Powód (...), w pozwie z dnia 16 sierpnia 2023 roku, skierowanym do Sądu Rejonowego Grunwald i Jeżyce w Poznaniu przeciwko pozwanemu (...) spółce z o.o. z siedzibą w (...) (dalej „pozwany” lub (...)), odwołał się od oświadczenia woli ww. pozwanego pracodawcy w przedmiocie wypowiedzenia umowy o pracę, wnosząc o uznanie tego wypowiedzenia za bezskuteczne i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu (k. 3-6).
Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2023 roku Sąd Rejonowy Grunwald i Jeżyce w Poznaniu orzekł o przekazaniu sprawy do rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie.
Strony, w tym powód, który podnosił w pozwie, że wytoczył powództwo do sądu właściwego z uwagi na miejsce wykonywania pracy ((...)), nie zaskarżyły ww. postanowienia, wobec czego akta sprawy zostały przekazane do Sądu Rejonowego dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie, co nastąpiło w dniu 31 października 2023 roku, a więc w dniu, w którym upływał trzymiesięczny okres wypowiedzenia. Z dniem 1 listopada 2023 roku powództwo przekształciło się w powództwo o przywrócenie do pracy (art. 45 § 1 k.p.).
W odpowiedzi na pozew pozwany (...), działając za pośrednictwem pełnomocnika będącego adwokatem, nie uznał powództwa i wniósł o jego oddalenie, a także zasądzenie od powoda kosztów procesu według norm przepisanych (k. 43-45).
W piśmie procesowym z dnia 6 lutego 2024 roku powód popierał powództwo o przywrócenie do pracy, wnosząc ewentualnie o zasądzenie odszkodowania w wysokości 12.070,56 złotych. Wniósł też na podstawie art. 477 2 § 2 k.p.c. o nałożenie na pozwanego w wyroku przywracającym do pracy obowiązku dalszego zatrudniania go do czasu prawomocnego zakończenia postępowania (k. 57-71).
Pozwany konsekwentnie wnosił o oddalenie powództwa w całości (k. 96).
Sąd Rejonowy – Sąd Pracy ustalił następujący stan faktyczny.
(...) był zatrudniony w (...) od dnia 10 czerwca 2002 roku na stanowisku dziennikarza, od dnia 11 września 2002 roku na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony.
/umowy o pracę k. B/1, k. B/2, akt osobowych, świadectwo pracy – w części C akt osobowych/
W dniu 27 lipca 2023 roku pracodawca oświadczył (...) na piśmie, że rozwiązuje z nim umowę o pracę z zachowaniem okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na dzień 31 października 2023 roku. Jako przyczynę wskazał likwidację stanowiska zajmowanego przez niego stanowiska pracy wskutek zmian organizacyjnych polegających na likwidacji wszystkich stanowisk dziennikarzy.
/pismo z wypowiedzeniem k. 7, co do daty złożenia oświadczenia: fakt bezsporny, wynikający ze zgodnych twierdzeń stron k. 5, k. 43v/
W tym samym dniu pracodawca złożył wypowiedzenie umowy o pracę z tej samej przyczyny także (...), która przedstawiła następnie zwolnienie lekarskie z dnia 27 lipca 2023 roku. Łącznie legitymowała się zaświadczeniami lekarskimi stwierdzającymi niezdolność do pracy w okresie od dnia 26 lipca 2023 roku do dnia 21 stycznia 2024 roku. Po upływie tego okresu i powrocie do pracy pracodawca ponownie złożył jej wypowiedzenie umowy o pracę o tej samej treści jak poprzednio.
/pisma z wypowiedzeniem k. 106, k. 108, zestawienie zaświadczeń lekarskich k. 107, zeznania reprezentanta pozwanego (...) nagranie k. 144, transkrypcja k. 152/
W dacie składania (...) wypowiedzenia umowy o pracę w (...) zatrudnieni w ramach stosunku pracy byli oprócz niego: zatrudniona na stanowisku dziennikarza (...), zatrudniony na stanowisku redaktora naczelnego (...) (wykonujący też czynności dziennikarskie), zatrudniony na stanowisku zastępcy redaktora naczelnego (...) i pracownik zatrudniony na stanowisku sekretarza redakcji.
/zeznania świadka (...) k. 133v, nagranie k. 135, zeznania świadka (...) k. 134, k. 134v, nagranie k. 135, zeznania reprezentanta pozwanego (...) nagranie k. 144, transkrypcja k. 153, zestawienie k. 105/
Pracodawca (...) współpracował też z osobami niezatrudnionymi w ramach stosunku pracy, którzy dostarczali teksty do redakcji.
/zeznania świadka (...) k. 133v, nagranie k. 135, zeznania świadka (...) k. 134, nagranie k. 135/
Wynagrodzenie miesięczne (...), liczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, wynosiło 4.023,52 złotych brutto.
/zaświadczenie k. 50/
Powyższy stan faktyczny ustalono w oparciu o wyżej wskazane dowody.
Wiarygodność zaliczonych w poczet materiału dowodowego dokumentów czy wydruków nie była kwestionowana przez strony i nie budziła wątpliwości Sądu Rejonowego – Sądu Pracy.
W sprawie zeznawali świadkowie, tj. (...) (k. 133v-134, nagranie k. 135) i (...) (k. 134-134v, nagranie k. 135).
Zeznania świadka (...) w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. w nawiązaniu do wskazanej powodowi na piśmie przyczyny wypowiedzenia, nie budzą wątpliwości. Są spójne i zgodne z zebraną dokumentacją.
Świadek (...), jak wskazał, pozostaje w sporze sądowym z pozwaną spółką, co rzutowało na treść jego zeznań. Część zeznań tego świadka odnosiła się do niedopuszczonego postanowieniem dowodowym zakresu okoliczności. Co do istotnych dla rozstrzygnięcia tej sprawy okoliczności nie budzą jednak wątpliwości. Świadek wskazał, że w 2023 roku na stanowisku dziennikarzy były zatrudnione jeszcze tylko dwie osoby, tj. powód i (...). Nie był w stanie podać, czy po zwolnieniu powoda ktoś jeszcze z dziennikarzy pracował w ramach stosunku pracy. Dalsze zeznania świadka co do (...) nie stoją w sprzeczności z innymi wiarygodnymi dowodami, z których wynika, że wobec przeszkody prawnej do rozwiązania z nią umowy o pracę na mocy pierwotnie złożonego wypowiedzenia, wypowiedzenie umowy zostało ponownie złożone po jej powrocie z absencji chorobowej, ze skutkiem na dzień 30 kwietnia 2024 roku (zeznania (...) składane były w kwietniu 2024 roku).
Także zeznania w charakterze stron powoda (...) (nagranie k. 144, transkrypcja k. 150) i reprezentanta pozwanego (...) (nagranie k. 144, transkrypcja k. 152-153) nie budzą uzasadnionych wątpliwości co do ich wiarygodności w zakresie istotnych okoliczności sprawy. Nie uwzględniono tych zeznań w zakresie stanowiącym oceny czy przemyślenia (np. wypowiedzi powoda co braku zasadności rozróżniania dziennikarzy zatrudnionych na podstawie umowy o pracę oraz współpracujących tytułem umów cywilnoprawnych), wszak nie jest to przedmiot dowodu.
Na rozprawie w dniu 13 czerwca 2024 roku Sąd Rejonowy – Sąd Pracy pominął dowód z zeznań świadka (...) (k. 142). Fakty, jakie powód chciał wykazać zeznaniami tego świadka (wnioskowana teza dowodowa k. 58), bądź stanowią fakty niesporne (co do korzystania przez pozwanego w momencie wypowiedzenia umowy o pracę z pracy dziennikarskiej osób zatrudnionych na umowę o pracę, a także osób współpracujących na podstawie umów cywilnoprawnych), czy też nieistotne dla rozstrzygnięcia tej sprawy (np. pogorszenie relacji pracowników z pozwanym).
Pominięty też został, jako spóźniony, zawnioskowany przez pozwanego na rozprawie w dniu 13 czerwca 2024 roku dowód z wydruku e-mail z dnia 15 sierpnia 2023 roku (k. 141). Strona pozwana, reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, nie zakwestionowała tej decyzji, nie składając stosownego zastrzeżenia do protokołu rozprawy.
Sąd Rejonowy – Sąd Pracy zważył, co następuje.
Powództwo nie jest zasadne i nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że podstawą do wzruszenia przez sąd pracy złożonego wypowiedzenia umowy nie może stanowić omyłkowe wpisanie przez pracodawcę na dokumencie wypowiedzenia daty umowy o pracę innej aniżeli faktyczna data zawarcia umowy, tym bardziej, że nie budziło żadnej wątpliwości powoda, która umowa o pracę została wypowiedziana i od wypowiedzenia której umowy o pracę się odwołał. Konkluzję tą potwierdza fakt czynienia przez powoda uwag w tym przedmiocie dopiero na ostatnim terminie rozprawy (k. 150).
Zgodnie z treścią art. 30 § 3-5 k.p., oświadczenie pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę powinno być złożone na piśmie, w którym powinna być wskazana przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie i zawarte pouczenie o przysługującym prawie odwołania do sądu pracy. Niewykonanie tego obowiązku jest naruszeniem przepisów o rozwiązaniu umów o pracę.
W tej sprawie pozwany (...), wypowiadając powodowi umowę o pracę, uczynił zadość ww. wymogom formalnym.
Zgodnie z art. 45 § 1 k.p., w razie ustalenia, że nie tylko wtedy, gdy wypowiedzenie umowy o pracę narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, ale także gdy jest nieuzasadnione sąd pracy - stosownie do żądania pracownika - orzeka o bezskuteczności wypowiedzenia, a jeżeli umowa uległa już rozwiązaniu - o przywróceniu pracownika do pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowaniu.
Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa sądowego, w pełni podzielanego przez Sąd Rejonowy – Sąd Pracy, wskazana przyczyna wypowiedzenia musi być prawdziwa i konkretna. Nie musi jednak mieć szczególnej wagi czy nadzwyczajnej doniosłości skoro wypowiedzenie jest zwykłym sposobem rozwiązania bezterminowego stosunku pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 1997 r., sygn. akt I PKN 419/97).
W zakresie oceny zasadności wypowiedzenia częściową aktualność zachowuje uchwała pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych SN z dnia 27 czerwca 1985 r., (sygn. akt III PZP 10/85, OSNCP 1985, nr 11, poz. 164), w sprawie wytycznych dotyczących wykładni art. 45 k.p. i praktyki sądowej stosowania tego przepisu w zakresie zasadności wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony. Zgodnie z tą uchwałą, przyczyna wypowiedzenia powinna być prawdziwa i konkretna. „Wypowiedzenie jest nieuzasadnione, jeżeli wskazywana przez zakład pracy przyczyna wypowiedzenia jest nieprawdziwa. (…) Konkretność przyczyny wymaga jej sprecyzowania. Nie wystarczy ogólnikowy zwrot (np. utrata zaufania do pracownika) lub powtórzenie wyrażeń ustawowych (np. naruszenie obowiązków pracowniczych), jeżeli nie jest połączone z wykazaniem konkretnych okoliczności, które taki ogólny wniosek uzasadniają”. Przy czym zaznaczyć należy, iż pojęcie rzeczywistej (prawdziwej) przyczyny wypowiedzenia odnosi się do faktycznego istnienia okoliczności wskazanej (wskazanych) w oświadczeniu o wypowiedzeniu jako powód (powody) wypowiedzenia.
Niewątpliwie likwidacja stanowiska pracy stanowić może zasadną przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi. Również zmniejszenie stanu zatrudnienia w zakładzie pracy stanowi uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia. Sąd pracy nie jest przy tym powołany do badania zasadności i celowości zmniejszenia stanu zatrudnienia. Kwestia bowiem oceny, czy występuje potrzeba dokonania przez pracodawcę zmian organizacyjnych, w tym likwidacji stanowiska pracy, należy do autonomii zarządczej pracodawcy i nie podlega ocenie sądu (np. powołana już wyżej uchwała pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 27 czerwca 1985 r., III PZP 10/85, wyroki Sądu Najwyższego z: 16 października 1992 roku, I PRN 40/92, LEX nr 14962; czy 27 listopada 1997 roku, I PKN 401/97).
Sąd pracy może jedynie badać, czy taka zmiana (likwidacja stanowiska pracy lub redukcja stanowisk pracy) została faktycznie dokonana. Ponadto, gdy następuje tylko ilościowe zmniejszenie identycznych (podobnych) stanowisk pracy i w następstwie czego należy wytypować pewną grupę pracowników do zwolnienia, to wtedy przy indywidualizacji decyzji o zwolnieniu konkretnych osób konieczne jest wytypowanie do zwolnienia pracowników na podstawie obiektywnych kryteriów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 września 1982 r. sygn. I PRN 64/82, OSNC 1983/4/61 oraz z dnia 5 listopada 1979r. sygn. I PRN 133/79, OSNCP 1980r., z. 4, poz. 77).
W tym przypadku też, jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 czerwca 2017 roku (sygn. akt III PK 114/16), pracownik zwalniany w trybie indywidualnym z przyczyn, które go nie dotyczą, powinien mieć możliwość dokonania oceny dokonanego mu wypowiedzenia, także w zakresie zastosowanych kryteriów doboru do zwolnienia, a zatem już w piśmie w przedmiocie rozwiązania umowy o pracę należy wskazać, jakimi kryteriami doboru do zwolnienia kierował się pracodawca. Przyczyna wypowiedzenia powinna być bowiem tak sformułowana, aby pracownik wiedział i rozumiał, z jakiego powodu pracodawca dokonuje wypowiedzenia.
Odnosząc powyższe rozważania do poczynionych w tej sprawie ustaleń faktycznych, stwierdzić należy, iż pozwany (...) rozwiązał z powodem umowę o pracę, wskazując w wypowiedzeniu jako przyczynę rozwiązania stosunku pracy likwidację jego stanowiska pracy z dodatkową informacją, że likwidacja dotyczy wszystkich stanowisk pracy dziennikarzy.
O czym już wskazano wyżej, rolą sądu pracy nie jest badanie zasadności podejmowanych przez pracodawcę zmian organizacyjnych, które przecież na kanwie niniejszej sprawy rzeczywiście wystąpiły. Sąd pracy nie może także narzucać pracodawcy rozwiązań organizacyjnych i biznesowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20 maja 2014 roku, sygn. akt I PK 271/13). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 sierpnia 2005 roku (sygn. akt II PK 357/04) trafnie zauważył, że w świetle art. 22 § 1 2 k.p. pracodawca w ramach restrukturyzacji może dokonać reorganizacji polegającej na zmianie sposobu świadczenia pracy (zastępowania umów o pracę umowami cywilnoprawnymi) z dotychczasowymi pracownikami, jeśli ta zmiana uzasadniona jest charakterem ich pracy.
Co istotne, w tej sprawie przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę nie była pozorna. W pozwanej spółce nie zatrudniono w ramach stosunku pracy żadnych nowych pracowników na stanowisko dziennikarza w miejsce zwolnionych powoda i (...). Pozostałe istniejące stanowiska, nieliczne zresztą, nie były stanowiskami takimi samymi lub nawet podobnymi, nawet jeśli redaktor naczelny w ramach swoich obowiązków m.in. pisał także teksty jak to czynili dziennikarze.
Powyższej konkluzji o braku pozorności przyczyny wypowiedzenia nie wzrusza fakt, że drugi z etatowych dziennikarzy został ostatecznie zwolniony z pracy później niż powód. Nie wynikało to bowiem z pozorowania wskazanej przyczyny wypowiedzenia, ale z dowiedzenia się przez pracodawcę już po wystosowaniu wypowiedzeń do powoda i (...) o przeszkodzie prawnej w wypowiedzeniu jej umowy o pracę (usprawiedliwiona nieobecność). Niezwłocznie po ustaniu tej przeszkody złożono (...) wypowiedzenie umowy o pracę o treści jak poprzednio.
Mając na uwadze powyższe, złożone powodowi oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem uznać należało za prawidłowe. W związku z tym, powództwo zarówno restytucyjne, jak też ewentualne powództwo odszkodowawcze, podlegało oddaleniu jako bezzasadne (punkt I wyroku).
O kosztach procesu Sąd Rejonowy – Sąd Pracy orzekł w punkcie II wyroku na zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu. Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Z uwagi na treść art. 98 § 3 k.p.c. oraz fakt reprezentowania pozwanego przez pełnomocnika będącego adwokatem, uwzględniono koszty zastępstwa procesowego, obejmujące wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości ustalonej na podstawie § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (omyłkowo zasądzono kwotę wynikającą z dotychczasowej stawki wynagrodzenia, jako że w dniu wyrokowania obwiązywała już stawka wyższa – 360 złotych). Odsetki ustawowe za opóźnienie od tej kwoty zasądzono na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c..
Z tych wszystkich względów i na mocy powołanych przepisów, orzeczono jak w wyroku.
Piotr Rozbicki