I PK 28/13

uzasadnienie tego zarzutu wskazano, że uznanie przez Sąd możliwości nabycia prawa do nagrody jubileuszowej wyższego stopnia w okresie krótszym niż po upływie kolejnych 5 lat (co w niniejszej sprawie dotyczy powoda Krzysztofa M.) narusza za- sady współżycia społecznego wyrażone w art. 8 k.p. Ponadto, stanowi naruszenie przepisów płacowych poprzedniego i obecnie obowiązującego zakładowego układu zbiorowego pracy, a także przepisów obowiązujących w pozwanej Spółce w okresie pozaukładowym. Prowadzi też, według skarżącej, do wypłaty nienależnego świad- 14 czenia o charakterze wynagrodzeniowym. Zdaniem skarżącej, oddalenie powództwa z uwagi na sprzeczność żądania z zasadami współżycia społecznego jest możliwe w granicach swobodnego uznania sędziowskiego, po uwzględnieniu całokształtu oko- liczności faktycznych konkretnej sprawy. W ocenie Sądu Najwyższego, argumenty te są nieprzekonujące i wzajemnie sprzeczne. Przede wszystkim, skoro pełnomocnicz- ka skarżącej twierdzi, że przyznanie w opisanej sytuacji kolejnej nagrody jubileuszo- wej było sprzeczne z przepisami prawa, to znaczy, że jej zdaniem powód nie miał do niej prawa. Wobec tego nie można logicznie mówić o nadużyciu tego prawa. Nie wy- jaśniono też, na czym polegało naruszenie przepisów prawa. Autorka skargi nie po- daje konkretnych „przepisów płacowych poprzedniego i obecnie obowiązującego układu, a także „obowiązujących w pozwanej Spółce w okresie pozaukładowym przepisów”, jak również przepisów, których naruszenie doprowadziło „do wypłaty nie- należnego świadczenia o charakterze wynagrodzeniowym”. Takie sformułowanie zarzutów w sposób oczywisty nie spełnia wymagania, aby skarga kasacyjna zawie- rała przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c.), co polega w szczególności na przytoczeniu naruszonych przepisów prawa, oznaczo- nych numerem artykułu (paragrafu, ustępu) ustawy (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 17 stycznia 2002 r., III CKN 760/00, LEX nr 53138 i 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2012 r., I PK 200/11, OSNP 2013 nr 5-6, poz. 52). W skardze, na uzasadnienie roz- ważanego zarzutu, powołano jedynie art. 16 ust. 1 starego układu, nie wskazując, wbrew wymaganiu wynikającemu z art. 3983 § 1 pkt 1 w związku z art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c., ani w petitum skargi, ani w uzasadnieniu jej podstaw postaci tego naruszenia. W tej sytuacji jedynie na marginesie rozważań należy wskazać, że treść art. 16 ust. 1 starego układu (przytoczonego przez Sąd Rejonowy przy ponownym rozpoznaniu sprawy i powołanego wyżej w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia) nie reguluje wprost kwestii dopuszczalności wypłaty dwóch nabytych nagród jubileuszo- wych w odstępie krótszym niż 5 lat. W tym zakresie przepis ten odsyła do przepisów powszechnie obowiązujących, tj. jak trafnie uznano w zaskarżonym wyroku, do za- rządzenia z 1989 r. Skarżąca nie podjęła jednak próby wskazania przepisu tego aktu i sposobu, w jaki ewentualnie Sąd Okręgowy naruszył go, uznając dopuszczalność nabycia przez powoda Krzysztofa M. prawa do nagrody jubileuszowej za 35 lat po wypłacie przed upływem okresu krótszego niż 5 lat nagrody jubileuszowej za 20 lat. W tym stanie rzeczy podjęcie przez Sąd Najwyższy analizy przepisów zarządzenia w 15 celu ustalenia takiej podstawy oznaczałoby podjęcie niedopuszczalnego w postępo- waniu kasacyjnym działania, wykraczającego poza zakres kognicji wyznaczony w art. 39813 § 1 k.p.c. Wystarczy zatem poprzestać na stwierdzeniu, że zarządzenie prze- widuje sytuacje, w których pracownik może uzyskać prawo do kolejnej nagrody jubi- leuszowej przed upływem kolejnego okresu uprawniającego do niej w normalnym trybie. Za nieskuteczne należy też uznać zarzuty naruszenia art. 183a § 1 i 4 k.p. Strona skarżąca zarzuciła jedynie błędną wykładnię tych przepisów, co oznacza, że nie kwestionuje prawidłowości ich zastosowania w okolicznościach faktycznych sprawy. Przepisy te dotyczą dyskryminacji w zatrudnieniu. Tymczasem, w sprawie dyskryminacja nie wystąpiła. Dyskryminacją jest bowiem, co szczegółowo uzasadnił, z powołaniem się na wcześniejsze orzecznictwo, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 października 2012 r., II PK 82/12 (OSNP 2013 nr 17-18, poz. 202), nieusprawiedli- wione obiektywnymi powodami gorsze traktowanie pracownika ze względu na nie- związane z wykonywaną pracą cechy lub właściwości dotyczące go osobiście i istotne ze społecznego punktu widzenia, przykładowo wymienione w art. 183a § 1 k.p., bądź ze względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy. Zaistniałe w niniejszej sprawie różni- cowanie uprawnień pracowników ze względu na pracę w uspołecznionym lub nieu- społecznionym zakładzie pracy oraz ze względu na sposób ustania stosunku pracy nie mieści się w tym pojęciu, ponieważ odnosi się do niezwiązanych z wykonywaną pracą i nieosobistych cech lub właściwości pracownika. Jak wynika z cytowanego powyżej orzeczenia Sądu Najwyższego i powołanego w jego uzasadnieniu wcze- śniejszego orzecznictwa, gorsze traktowanie pracownika ze względu na tego rodzaju cechy (niemieszczące się w podstawach dyskryminacji) może być rozpatrywane je- dynie jako nierówne traktowanie w rozumieniu art. 112 k.p. Naruszenie tej zasady pociąga za sobą skutki związane z naruszeniem bezwzględnie obowiązującego przepisu prawa, nie pozwala jednak, w odróżnieniu od naruszenia zakazu dyskrymi- nacji określonego w art. 113 i art. 183a k.p., na stosowanie wskazanych w przepisach szczególnych skutków naruszenia zakazu dyskryminacji, jako kwalifikowanej postaci nierównego traktowania. Strona skarżąca nie zarzuciła naruszenia art. 112 k.p., ani nawet, jak wskazano, nie zarzuciła błędnego zastosowania art. 113 lub art. 183a § 1 k.p., co uniemożliwia Sądowi Najwyższemu, ze względu na związanie granicami podstaw skargi kasacyjnej (art. 39813 § 1 k.p.c.) podważenie prawidłowości zaskar- 16 żonego wyroku w tym zakresie. Pomimo to, a więc pomimo ukazanej wyżej nieade- kwatności rozważanego zarzutu do okoliczności sprawy, konieczne jest ustosunko- wanie się do niektórych poglądów prawnych wyrażonych przez Sąd Okręgowy odno- śnie do znaczenia stosowania przez stronę pozwaną kryterium pracy w uspołecznio- nym lub nieuspołecznionym zakładzie pracy oraz kryterium sposobu ustania stosun- ku pracy dla przysługiwania pracownikowi uprawnienia do nagrody jubileuszowej. Stanowi ona bowiem kluczowy problem prawny w rozpoznawanej sprawie. W tej kwestii, niezależnie od błędnego zastosowania przepisów o dyskryminacji, Sąd dru- giej instancji trafnie odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego i Trybunału Kon- stytucyjnego dotyczącego dopuszczalności uznania pracy w uspołecznionym i nieu- społecznionym zakładzie pracy, za podstawę (powód, kryterium, przyczynę) nierów- nego traktowania. Orzecznictwo to stoi jednolicie na stanowisku, że różnicowanie uprawnień związanych z zatrudnieniem ze względu na to kryterium, w tym wyklucza- nie określonych uprawnień z powodu zatrudnienia w prywatnym zakładzie pracy, jest niedopuszczalne ze względu na sprzeczność z zasadą równego traktowania w za- trudnieniu. Pogląd ten Sąd Najwyższy odniósł wprost także do pracowników strony pozwanej (zob. cyt. wyżej wyroki z: 14 stycznia 2011 r., II PK 150/10 i 20 maja 2011 r., II PK 288/10 oraz powołane w nich orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego). Na inną ocenę zasługuje natomiast kryterium sposobu ustania stosunku pracy. W tej kwestii należy, co do samej zasady, podzielić ogólniejszy pogląd, że nagroda jubileuszowa jest gratyfikacją za wieloletnią pracę i z tego względu faktu posiadania konkretnego stażu pracy nie niweczy tryb rozwiązania stosunku pracy (zob. cyt. wy- żej wyrok z 20 maja 2011 r., II PK 288/10). W ocenie Sądu Najwyższego w obecnym składzie, nagroda jubileuszowa jest jednak, co wynika już z nazwy tego świadczenia, wyrazem uznania zasług uprawnionego, wyróżnieniem za lojalność przejawiającą się wieloletnią pracą zasadniczo na rzecz tego samego pracodawcy, czemu nie przeczy możliwość zaliczenia do stażu jubileuszowego okresów pracy dla innych pracodaw- ców, na zasadach określonych w przepisach płacowych (układach zbiorowych lub regulaminach wynagradzania). Przepisy te, ustanawiając prawo do nagrody, mogą traktować okresy pracy u innych pracodawców w sposób mniej korzystny dla pra- cowników niż okresy zatrudnienia w danym zakładzie, a nawet mogą je całkowicie pomijać (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1998 r., I PKN 62/98, OSNP 1999, nr 9, poz. 297; z dnia 24 listopada 1998 r., I PKN 343/98, OSNAPiUS 2000 nr 17 1, poz. 16; z dnia 22 stycznia 2002 r., I PKN 820/00, Prawo Pracy 2002 nr 7-8, poz. 49; z dnia 23 stycznia 2002 r., I PKN 816/00, OSNP 2004 nr 12, poz. 32; z dnia 10 października 2007 r., II PK 38/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 313 i z dnia 14 kwietnia 2010 r., III PK 61/09, LEX nr 602054). Z tych względów podobieństwo sytuacji pra- cowników, wynikające z posiadania określonego stażu pracy wymaganego do uzy- skania nagrody (wspólna cecha istotna) nie wyłącza odstępstwa od nakazu ich rów- nego traktowania jako podmiotów podobnych, jeżeli następuje to z usprawiedliwio- nych powodów, odstępstwo takie służy interesowi, któremu należy przyznać pierw- szeństwo przed interesem nierówno potraktowanych pracowników i jest uzasadnione dostatecznie istotnymi wartościami (zob. np. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia: 16 grudnia 1997 r., K 8/97, OTK 1997, Nr 5-6, poz. 70; 5 lipca 2011 r., P 14/10, OTK-A 2011 Nr 6, poz. 49; wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 5 maja 2010 r., I PK 201/09, OSNP 2011 nr 21-22, poz. 270 i 6 grudnia 2012, I PK 128/12, OSNP 2013 nr 19-20, poz. 225). Zdaniem Sądu Najwyższego w obecnym składzie, za taki uspra- wiedliwiony powód można uznać zakończenie stosunku pracy w drodze rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy przez pracodawcę bez wypowiedzenia z winy pra- cownika lub w drodze porzucenia pracy przez pracownika. W takiej sytuacji premio- wanie pracowników, którzy w sposób ciężki naruszyli podstawowe obowiązki wobec pracodawcy przez uznanie zakończonego w ten sposób okresu zatrudnienia za rów- nie godny nagrodzenia, jak okres pracy pracowników należycie wypełniających obo- wiązki, może podważać poczucie, że opłaca się pracować sumiennie i starannie, co mogłoby zagrażać uzasadnionemu interesowi pracodawcy w uzyskiwaniu takiego właśnie świadczenia pracy. Tak rozumiany interes pracodawcy należy postawić wy- żej niż interes ciężko naruszających swoje obowiązki pracowników w uzyskaniu na- grody jubileuszowej. Poza tym, równe traktowanie tej kategorii pracowników z pra- cownikami właściwe wykonującymi swoje obowiązki może być uznane za sprzeczne z poczuciem sprawiedliwości. W rezultacie należy uznać, że nie narusza zasady równego traktowania w zatrudnieniu (art. 112 k.p.) wyłączenie ze stażu pracy, od któ- rego zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej, okresów pracy zakończonych rozwiązaniem stosunku pracy przez pracodawcę bez wypowiedzenia z winy pracow- nika lub, a w odniesieniu do okresów sprzed 2 czerwca 1996 r., także porzuceniem pracy w rozumieniu dawnego art. 65 k.p. Pogląd ten, ze względu na opisane wyżej niewskazanie przez skarżącą adekwatnej podstawy rozważanego zarzutu, nie może wpłynąć na treść niniejszego wyroku Sądu Najwyższego. 18 Na koniec należy stwierdzić, że nieuzasadniony okazał się również zarzut na- ruszenia art. 9 § 4 k.p. W datach nabycia przez powodów prawa do nagród jubileu- szowych nie obowiązywał już stary układ, a układ z 2008 r. nie był jeszcze zawarty. Jak już wcześniej wskazano, Sąd Okręgowy przyjął, przedstawioną przez Sąd pierw- szej instancji trafną koncepcję, zgodnie z którą prawo powodów do tych nagród wyni- kało z ich umów o pracę, odwołujących się do starego układu, których warunki w tym zakresie nie zostały przez stronę pozwaną wypowiedziane. W tej sytuacji, Sąd Okrę- gowy stwierdził, że Sąd Rejonowy nie ustalił prawa powodów do nagród jubileuszo- wych na podstawie układu z 2008 r., lecz na podstawie ich umów o pracę statuują- cych - w zakresie prawa do nagród jubileuszowych - zasady tożsame z tymi, które obowiązywały pod rządami starego układu. Jednocześnie Sąd ten, uznając opisaną konstrukcję prawną za wystarczającą do wyjaśnienia mechanizmu nabycia przez powodów prawa do nagrody jubileuszowej, przedstawił pogląd, że prawo to wynika dodatkowo ze starego układu, którego postanowienia dotyczące tej nagrody obowią- zują na podstawie art. 24111 § 55 w związku z art. 24113 § 2 zdanie drugie k.p. Z tego względu Sąd uznał za dopuszczalne odwołanie się do art. 9 § 4 k.p. Pogląd ten jest oczywiście błędny, bowiem w świetle art. 24111 § 55 k.p. obowiązują jedynie, do upływu okresu ich wypowiedzenia, warunki umów o pracę lub innych aktów stano- wiących podstawę nawiązania stosunku pracy, wynikające z układu wykreślonego z rejestru układów, a nie sam układ. Niemniej jednak, wobec uzupełniającego jedynie charakteru tego poglądu i oparcia orzeczenia w pierwszej kolejności na trafnym wy- wodzie wskazującym na umowne źródło roszczeń powodów, błędne odwołanie się do art. 9 § 4 k.p. nie miało wpływu na treść zaskarżonego orzeczenia. Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39814 k.p.c. ========================================