I PK 647/03

Wyrok z dnia 14 października 2004 r. I PK 647/03 Przepis art. 24113 § 1 k.p. w związku z art. 772 § 5 k.p. ma zastosowanie w sytuacji, gdy w okresie od odwołania pracownika z zarządu spółki do rozwiąza- nia z nim stosunku pracy wskutek wypowiedzenia dokonanego z innej przy- czyny niż odwołanie z zarządu, wszedł w życie regulamin wynagradzania wpro- wadzający warunki korzystniejsze od ustalonych w jego umowie o pracę. Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca), Sędziowie SN: Andrzej Kijowski, Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2004 r. sprawy z powództwa Zofii K. przeciwko Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej Spółce z o. o. w B. o premię regulaminową, wyrównanie odprawy i ekwiwalent za urlop, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 25 lutego 2003 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Piotrkowie Trybunalskim do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Powódka Zofia K. wniosła o zasądzenie od pozwanego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej Spółki z o.o. w B. kwoty 26.506,22 zł tytułem wyrównania ekwi- walentu za urlop i odprawy oraz tytułem premii za miesiące marzec-maj 2001 r. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa. Wyrokiem z 17 października 2002 r. Sąd Rejonowy zasądził od pozwanego na rzecz powódki 12.048,82 zł z ustawowymi odsetkami tytułem niewypłaconej premii regulaminowej oraz 13.565,14 zł z ustawowymi odsetkami tytułem wyrównania od- prawy pieniężnej i wyrównania ekwiwalentu za urlop, a w pozostałym zakresie po- wództwo oddalił. 2 Sąd Rejonowy ustalił, że powódka była jednym z członków zarządu Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w B. W tym okresie obowiązywał zakładowy układ zbiorowy pracy, który obejmował wszystkich pracowników za wyjątkiem uczniów praktycznej nauki zawodu i członków zarządu spółki. Po połączeniu tego Przedsiębiorstwa ze spółką „C.” powstało Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Spółka z o.o. w B. (dalej jako: „PEC spółka z o.o.”). Powódka nie weszła w skład za- rządu nowopowstałej spółki. Nowy regulamin organizacyjny przewidywał dwa odręb- ne stanowiska członka zarządu i głównego księgowego. Od 1 czerwca 1999 r. po- wódce jako głównej księgowej, powierzono pełnienie obowiązków dyrektora ekono- micznego do czasu powołania trzeciego członka zarządu. Od tego dnia była ona premiowana jak członkowie zarządu spółki, otrzymywała wolą prezesa premię w wysokości 30% wynagrodzenia, jej wynagrodzenie podstawowe pozostawało bez zmian i odpowiadało wynagrodzeniu członków zarządu. Od 1 czerwca 2000 r. do 25 lutego 2001 r. powódka przebywała na zwolnieniu lekarskim. W tym czasie zlikwido- wano stanowisko głównego księgowego oraz powołano dyrektora ekonomiczno-fi- nansowego, a uchwałą nr 41 nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników PEC Spółki z o.o. z 25 września 2000 r. uregulowano zasady wynagradzania zarządu Spółki. Po powrocie powódki ze zwolnienia lekarskiego rozwiązano z nią umowę o pracę za wypowiedzeniem z powodu likwidacji jej stanowiska pracy. W okresie wypowiedzenia powódka nie naruszyła żadnego z przepisów regulaminu pracy, co uprawniałoby po- zwanego do pozbawienia jej premii. W tym czasie (od marca do maja 2001 r.) po- wódka otrzymywała tylko podstawowe wynagrodzenie, bez premii regulaminowej. Zasady przyznawania tej premii określał regulamin wynagradzania wprowadzony w życie 3 października 2000 r. zarządzeniem nr 24/2000 dyrektora PEC Spółki z o.o. Kolejnymi decyzjami prezes zarządu PEC Spółki z o.o. ustalił, że premia regulami- nowa wynosiła w marcu 2001 r.- 60%, w kwietniu 2001 r. - 66% i w maju 2001 r. - 66% wynagrodzenia zasadniczego. Po rozwiązaniu z powódką stosunku pracy w czerwcu 2001 r. wypłacono jej odprawę pieniężną oraz ekwiwalent za urlop wypo- czynkowy w wysokości nieuwzględniającej premii regulaminowej należnej jej za okres marzec - maj 2001 r. W ocenie Sądu Rejonowego, powódka była pracownikiem i została najpierw objęta zakładowym układem zbiorowym, a następnie regulaminem wynagradzania. Zgodnie z regulaminem, prawo do premii mają wszyscy pracownicy Spółki z wyjąt- kiem członków zarządu Spółki i uczniów praktycznej nauki zawodu. Premia regulami- 3 nowa określona została na 30% stawki wynagrodzenia indywidualnego. Fundusz premiowy ustala się w każdym miesiącu, jednak nie mniej niż 30 %. W ostatnich miesiącach pracy powódki wysokość premii regulaminowej określana była w komuni- katach prezesa zarządu Spółki w sprawie wysokości premii. Fakt, że powódka była pierwotnie premiowana przez radę nadzorczą i traktowana jak członkowie zarządu, nie może zmienić faktu, iż nie była ona członkiem zarządu, a co za tym idzie została objęta regulaminem wynagradzania. Postanowienia regulaminu wynagradzania obo- wiązujące w PEC są bardziej korzystne dla pracowników. Postanowienia takie zgod- nie z art. 24113 k.p. w związku z art. 772 § 5 k.p. zastępują wynikające z dotychcza- sowych przepisów prawa pracy warunki umowy o pracę, a premia regulaminowa na- biera charakteru roszczeniowego. Bezsporne jest, że powódka w miesiącach marzec - maj 2001 r. nie otrzymała premii, choć nie zachodziły żadne okoliczności, które wyłączałyby prawo do premii. Dlatego też na podstawie przepisów regulaminu wyna- gradzania w związku z art. 9 k.p. i art. 78 § 1 i 2 k.p. w związku z wyżej wymieniony- mi przepisami i art. 80 k.p., Sąd uwzględnił częściowo powództwo. Powyższy wyrok apelacją zaskarżył pozwany. Sąd Okręgowy apelację tę oddalił stwierdzając, że Sąd Rejonowy przeprowa- dził wszechstronne postępowanie dowodowe, a z poczynionych ustaleń wyprowadził właściwe wnioski. Prawidłowy jest pogląd Sądu Rejonowego, że powódka była pra- cownikiem pozwanej Spółki ze wszystkimi tego konsekwencjami. Wyłączenie jej przez pracodawcę z regulaminu wynagradzania było bezpodstawne. Powódka po- czątkowo objęta była zakładowym układem zbiorowym, a następnie regulaminem wynagradzania. Skoro nie należała ona do żadnej z grup pracowników wyłączonych przez ten akt, to należało objąć ją jego postanowieniami w pełnym zakresie. Nie można także uznać, aby pracownik czynił sprzeczny z zasadami współżycia społecz- nego lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa użytek z prawa do premii, która swe źródło ma w uchwalonym przez pracodawcę regulaminie. Zarzut, że powódka pobierała wynagrodzenie zasadnicze takie, jak członkowie zarządu jest w tej sytuacji bezprzedmiotowy. Skoro pracodawca w umowie o pracę sam określił wynagrodzenie zasadnicze powódki w takiej wysokości, to okoliczność ta nie może przesądzać o pozbawieniu powódki statusu pracownika. Pracodawca mógł przecież ustalić wynagrodzenie powódki w niższej wysokości, kiedy utraciła ona status członka zarządu i stała się pracownikiem Spółki. 4 W kasacji strona pozwana zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, poprzez zastosowanie jako podstawy rozstrzy- gnięcia art. 1 i załącznika nr 13 regulaminu wynagradzania, oraz art. 24113 § 1 k.p w związku z art. 772 § 5 k.p. i niezastosowanie art. 8 k. p., a także sprzeczność istot- nych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału, poprzez przyjęcie, że powódka nie była wyłączona, tak jak członkowie zarządu Spółki, z regulaminu wyna- gradzania. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci negatywnego dla pozwanego roz- strzygnięcia, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną, sprzeczną z zasadami logiki ocenę umowy o pracę powódki, w której pracodawca zagwarantował powódce jedynie wy- nagrodzenie zasadnicze, tak jak członkom zarządu i nigdy nie dostosował zasad wynagradzania powódki do istniejącego taryfikatora wynagrodzeń zasadniczych obowiązującego pracowników. Na tej podstawie strona skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie kasacji „powoda” poprzez oddalenie powództwa ewentualnie o jego uchylenie w całości oraz o uchylenie w całości po- przedzającego go wyroku Sądu Rejonowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Usprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia przez zaskarżone orzeczenie art. 24113 § 1 k.p. w związku z art. 772 § 5 k.p. Ustalony przez Sąd Okręgowy stan faktyczny nie uzasadnia zastosowania tego przepisu, bowiem przyjęty stan faktyczny nie odpowiada hipotezie zastosowanej normy prawnej, co oznacza jego wadliwą subsumcję. Zgodnie z normą prawną wynikającą z art. 24113 § 1 k.p., odczytanego w związku z art. 772 § 5 k.p., korzystniejsze postanowienia regulaminu wynagradzania, z dniem jego wejścia w życie, zastępują z mocy prawa wynikające z dotychczaso- wych przepisów prawa pracy warunki umowy o pracę lub innego aktu stanowiącego podstawę nawiązania stosunku pracy. Zastąpienie z mocy prawa (zasada automaty- zmu) warunków umowy o pracę przez postanowienia regulaminu wynagradzania dotyczy tylko tych warunków umowy wynikających z dotychczasowych przepisów prawa pracy, które są mniej korzystne dla pracownika niż odnośne postanowienia regulaminu wynagradzania (zasada uprzywilejowania pracownika). Możliwość zasto- sowania wskazanych przepisów wymaga zatem, przede wszystkim, ustalenia, że postanowienia umowy zawartej przez danego pracownika, wynikające z dotychcza- 5 sowych przepisów prawa pracy są mniej korzystne od odpowiednich postanowień wchodzącego w życie regulaminu wynagradzania. Sąd Okręgowy takich ustaleń nie dokonał, ani nie odwołał się do tego rodzaju ustaleń dokonanych w postępowaniu w pierwszej instancji. Natomiast Sąd Rejonowy, którego ustalenia zostały uznane za prawidłowe przez Sąd Okręgowy, stwierdził jedynie, że „postanowienia regulaminu wynagradzania obowiązujące w spółce PEC są bardziej korzystne dla pracowników niż ogólne przepisy prawa pracy”. Ustalenie to, z uwagi na brak odniesienia do sytu- acji powódki (jej umowy o pracę), nie może być podstawą do zastosowania art. 24113 § 1 k.p. w związku z art. 772 § 5 k.p. Na marginesie można dodać, że Sądy rozstrzy- gające w niniejszej sprawie w pierwszej i drugiej instancji nie ustaliły nawet treści umowy o pracę powódki, co jest koniecznym punktem wyjścia do rozważań o możli- wości zastosowania powołanych wyżej przepisów. Możliwość zastosowania w niniejszej sprawie art. 24113 § 1 k.p. w związku z art. 772 § 5 k.p. zależy również od tego, czy powódka mogła być objęta postanowie- niami regulaminu wynagradzania. Art. 24113 § 1 k.p. może bowiem być stosowany tylko do pracowników, których wynagrodzenia mogą być przedmiotem normowania w zakładowym układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie wynagradzania. Sąd Okrę- gowy znaczną część swoich wywodów poświęcił wykazaniu, że tak jest, ponieważ była ona pracownikiem. Pracowniczy status powódki nie ulegał jednak wątpliwości, co trafnie podniesiono w kasacji. Rozważenia wymagało natomiast to, czy powódka nie była wyłączona z zakresu normowania regulaminu wynagradzania (i wcześniej obowiązującego zakładowego układu zbiorowego pracy) z mocy art. 24126 § 2 k.p., który, w brzmieniu obowiązującym w okresie objętym sporem, stanowił, że układ za- kładowy nie może określać zasad wynagradzania osób zarządzających, w imieniu pracodawcy, zakładem pracy. Przepis ten z mocy art. 772 § 5 k.p. miał odpowiednie zastosowanie także do regulaminu wynagradzania. Problem zaliczenia głównego księgowego, jak powódka, do kategorii osób zarządzających, w imieniu pracodawcy zakładem pracy nie był jednolicie rozstrzygany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i doktrynie prawa (zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 26 marca 2002 r., I PKN 933/00, OSNP 2004 nr 5, poz. 80 i z 7 marca 2001 r., I PKN 284/00, OSNP 2002 nr 23, poz. 568). Zdaniem Sądu Najwyższego, w obecnym składzie, trafny był wówczas pogląd, że główny księgowy nie był osobą zarządzającą zakładem pracy w imieniu praco- dawcy, bowiem zwrot „w imieniu pracodawcy” skłania do wniosku, że chodziło o osoby, które były uprawnione do składania oświadczeń woli w imieniu pracodawcy. 6 Przyjęcie tego stanowiska nie prowadzi jednak bezpośrednio do wniosku, że powód- ka mogła być objęta regulaminem wynagradzania, a wcześniej zakładowym układem zbiorowym. Należy bowiem uwzględnić pogląd Sądu Najwyższego, wyrażony w wy- roku z 2 września 1998 r., I PKN 273/98 (OSNP 1999 nr 18, poz. 578), zgodnie z którym dyrektor przedsiębiorstwa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w okresie od odwołania go z zarządu spółki do rozwiązania stosunku pracy, nie uzyskuje wyni- kających z zakładowego układu zbiorowego pracy pracowniczych uprawnień w za- kresie wynagrodzenia za pracę. Pogląd ten znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, zważywszy że, jak wynika z ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd Okręgowy, warunki wynagradzania powódki, ustalone w czasie, gdy pełniła ona funkcję członka zarządu, nie uległy zmianie po odwołaniu jej z tej funkcji. Podzielając przytoczony pogląd Sądu Najwyższego, należy jednak przyjąć, że art. 24113 § 1 k.p. w związku z art. 772 § 5 k.p. znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy w okresie od odwołania pracownika z zarządu spółki do rozwiązania z nim stosunku pracy, wsku- tek wypowiedzenia dokonanego z innej przyczyny niż odwołanie z zarządu, wszedł w życie regulamin wynagradzania ustalający warunki wynagrodzenia korzystniejsze od ustalonych w jego umowie o pracę. W odniesieniu do sytuacji powódki wymagałoby to porównania korzystności warunków wynagradzania ustalonych w jej umowie o pracę z odnośnymi postanowieniami regulaminu wynagradzania, czego Sąd Okrę- gowy nie uczynił. Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39313 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39319 k.p.c. ========================================