II PZ 32/05

Postanowienie z dnia 13 października 2005 r. II PZ 32/05 Spełnienie wymagania konstrukcyjnego skargi kasacyjnej wynikającego z art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. polega na złożeniu wniosku o przyjęcie skargi do roz- poznania oraz jakiegokolwiek uzasadnienia tego wniosku i tylko to podlega kontroli sądu drugiej instancji, gdyż merytoryczna ocena zasadności wniosku należy do Sądu Najwyższego orzekającego w przedmiocie przyjęcia skargi do rozpoznania (art. 3989 k.p.c.). Przewodniczący SSN Barbara Wagner, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 paź- dziernika 2005 r. sprawy z powództwa Tadeusza C. przeciwko KGHM P.M. SA Od- działowi Huty Miedzi G. w G. o rentę uzupełniającą i odszkodowanie, na skutek za- żalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy z dnia 30 maja 2005 r. [...] u c h y l i ł zaskarżone postanowienie. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy postanowie- niem z 30 maja 2005 r. [...] odrzucił skargę kasacyjną powoda Tedeusza C. od wyro- ku tego Sądu z 31 marca 2005 r., w sprawie z jego powództwa przeciwko KGHM P.M. SA Oddziałowi Huty Miedzi „G.” w G. o rentę uzupełniającą i odszkodowanie. Sąd wskazał, że art. 3984 § 1 k.p.c. stanowi, iż skarga kasacyjna powinna za- wierać: oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uza- sadnienie, wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienie oraz wniosek o uchylenie lub uchylenie i zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia i zmiany. W ocenie Sądu wniesiona przez pełnomocnika powo- 2 da skarga kasacyjna nie spełnia wymogu szczegółowego uzasadnienia wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania. Zawarty w art. 3984 § 1 k.p.c. wymóg zawarcia w skar- dze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania wraz z uzasadnieniem rozu- mieć należy jako zobowiązanie skarżącego do profesjonalnego prawniczo przedsta- wienia przesłanek w odniesieniu do okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, któ- rej skarga kasacyjna dotyczy, w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych. Speł- nienie tego wymogu przybrać powinno formę wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają zakwalifikować skargę kasacyjną do rozpoznania i uzasadni, dlaczego odpowiadają one ustawowemu ka- talogowi przesłanek usprawiedliwiających przyjęcie skargi kasacyjnej. Według Sądu, spełnienie wymogu przedstawienia okoliczności uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania należy ponadto rozumieć jako konieczność wykazania przez skarżącego, że w konkretnej sprawie występuje przynajmniej jedna z przesła- nek określonych w art. 3983 k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że wymóg przedstawienia okoliczności uzasadniających rozpoznanie kasacji nie jest spełniony, jeżeli skarżący wyraźnie ich nie przytacza, choćby dało się je wywieść z uzasadnienia kasacji. Spełnienie wymienionych wymogów formalnych nie może za- tem polegać tylko na odwołaniu się do treści uzasadnienia podstaw kasacyjnych, lecz powinno konkretnie wskazywać jakie okoliczności pozwalają zakwalifikować skargę kasacyjną do rozpoznania i uzasadniać dlaczego odpowiadają one ustawo- wemu katalogowi przesłanek usprawiedliwiających jej przyjęcie. Celem obowiązku wymienionego w art. 3984 § 1 pkt. 3 k.p.c. jest wskazanie, jakie zagadnienie prawne występuje w rozpoznawanej sprawie i dlaczego ma ono charakter na tyle istotny, że wymaga zaangażowania Sądu Najwyższego, co wymaga sformułowania zagadnienia i wskazania argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Wywód prawny skar- żącego nie może ograniczać się do powtórzenia ustawowej formuły, w jakiej zostały ujęte w art. 3983 k.p.c. ustawowe podstawy skargi kasacyjnej. Samo powtórzenie sformułowań użytych w tym przepisie, bez należytego uzasadnienia odwołującego się do stanu faktycznego sprawy i bez argumentacji prawnej, nie wystarczy do uzna- nia, że obowiązek wynikający z art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. został spełniony. Uwzględniając powyższe Sąd Okręgowy stwierdził, że wniesiona przez peł- nomocnika powoda skarga kasacyjna nie spełnia wymogu wynikającego z wymienio- nego przepisu, albowiem nie zostały w niej przytoczone w sposób profesjonalny i szczegółowy okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania. Jako okolicz- 3 ności uzasadniające rozpoznanie kasacji wskazano: po pierwsze - istotne zagadnie- nie prawne dotyczące obowiązku powoda zwrotu renty uzupełniającej wypłacanej mu na podstawie nieprawomocnego, lecz wykonalnego wyroku sądowego uchylonego wskutek kasacji, przy uwzględnieniu faktu zużycia renty w sposób, który nie wzboga- cił powoda, po drugie - konieczność przesądzenia czy spełnione przez stronę po- zwaną na rzecz powoda świadczenie czyni zadość zasadom współżycia społeczne- go, co uniemożliwiałoby żądanie jego zwrotu. Obie wymienione okoliczności stano- wią w istocie powtórzenie zarzutów podniesionych w ramach art. 3983 § 1 k.p.c. W ocenie Sądu Okręgowego nie sposób uznać je za okoliczności uzasadniające rozpo- znanie skargi kasacyjnej. Skarżący nie wyjaśnił i nie wskazał powodów uzasadniają- cych przyjęcie skargi do rozpoznania. Skarga kasacyjna dotknięta jest zatem bra- kiem formalnym, nienaprawialnym w trybie właściwym do usuwania braków formal- nych skargi, w związku z czym podlega odrzuceniu. Zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego wniósł pełnomocnik powoda, domagając się jego uchylenia i nadania biegu skardze kasacyjnej. Skarżący zarzucił naruszenie art. 3984 § 1 k.p.c. przez przyjęcie, że skarga dotknięta jest brakiem for- malnym polegającym na braku szczegółowego uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, gdy tymczasem w treści złożonej skargi kasacyjnej zawarty jest zwięzły wywód prawny przedstawiający okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania. Przepisy prawa, a zwłaszcza art. 3984 k.p.c., nie wymagają szczegółowego uzasadnienia wniosku. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pełnomocnik powoda wskazał na dwa istotne zagadnienia prawne zaistniałe na tle rozpoznawanej sprawy w kontekście treści art. 409 k.c. i art. 411 pkt 2 k.c. Czyni to zadość warunkom formalnym niezbędnym do nadania skar- dze kasacyjnej dalszego biegu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie chodzi o wyjaśnienie treści normatywnej art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. wprowadzonego w życie przez ustawę z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U z 2005 r. Nr 13, poz. 98). Zgodnie z art. 3984 § 1 k.p.c., skarga kasacyjna powinna zawierać, między innymi, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (pkt 2) oraz wniosek o przyjęcie skargi kasa- 4 cyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienie (pkt 3). Są to wymagania różne, pełniące odmienne funkcje i z tego względu zostały wyraźnie odrębnie potraktowane przez ustawodawcę. Wymaganie dotyczące przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uza- sadnienia nawiązuje przy tym do treści art. 3983 § 1 k.p.c., zaś wymaganie dotyczące wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienia nawiązuje do treści art. 3989 § 1 k.p.c., zgodnie z którym Sąd Najwyższy przyjmuje skargę ka- sacyjną do rozpoznania, jeżeli: w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Z formalnego punktu widzenia spełnienie wymagania konstrukcyjnego skargi kasacyjnej, wynikającego z art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c., polega na przedstawieniu wnio- sku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jakiegokolwiek uzasadnienia tego wniosku. Skarżący musi się jednak liczyć z tym, że Sąd Najwyższy przyjmie skargę kasacyjną do rozpoznania tylko z przyczyn wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c., co oznacza, że przedstawienie jakiegokolwiek uzasadnienia tego wniosku nie gwaran- tuje skarżącemu sukcesu w postaci przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Dlatego w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczącym tzw. przedsądu (czyli decyzji jurysdykcyjnej o przyjęciu lub odmowie przyjęcia kasacji do rozpoznania) sformułowano wiele tez dotyczących tego, jakim warunkom powinno sprostać przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie kasacji (zgodnie z obowiązującym do 5 lutego 2005 r. art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c.). Szereg tych tez przy- toczył w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd Okręgowy. Należy jednak zwrócić uwagę, że część z tych tez nie została sformułowana w związku z odrzuce- niem kasacji w następstwie oceny, że środek ten nie spełnia wymagania konstrukcyj- nego w postaci przedstawienia okoliczności uzasadniających jego rozpoznanie, lecz w związku z odmową przyjęcia kasacji do rozpoznania w następstwie oceny, że przedstawionych przez skarżącego okoliczności nie można zakwalifikować jako tzw. przesłanek kasacji, których zaistnienie jest warunkiem przyjęcia kasacji do rozpozna- nia (zgodnie z obowiązującym do 5 lutego 2005 r. art. 393 § 1 pkt 1 i 2 oraz § 2 k.p.c.). Z dorobku orzeczniczego Sądu Najwyższego dotyczącego kasacji, z którego można skorzystać także w odniesieniu do skargi kasacyjnej, wynika zatem, że przed- stawienie wyraźnie wyodrębnionych okoliczności mających przemawiać za przyję- ciem kasacji do rozpoznania (w obecnym stanie prawnym - przedstawienie wyraźnie 5 wyodrębnionego uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpozna- nia), nawet jeżeli następnie zostaną one ocenione przez Sąd Najwyższy jako niewy- starczające do przyjęcia kasacji (obecnie skargi kasacyjnej) do rozpoznania, spełnia minimalne wymagania dotyczące omawianego elementu konstrukcyjnego kasacji (skargi kasacyjnej). Dokonana przez Sąd Okręgowy negatywna ocena wniesionej skargi kasacyj- nej przypomina przedsąd, zastrzeżony do kompetencji Sądu Najwyższego, a nie ocenę spełnienia wymagań konstrukcyjnych tego nadzwyczajnego środka zaskarże- nia. Sąd Okręgowy stwierdził, między innymi, że w jego ocenie skarżący nie wyjaśnił i nie wskazał powodów uzasadniających przyjęcie skargi do rozpoznania, ponieważ skarga nie zawiera „szczegółowego uzasadnienia” wniosku o przyjęcie jej do rozpo- znania. Przytoczona argumentacja odpowiada bardziej kryteriom oceny celowości, konieczności czy potrzeby przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, aniżeli ocenie spełnienia wymagań formalnych, do czego jedynie uprawniony jest sąd drugiej in- stancji. Przepis art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. nie wymaga bowiem, aby uzasadnienie wniosku było „szczegółowe”. „Szczegółowe” uzasadnienie zwiększa natomiast szanse przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy. Nie można również podzielić argumentu Sądu Okręgowego, że w rozpozna- wanej sprawie uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania stanowi powtórzenie (powielenie) zarzutów sformułowanych w ramach podstaw ka- sacyjnych. Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano naruszenie prawa material- nego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: art. 409 k.c. w wyniku błędnego ustalenia, że powód powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu stronie pozwanej kwoty, którą zużył w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, oraz art. 411 pkt 2 k.c. w wyniku błędnej oceny, że świadczenie spełnione przez stronę pozwaną nie czyni zadość zasadom współżycia społecznego. Z kolei jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpozna- nia skarżący wskazał występowanie istotnego zagadnienia prawnego, które dotyczy okoliczności sprawy. Zagadnieniem takim jest po pierwsze kwestia, czy powód powi- nien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu renty uzupełniającej wypłacanej mu mie- sięcznie przez byłego pracodawcę na podstawie nieprawomocnego, lecz wykonalne- go wyroku sądu drugiej instancji, który został następnie uchylony w wyniku postępo- wania kasacyjnego, oraz czy w związku z tym zobowiązany jest do jej zwrotu, mimo że zużył ją w taki sposób, że nie jest już wzbogacony. Po drugie, zagadnieniem 6 prawnym jest kwestia, czy świadczenie nienależne, w postaci renty uzupełniającej, spełniane miesięcznie przez stronę pozwaną w wykonaniu nieprawomocnego, lecz wykonalnego wyroku sądu drugiej instancji, który został następnie uchylony, czyni zadość zasadom współżycia społecznego, a zatem nie można żądać jego zwrotu. Nawet pobieżne porównanie przedstawionych podstaw skargi kasacyjnej z uzasad- nieniem wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala podzielić argumentu Sądu Okręgowego, że “obie wymienione okoliczności stanowią w istocie powtórzenie zarzutów podniesionych w ramach art. 3983 § 1 k.p.c. ”. Istnieje między nimi niewątpliwie istotne podobieństwo, ale zachowują też jednocześnie minimum odrębności, wymaganej z punktu widzenia elementów konstrukcyjnych skargi kasa- cyjnej. Pozwala to na stwierdzenie, że w minimalnym stopniu wymaganie przedsta- wienia uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zostało przez skarżącego spełnione. Czy przedstawione uzasadnienie wniosku będzie wy- starczające, aby przekonać Sąd Najwyższy o celowości przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, okaże się po przedstawieniu skargi temu Sądowi w celu dokonania tzw. przedsądu. O wystarczalności lub niewystarczalności wskazanych przez skarżą- cego przesłanek skargi kasacyjnej - wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. - do przyję- cia lub odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zadecyduje Sąd Najwyż- szy (art. 3989 § 2 k.p.c.). Sformułowanie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i przedstawienie uzasadnienia tego wniosku (art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c.) nie pozwala odrzucić skargi kasacyjnej, ale nie zapewnia przyjęcia jej do rozpoznania (art. 3989 § 1 i 2 k.p.c.). Wymaganie przedstawienia uzasadnienia wniosku o przyję- cie skargi kasacyjnej do rozpoznania wiąże się z instytucją tzw. przedsądu, polegają- cego między innymi na możliwości Sądu Najwyższego odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 i 2 k.p.c.). Ten możliwy sposób zakończenia postępowania kasacyjnego, kolidujący niewątpliwie z intencją strony wnoszącej skargę kasacyjną, spowodował zrównanie rangą wymagania przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c.) z wymaganiem odrębnego przedstawienia uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c.). Odrębne potraktowanie przez ustawodawcę obu kategorii wymagań dowodzi tego, że nie są one tożsame. Rzeczą zatem profesjonalisty spo- rządzającego skargę kasacyjną jest wskazanie konkretnych przyczyn występujących w sprawie, mających uzasadniać merytoryczne jej rozpoznanie. Przyczynami tymi 7 powinny być - co do zasady - okoliczności wskazane w art. 3989 § 1 k.p.c. Takie oko- liczności przytoczył pełnomocnik powoda, powołując się na występujące w sprawie dwa istotne zagadnienia prawne. Czy są one rzeczywiście istotne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., o tym zdecyduje Sąd Najwyższy. W sytuacji, gdy wniesiona skarga kasacyjna czyni zadość wymaganiom for- malnym określonym w art. 3984 § 1 i § 2 k.p.c., nie podlega ona odrzuceniu przez sąd drugiej instancji, natomiast rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia lub odmowy przy- jęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania należy do wyłącznej kompetencji Sądu Naj- wyższego (art. 3989 § 1 i § 2 k.p.c.). Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie. Pełnomocnik pozwanego przedstawił bowiem w skardze kasacyjnej uzasadnienie wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania, powołując się na to, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne. W tej sytuacji brak było podstaw do odrzucenia skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39816 k.p.c. ========================================