II UZP 19/94

Wyrokiem z dnia 29 listopada 1993 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Lublinie oddalił odwołanie Zakładu Naprawczego Mechanizacji Rolnictwa w B. w likwidacji od powyższej decyzji.Sąd podzielił stanowisko organu rentowego, że z przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie wykonania ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 170 ze zm.) wynika, iż stosunek łączący likwidatora z organem założycielskim ma cechy stosunku administracyjno - prawnego oraz, że umowa o pracę nie została zawarta. W związku z tym likwidator nie był pracownikiem i brak było podstaw do objęcia go ubezpieczeniem społecznym oraz do wypłacania mu zasiłków rodzinnych - stosownie do § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 kwietnia 1989 r. w sprawie zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych (Dz. U. Nr 23, poz. 125 ze zm.). W tych warunkach - zdaniem Sądu - decyzja nakazująca zwrot wy- płaconych zasiłków na rzecz ZUS-u okazała się uzasadniona. Sąd Apelacyjny w Lublinie rozpoznając rewizję Zakładów Naprawczych powziął wątpliwość co do statusu prawnego likwidatora, a mianowicie, czy przez jego "wyznaczenie" należy rozumieć zawarcie z nim umowy o pracę, czy też innej umowy cywilnej np. umowy zlecenia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne należy poszukiwać w przepisach ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 18, poz. 80 ze zm.) oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie wykonania ustawy o przed- siębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 170 ze zm.). 3 W myśl art. 19 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy oraz § 45 pkt 2 wyżej wymienionego rozporządzenia decyzję o likwidacji przedsiębiorstwa podejmuje organ założycielski, przy czym zarządzenie o jego likwidacji powinno zawierać, m.in., wyznaczenie likwidatora. Przepisy te wprawdzie nie przewidują jaki jest status prawny likwidatora, ale rozporządzenie to stwierdza, że zarządza on mieniem likwidowanego przedsiębiorstwa, wykonując prawa i obowiązki dyrektora w zakresie niezbędnym do zakończenia działalności likwidowanej jednostki (§ 48). Obowiązki te określone zostały w szczególności w § 49 rozporządzenia i są one w pewnym stopniu zbieżne z obowiązkami pracowniczymi kierownika jednostki z tym, że głównie polegają na czynnościach zmierzających do zakończenia działalności i wykreślenia przedsiębiorstwa z rejestru. Z przepisu tego nie można wyprowadzić ogólnego wniosku, iż w każdej sytuacji wyznaczenie likwidatora przedsiębiorstwa jest równoznaczne z nawiązaniem stosunku pracy, ale także brak jest podstawy do twierdzenia, że stosunek taki nie może wystąpić. Wprawdzie stosunek prawny łączący organ założycielski i likwidatora wykazuje cechy nadrzędności organu założycielskiego i podległości likwidatora, to jednak nie może to przesądzać o występowaniu pomiędzy tymi podmiotami tylko stosunku administracyjno - prawnego. Jednym z istotnych elementów umowy o pracę bowiem jest także podporządkowanie pracownika pracodawcy. Należy podkreślić, że Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej w piśmie z dnia 11 marca 1993 r., znak U-510-28/93, (którego kserokopia znajduje się w aktach sprawy), uznało za możliwe objęcie likwidatora ubezpieczeniem społecznym wówczas, gdy ma on zawartą umowę o pracę lub umowę innego rodzaju skutkującą obowiązek ubezpieczenia. W piśmie tym podano także, iż opracowywana forma umowy z likwidatorem zbliżona jest do umowy o pracę, co umożliwi objęcie likwidatora ubezpieczeniem społecznym oraz, że istnieje tendencja, aby ubezpieczeniem objąć wszystkie grupy osiągające dochody, niezależnie od podstawy prawnej ich osiągania. Z uwagi jednak na długotrwały proces legislacyjny, jaki towarzyszy uchwalaniu ustawy, nie można oczekiwać, aby pożądane zmiany nastąpiły w najbliższym czasie. Zbliżone stanowisko zajął także Zakład Ubezpieczeń Społecznych w W. w piśmie procesowym z dnia 7 lipca 1994 r. Nie jest możliwe udzielenie jednoznacznej odpowiedzi na pierwszą część przedstawionego zagadnienia prawnego, ponieważ ocena stosunku łączącego organ założycielski i likwidatora może być różna w zależności od ustaleń faktycznych w konkretnej sprawie. Jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że w stosunku tym wy- stępują istotne elementy umowy o pracę (jak to, przykładowo, ma miejsce w ni- niejszej sprawie), to mamy do czynienie ze stosunkiem pracy w rozumieniu art. 2 k.p. 4 Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy także w wyroku z 15 marca 1994 r. - II UR 2/94 (OSNAPiUS 1994 Nr 2 poz. 31). W wyroku tym Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że wyznaczenie likwidatora przedsiębiorstwa państwowego na mocy § 45 pkt 2 i § 48 wyżej wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów z 30 listopada 1981 r. nie oznacza automatycznego nawiązania z nim stosunku pracy na podstawie po- wołania (art. 2 i 68 k.p.). Ocena charakteru prawnego wykonywanej przez likwidatora pracy zależy bowiem od okoliczności sprawy. Nie jest wykluczone, że organ założycielski i likwidator mogą zawrzeć umowę cywilną, np. umowę zlecenia. Odpowiadając na drugą część pytania Sąd Najwyższy zajmuje stanowisko, że likwidator przedsiębiorstwa państwowego ustanowiony przez organ założycielski, z którym ten organ następnie zawarł umowę o pracę, jest pracownikiem tego organu. Za takim stanowiskiem przemawia to, iż likwidację przedsiębiorstwa zarządził organ założycielski, że ten organ wyznaczył osobę zainteresowaną likwidatorem za- kreślając jej wykonanie konkretnych czynności (zlikwidowanie przedsiębiorstwa) oraz to, że likwidator działa w imieniu organu założycielskiego. Dlatego, mimo pewnej zbieżności jego obowiązków z obowiązkami praco- wniczymi kierownika jednostki, jego pozycja nie jest tożsama z pozycją dyrektora przedsiębiorstwa. =========================================