I PKN 663/00

Wyrok z dnia 23 listopada 2001 r. I PKN 663/00 Roszczenia z art. 20 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 118, poz. 1112 ze zm.) wynikają z odmiennej podstawy faktycznej i prawnej, niż żądanie przywrócenia poprzed- nich warunków pracy nauczyciela przeniesionego w stan nieczynny z narusze- niem przesłanek art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela. Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Zbigniew Myszka, Andrzej Wasilewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2001 r. sprawy z powódz- twa Renaty P. przeciwko Szkole Podstawowej w G.P. o uznanie za bezskuteczne przeniesienia w stan nieczynny, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgo- wego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie z dnia 7 kwietnia 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Powódka Renata P. w pozwie przeciwko Szkole Podstawowej w G.P. doma- gała się uznania za bezskuteczne przeniesienia jej w stan nieczynny. Wyrokiem z dnia 29 grudnia 1999 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Jaśle oddalił powództwo. Sąd ten ustalił, że powódka w pozwanej szkole została zatrudniona od 1 września 1991 r. jako nauczyciel nauczania początkowego. W związku z zatwierdzeniem w dniu 17 maja 1999 r. przez zarząd Gminy T. projektu organizacyjnego pozwanej Szkoły nastąpiło połączenie klas nauczania początkowego, co spowodowało zmniej- szenie liczby oddziałów. W roku szkolnym 1999/2000 w pozwanej szkole do klas od I-III miało uczęszczać 25 uczniów, a w całej Szkole było 72 uczniów. Zmiany te spo- wodowały przeniesienie dwóch nauczycieli w stan nieczynny, a dwojgu nauczycielom zmniejszono pensum do 1/2 etatu. W związku z tymi zmianami dyrektor Szkoły pi- - 2 - smem z 17 maja 1999 r. powiadomił powódkę o zamiarze przeniesienia jej w stan nieczynny, o ile nie skorzysta z prawa złożenia wniosku o rozwiązanie stosunku pracy. Kolejnym pismem z 25 maja 1999 r. dyrektor Szkoły przeniósł powódkę w stan nieczynny od 1 września 1999 r. do 28 lutego 2000 r. wobec niezłożenia przez nią wniosku o rozwiązanie stosunku pracy. Sąd pierwszej instancji ustalił, że powódka posiada wyższe wykształcenie magisterskie z zakresu pedagogiki wczesnoszkolnej, 8-letni staż pracy oraz uzyskała dwie oceny dobre w przeciągu ostatnich pięciu lat pracy zawodowej. Nauczycielka Renata D. ukończyła wyższe studia nauczycielskie z zakresu pedagogiki wczesnoszkolnej, ponadto podyplomowe studia z zakresu in- formatyki i ma 8-letni staż pracy zawodowej. Nauczycielka Lucyna S. ukończyła wyż- sze studia zawodowe z zakresu pedagogika wczesnoszkolna, a następnie wyższe studia magisterskie z zakresu interpretacji wczesnoszkolnej i przedszkolnej i ma 17-letni staż pracy. Nauczycielka Krystyna M. posiada wyższe studia z zakresu pe- dagogiki wczesnoszkolnej i ma 18-letni staż pracy pedagogicznej. Wszystkie te nau- czycielki w 1999 r. otrzymały wyróżniające oceny pracy zawodowej. Sąd ustalił, że cała czwórka tych nauczycielek osiągała porównywalne wyniki w pracy z młodzieżą. Powódka niczym nie wyróżniała się w stosunku do innych nauczycieli, gdyż nauczy- ciele w pozwanej Szkole podchodzili z podobnym zaangażowaniem do swoich obo- wiązków. Sąd Rejonowy uznał, że dyrektor pozwanej Szkoły nie naruszył art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela przenosząc powódkę w stan nieczynny, a jej roszczenie w świe- tle art. 45 KP jest nieuzasadnione. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w przypadku przenoszenia nauczyciela w stan nieczynny nie jest wymagana konsultacja ze związ- kami zawodowymi, a pismo Komisji Oświaty, Kultury, Sportu i Zdrowia Rady Gminy T. z 14 kwietnia 1999 r. nie ma mocy wiążącej i jest tylko prośbą do dyrektorów szkół, aby w przypadku podejmowania decyzji o zatrudnieniu preferować nauczycieli zamieszkałych na terenie Gminy T. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2000 r. [...] oddalił apelację powódki. Uznał, że Sąd pierwszej instan- cji przeprowadził szczegółowe postępowanie dowodowe i wyciągnął z niego prawi- dłowe wnioski, w szczególności, iż nie został naruszony art. 20 ust. 1 Karty Nauczy- ciela oraz art. 45 KP. W pozwanej Szkole od 1 września 1999 r. miały nastąpić zmiany organizacyjne ze względu na zatwierdzenie przez zarząd Gminy nowego - 3 - projektu organizacyjnego na rok szkolny 1999/2000. W tej sytuacji do obowiązków dyrektora należało dostosowanie składu personalnego nauczycieli do nowej struktu- ry organizacyjnej szkoły. Sąd Okręgowy zaakceptował ocenę, że pomiędzy nauczy- cielami zatrudnionymi w klasach I-III nie występowały żadne różnice, jeżeli chodzi o kwalifikacje zawodowe, natomiast staż pracy wyraźnie przemawiał na korzyść innych nauczycielek. Jedynie Renata D. posiada podobny do powódki 8-letni staż pracy. Wszystkie inne nauczycielki miały jednak wyższą ocenę pracy niż powódka. Nie można więc zarzucić dyrektorowi Szkoły nietrafności wyboru powódki do przeniesie- nia w stan nieczynny, a Sąd pierwszej instancji dokonał wyczerpującej oceny kryte- riów jakimi kierował się dyrektor. Dokonany wybór nie może być oceniony jako do- wolny, czy stanowiący nieuzasadniony przejaw preferencji innych nauczycieli z pomi- nięciem lub szykanowaniem powódki. Sąd Okręgowy uznał za nietrafny zarzut od- noszący się do niezatrudnienia powódki w miejsce odchodzącej na urlop macierzyń- ski Elżbiety Ł. W dniu 25 maja 1999 r. strona pozwana nie mogła przewidzieć kiedy Elżbieta Ł, uzyska urlop macierzyński. Nauczycielka ta przebywała na urlopie w okresie od 18 października 1999 r. do 2 marca 2000 r., a więc zasadne było zatrud- nienie na ten okres na podstawie umowy na czas określony nauczyciela z wykształ- ceniem wyższym pedagogicznym Małgorzaty K., która podjęła pracę po raz drugi w pozwanej Szkole. Chybiony jest również zarzut dotyczący błędnej oceny pracy za- wodowej powódki. Zespół oceniający powołany przez P. Kuratora Oświaty w dniu 5 października 1999 r. podtrzymał kwestionowaną przez powódkę dobrą ocenę jej pracy. Kasację od tego wyroku wniosła powódka, która zarzuciła naruszenie przepi- sów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 8 i art. 45 KP przez przyjęcie, że roszczenie o uznanie przeniesienia jej w stan nie- czynny jest nieuzasadnione, a obrane przez pozwaną kryteria doboru jej osoby, pra- widłowe i obiektywne, a także art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela przez przyjęcie, że zmiany organizacyjne jakie miały miejsce w pozwanej Szkole w roku szkolnym 1999/2000 uzasadniały przeniesienie powódki w stan nieczynny oraz art. 20 ust. 7 i 8 tej ustawy przez pominięcie zatrudnienia w charakterze nauczyciela oddziału zero- wego Małgorzaty K. począwszy od 18 października 1999 r. w miejsce Elżbiety Ł. na czas jej urlopu wychowawczego. Powódka zarzuciła też naruszenie art. 382 i art. - 4 - 385 KPC przez oddalenie jej apelacji jako pozbawionej podstaw prawnych i faktycz- nych, mimo wskazania na sprzeczności między materiałem dowodowym sprawy, a zaskarżonym orzeczeniem oraz art. 328 § 2 KPC "wobec niedostatecznego uzasad- nienia" wyroku w części dotyczącej zasadności zatrudnienia Małgorzaty K. W uza- sadnieniu kasacji powódka wywiodła w szczególności, że legitymuje się ukończe- niem wyższych studiów magisterskich w zakresie pedagogiki wczesnoszkolnej i za- mieszkuje w tej samej miejscowości, w której świadczyła pracę. Przez czas trwania stosunku pracy udzielała się społecznie, prowadząc na terenie Szkoły sklepik ucz- niowski oraz szkolne koło PCK. Strona pozwana dokonała oceny pracy powódki przed podjęciem decyzji o przeniesieniu jej w stan nieczynny, to jest w dniu 6 maja 1999 r., bez zapoznania powódki z projektem tej oceny oraz bez wysłuchania jej uwag i zastrzeżeń, co stanowiło naruszenie przepisu art. 6a ust. 8 Karty Nauczy- ciela. Dokonanie tej oceny w przeddzień podjęcia decyzji o przeniesieniu jej w stan nieczynny postawiło powódkę w niekorzystnym świetle na tle innych nauczycieli. W takiej sytuacji mało istotne wydaje się, iż wskutek odwołania powódki od uzyskanej przez nią oceny pracy do P. Kuratora Oświaty w R., organ ten podtrzymał ocenę do- tychczasową, bowiem nie zmieni to faktu, że ocena pracy powódki została dokonana z naruszeniem przepisów. Powódka pozostawała w zatrudnieniu począwszy od dnia 1 września 1991 r. Posiadała zatem ośmioletni staż pracy wyłącznie w nauczaniu początkowym oraz legitymowała się ukończeniem wyższych studiów magisterskich w zakresie pedagogiki wczesnoszkolnej. Legitymująca się podobnym do powódki stażem pracy Renata D. w chwili podejmowania decyzji o przeniesieniu w stan nie- czynny również posiadała ukończone wyższe studia magisterskie w zakresie peda- gogiki wczesnoszkolnej, lecz pracę w nauczaniu początkowym podjęła od września 1999 r., natomiast wcześniej nauczała w klasach starszych. Nauczycielka ta otrzy- mała wyróżniającą ocenę pracy, podczas gdy poprzedni dyrektor Szkoły wystawił jej ocenę dobrą. Sąd drugiej instancji pominął, że pracujące w nauczaniu początkowym nauczycielki Lucyna S. i Krystyna M. pomimo dłuższego od powódki stażu pracy, w czasie podejmowania decyzji o przeniesieniu powódki w stan nieczynny nie miały ukończonych wyższych studiów magisterskich, lecz zawodowe i licencjat, co świad- czy, iż zastosowane kryteria doboru do przeniesienia w stan nieczynny nie były wła- ściwe. Nie jest zasadne ustalenie Sądu drugiej instancji, jakoby pozwana w chwili - 5 - podejmowania przez dyrektora decyzji o przeniesieniu powódki w stan nieczynny nie mogła przewidzieć, kiedy nauczycielka Elżbieta Ł. uzyska urlop macierzyński. Dyrek- tor „doskonale wiedział, że osoba ta jest w ciąży i w związku ze zbliżającym się okre- sem wakacyjnym winien był się liczyć, iż niebawem na taki urlop się uda". Pozwana zatrudniła jednak w miejsce powódki Małgorzatę K., która wprawdzie była już raz za- trudniona w pozwanej Szkole w okresie od października 1998 r. do lutego 1999 r., lecz której czteromiesięczny staż pracy nie dorównywał stażowi pracy powódki, a ponadto osoba ta nie legitymowała się ukończeniem studiów wyższych. Powódka podniosła, że dyrektor szkoły może rozwiązać z nauczycielem stosunek pracy, gdy nie jest możliwe dalsze zatrudnianie wszystkich nauczycieli danej specjalności. Po- zwana, gdy tylko nadarzyła się ku temu okazja, zatrudniła w klasach nauczania po- czątkowego Małgorzatę K., przez co wykazała, iż dalsze zatrudnianie powódki było możliwe. Z tych względów wytypowanie powódki do przeniesienia w stan nieczynny zostało dokonane z naruszeniem art. 20 ust. 7 i 8 Karty Nauczyciela. Powyższej oko- liczności Sąd drugiej instancji nie uzasadnił w sposób umożliwiający prawidłową kon- trolę zaskarżonego orzeczenia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) w brzmieniu mającym zasto- sowanie w sprawie, w razie całkowitej lub częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w peł- nym wymiarze zajęć, dyrektor szkoły przenosi nauczyciela w stan nieczynny lub, na wniosek nauczyciela, rozwiązuje z nim stosunek pracy. Nauczyciel mianowany może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia w trybie określonym w art. 22 ust. 2 tej ustawy. Powódka nie kwestionowała, że wystąpiła przesłanka zastosowania tego przepisu polegająca na zmniejszeniu liczby oddziałów w Szkole, a ustalenia Sądów w tym zakresie nie budzą wątpliwości. Powódka twierdzi, że istniała możliwość jej dalszego zatrudnienia, gdyż w miejsce nauczycielki, która rozpoczęła korzystanie z urlopu macierzyńskiego została zatrudniona inna nauczycielka. Powódka nie do- - 6 - strzega jednak, że zdarzenia te nastąpiły już po przeniesieniu jej w stan nieczynny, a rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielką w ciąży, czy też przeniesienie jej w stan nieczynny zamiast powódki, nie mogłoby być ocenione jako prawidłowy dobór pra- cownika do rozwiązania stosunku pracy. Nadto nowa nauczycielka została zatrud- niona na czas określony. Dyrektor pozwanej Szkoły stanął przed koniecznością do- konania wyboru, których nauczycieli musi przenieść w stan nieczynny (chyba, że złożą wniosek o rozwiązanie stosunku pracy) i musiał tego wyboru dokonać w okre- ślonym momencie. O skuteczności aktu przeniesienia nauczyciela w stan nieczynny i prawidłowości zastosowanych kryteriów wyboru nauczyciela do zwolnienia lub przeniesienia w stan nieczynny decydują okoliczności występujące w momencie do- konania tych czynności (wyrok z dnia 14 lipca 1999 r., I PKN 156/99, OSNAPiUS 2000 r. nr 19, poz. 714). Słusznie Sąd drugiej instancji uznał, że wystąpiły przesłanki zastosowania art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, także w aspekcie niemożliwości dal- szego zatrudniania wszystkich nauczycieli. Jak wyżej zaznaczono, dyrektor prawi- dłowo nie brał pod uwagę możliwości przeniesienia w stan nieczynny nauczycielki w ciąży. Dokonał więc tej oceny w stosunku do innych nauczycieli. Przesłanki tej oceny zostały poddane krytycznej analizie przez Sądy obu instancji, zarówno w aspekcie ustaleń faktycznych, jak i kwalifikacji prawnych. Analiza ta była bardzo szczegółowa i zarzuty kasacji w tym zakresie nie są trafne. Sądy obu instancji w uwzględnieniu licz- nych zarzutów powódki przeprowadziły tę analizę wręcz nazbyt szczegółowo, gdyż z twierdzeń faktycznych powódki nawet nie wynikało, aby dobór jej do przeniesienia w stan nieczynny był przejawem szykany lub dyskryminacji albo w jej sytuacji zawodo- wej lub osobistej występowały okoliczności jednoznacznie preferujące ją do dalsze- go zatrudnienia. Wręcz odwrotnie, przyjmując wszystkie twierdzenia i oceny powódki za zasadne, należy uznać, że między nią, a nauczycielkami, które pozostały w za- trudnieniu nie ma żadnych istotnych cech różnicujących, co do stażu pracy, kwalifika- cji, ocen wykonywania obowiązków pracowniczych, czy sytuacji osobistej. Jeżeli w tym zakresie występują różnice, to są one nieznaczne, nieistotne i w niektórych aspektach dla powódki korzystne, a w innych niekorzystne. Sąd pracy w sprawie do- tyczącej rozwiązania stosunku pracy nie zastępuje pracodawcy, a jedynie kontroluje, czy jego czynności nie naruszają przepisów prawa pracy. Pracodawca, który doko- nuje tak zwanego doboru pracowników do rozwiązania stosunku pracy musi mieć - 7 - określony zakres swobody w tym zakresie. Jeżeli więc między pracownikami, któ- rych dotyczy przesłanka rozwiązania stosunku pracy (przeniesienia w stan nieczyn- ny), nie występują istotne różnice (co do kwalifikacji, stażu pracy, sposobu wykony- wania obowiązków, szczególnej sytuacji osobistej), to pracodawca ma swobodę wy- boru pracownika do rozwiązania stosunku pracy, a sąd pracy w takiej sytuacji nie może wkraczać w tę ocenę (por. wyrok z dnia 7 kwietnia 1999 r., I PKN 652/98, OSNAPiUS 2000 r. nr 11, poz. 426; wyrok z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 420/98, OSNAPiUS 1999 r. nr 24, poz. 784). Tym samym należy uznać, że wszystkie zarzuty powódki dotyczące, zarówno przepisów procesowych (zarzuty dotyczące ustaleń i uzasadnienia zaskarżonego wyroku), jak i ocen w tym zakresie, nie są zasadne, gdyż dotyczą faktów nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W świetle dokonanych ustaleń faktycznych ocena Sądu drugiej instancji, że pracodawca nie naruszył art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela jest prawidłowa. Nie doszło też do naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 8 i 45 § 1 KP. Fakt zatrudnienia innej nauczycielki po przeniesieniu powódki w stan nie- czynny wiąże skarżąca także z zarzutem naruszenia art. 20 ust. 7 i 8 Karty Nauczy- ciela oraz z zarzutami procesowymi w tym zakresie. Zgodnie z art. 20 ust. 7 Karty Nauczyciela dyrektor szkoły ma obowiązek przywrócenia do pracy w pierwszej kolej- ności nauczyciela pozostającego w stanie nieczynnym w razie powstania możliwości podjęcia przez nauczyciela pracy w pełnym wymiarze zajęć na czas nie określony lub na okres, na który została zawarta umowa, w tej samej szkole, na tym samym lub innym stanowisku, pod warunkiem posiadania przez nauczyciela wymaganych kwali- fikacji. Odmowa podjęcia pracy przez nauczyciela powoduje wygaśnięcie stosunku pracy z dniem odmowy. Przepis ten dotyczy więc szczególnej sytuacji, gdy w okresie stanu nieczynnego powstanie możliwość zatrudnienia nauczyciela, i to w pełnym wy- miarze zajęć na czas nie określony (w przypadku powódki nie wchodziła w grę moż- liwość zatrudnienia jej na okres, na który została z nią zawarta umowa). W stanie faktycznym sprawy przesłanki zastosowania tego przepisu nie wystąpiły, skoro po- wstała co najwyżej możliwość zatrudnienia na czas określony. Zgodnie natomiast z art. 20 ust. 8 Karty Nauczyciela w wypadkach podyktowanych koniecznością realiza- cji programu nauczania w tej samej lub w innej szkole lub zapewnienia opieki w pla- cówce opiekuńczo-wychowawczej nauczyciel pozostający w stanie nieczynnym - 8 - może, na swój wniosek lub na wniosek dyrektora szkoły, podjąć pracę zgodnie z wy- maganymi kwalifikacjami w niepełnym lub w pełnym wymiarze zajęć, jednak na okres nie dłuższy niż okres stanu nieczynnego. Chodzi w nim więc o podjęcie pracy bez wzruszenia stanu nieczynnego nauczyciela. Nawet, gdyby przyjąć, że wystąpiły przesłanki zastosowania tego przepisu, to należy stwierdzić, że powódka nigdy o to się nie zwracała do pracodawcy. Z punktu widzenia przebiegu procesu powódka wnosiła o uznanie przeniesienia jej w stan nieczynny za bezskuteczne, kwestionując istnienie przesłanek art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela. Jej żądanie procesowe nigdy nie zmierzało do nakazania pozwanej zatrudnienia powódki w okresie stanu nieczyn- nego na podstawie art. 20 ust. 8 Karty Nauczyciela, czy przywrócenia do pracy wo- bec zaistnienia przesłanek art. 20 ust. 7 tej Karty. Roszczenia z art. 20 ust. 7 i 8 Karty Nauczyciela wynikają z odmiennej podstawy faktycznej i prawnej niż żądanie przywrócenia poprzednich warunków pracy nauczyciela przeniesionego w stan nie- czynny z naruszeniem przesłanek art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela. Sąd pierwszej instancji rozpoznał powództwo tylko w zakresie zgłoszonego przez powódkę żądania wyprowadzonego z naruszenia art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela. Sąd drugiej instancji nie mógł już rozszerzać zakresu rozpoznania na inne żądania, choćby wynikające z twierdzeń powódki. Zarzuty naruszenia art. 20 ust. 7 i 8 Karty Nauczyciela są więc bezzasadne także z tego względu, że dotyczą one przedmiotu, który nie był objęty zakresem orzekania Sądu drugiej instancji. Tym samym są bezzasadne zarzuty pro- cesowe dotyczące tej kwestii w zakresie ustaleń faktycznych i treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Sąd nie musiał bowiem oceniać dowodów, czynić ustaleń i przedstawiać motywów w zakresie roszczeń, o których nie orzekał. Z tych względów kasacja podlegała oddaleniu na podstawie art. 39312 KPC. ========================================