III PK 52/05

Wyrok z dnia 6 lipca 2005 r. III PK 52/05 1. Odprawa przewidziana w art. 12 ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wyna- gradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi (Dz.U. Nr 26, poz. 306 ze zm.) może być przyznana w umowie o pracę. 2. Przepis art. 18 § 3 k.p. dotyczy równego traktowania w zatrudnieniu w umowach o pracę i nie może być naruszony przez nierówne traktowanie pra- cowników w postanowieniach układu zbiorowego pracy w zakresie nabycia prawa do nagrody jubileuszowej. Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski, Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2005 r. sprawy z powództwa Krzysztofa S. przeciwko Zakładom Mięsnym „Ł." SA w Ł. o nagrodę jubi- leuszową i odprawę pieniężną, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 2 grudnia 2004 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Pozwane Zakłady Mięsne „Ł.” SA w Ł., w sprawie z powództwa Krzysztofa S. o odprawę pieniężną i wyrównanie nagrody jubileuszowej, wniosły kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 2 grudnia 2004 r. [...]. Zaskarżonym wyrokiem oddalono apelację pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie zasądzają- cego na rzecz powoda 29.559,33 zł odprawy pieniężnej i 17.484,33 zł tytułem wy- równania nagrody jubileuszowej - obie kwoty z ustawowymi odsetkami oraz koszty procesu. W kasacji strona pozwana zarzuciła naruszenie - w odniesieniu do odprawy - art. 379 § 1 i art. 17 w związku z art. 629 k.s.h., art. 5 k.p. i pkt 5 umowy o pracę oraz - w stosunku do wyrównania różnicy nagrody jubileuszowej - naruszenie art. 6 ust. 1 i 2 2 załączników nr 1 i 2 do zakładowego układu zbiorowego pracy oraz art. 8 i art. 18 § 3 k.p. Zarzucono także naruszenie art. 233 § 1 i art. 328 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest nieuzasadniona. Prawo powoda do odprawy jest określone ustawą, uchwałą nadzwyczajnego walnego zgromadzenia akcjonariuszy strony po- zwanej oraz umową o pracę. Do powoda, będącego członkiem zarządu pozwanej Spółki, miała zastosowanie ustawa z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi (Dz.U. Nr 26, poz. 306 ze zm.). Jak stanowi art. 12 tej ustawy, w razie odwołania ze stanowiska lub rozwiązania umowy o pracę przez podmiot zatrudniający, z innych przyczyn niż naruszenie podstawowych obowiązków ze stosunku zatrudnienia, osobom określonym w art. 2 (co dotyczy po- woda) może być przyznana odprawa w wysokości nie wyższej niż trzykrotność wy- nagrodzenia miesięcznego. Z tego przepisu nie wynikało prawo powoda do spornej odprawy, gdyż zależało ono od stanowiska pracodawcy. Zgodnie z § 25 pkt 19 i 20 statutu Spółki, wynagrodzenie członków zarządu ustala walne zgromadzenie akcjo- nariuszy. Uchwała nr 1 nadzwyczajnego walnego zgromadzenia akcjonariuszy z dnia 30 sierpnia 2000 r. stanowiła, że w razie odwołania ze stanowiska lub rozwiązania umowy o pracę z innych przyczyn niż naruszenie podstawowych obowiązków wyni- kających ze stosunku zatrudnienia, członkom zarządu może być przyznana odprawa w wysokości nie wyższej niż trzykrotność wynagrodzenia miesięcznego. Także więc odprawa uregulowana w tej uchwale miała charakter fakultatywny. Prawo powoda do odprawy wynika natomiast z pkt 5 umowy o pracę, według którego: „inne warunki zatrudnienia 3 miesięczna odprawa, zgodnie z uchwałą [...] z 30.08.2000 r.” Zdaniem pozwanej Spółki ustalenie Sądu, że z tego postanowienia wynika prawo powoda do odprawy, narusza art. 233 k.p.c. Sąd nie rozważył bowiem odpowiednio zeznań świadków w przedmiocie tego postanowienia umowy. Następstwem tego było naru- szenie przepisów art. 17 i art. 379 § 1 k.s.h. w związku z at. 629 k.s.h., gdyż do na- bycia przez powoda prawa do odprawy konieczna była uchwała rady nadzorczej. Wywody kasacji w tym zakresie są niejasne. Nie wiadomo, czy kwestionuje się w niej tylko ustalenie faktyczne, że punkt 5 umowy o pracę przyznaje powodowi prawo do odprawy, czy zarzut dotyczy w ogóle niedopuszczalności zamieszczenia w umowie takiego postanowienia. Ta druga kwestia odnoszona jest bowiem nie w czę- 3 ści kasacji zatytułowanej „uzasadnienie podstaw kasacyjnych”, lecz w części o na- zwie „przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie kasacji (art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c.)”. Nawet jednak przy przyjęciu, iż stanowi to uzasadnienie podstawy ka- sacyjnej, to ten zarzut jest bezpodstawny. Sąd ocenił zeznania świadków bez na- ruszenia art. 233 k.p.c. Poza tym w kasacji nie postawiono zarzutu naruszenia art. 65 k.c. (w związku z art. 300 k.p.), czyli przepisu określającego sposób wykładni oświadczeń woli. Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji i jej pod- staw (art. 39311 § 1 k.p.c.). Nie może więc w niniejszej sprawie dokonać innej wy- kładni punktu 5 umowy niż to uczyniły Sądy, a samo brzmienie tego postanowienia jest niesporne. W odniesieniu do dopuszczalności umownego określenia prawa do odprawy wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 czerwca 2004 r., III PK 21/04 (OSNP 2005 nr 4, poz. 51). W tezie stwierdził, że z art. 12 ustawy z dnia 3 marca 2000 r. nie wynika zakaz przyznania pracownikowi prawa do odprawy w razie odwo- łania ze stanowiska lub rozwiązania umowy o pracę. Z uzasadnienia wynika, że cho- dzi o przyznanie odprawy w umowie o pracę. Sprawa toczyła się z powództwa członka zarządu (prezesa) tego samego pozwanego pracodawcy i opierała się na analogicznym stanie prawnym oraz faktycznym. W uzasadnieniu zaskarżonego wy- roku Sąd Apelacyjny powołał się na ten wyrok Sądu Najwyższego, bez szczegóło- wego przedstawienia argumentów Sądu Najwyższego i ich oceny. Zdaniem wnoszą- cego kasację narusza to art. 328 § 2 k.p.c. Ten zarzut jest nietrafny dlatego, że zo- stał postawiony przez stronę, która zna motywy rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego, jako że była stroną w sprawie rozpoznanej przez Sąd Najwyższy, a sprawa dotyczyła takiego samego stosunku prawnego. Akceptujące odwołanie się do wyroku Sądu Najwyższego jest dla tej strony wystarczająco informacyjne. Nie może skutecznie zarzucić naruszenia art. 328 § 2 k.p.c., polegającego na akceptującym odwołaniu się sądu do dotyczącego takiej samej sprawy wyroku Sądu Najwyższego, bez szczegó- łowego przytoczenia jego argumentów, ta strona, która była stroną także w sprawie rozpoznanej przez Sąd Najwyższy. Sąd Najwyższy podziela pogląd przedstawiony w powołanym wyroku z dnia 8 czerwca 2004 r. Przepis art. 12 ustawy z dnia 3 marca 2000 r. nie określa bowiem, w jaki sposób ma nastąpić przyznanie odprawy, nie jest zatem wyłączony sposób umowny. Sens tej regulacji sprowadza się do zakazu ukształtowania prawa do odprawy w wysokości wyższej niż trzykrotność wynagro- dzenia miesięcznego. Pozostawienie przyznania prawa do odprawy wyłącznie uzna- 4 niu pracodawcy, i to po rozwiązaniu przez niego stosunku pracy, przenosiłoby oma- wianą odprawę raczej w sferę fikcji. Kończąc rozważania dotyczące odprawy trzeba stwierdzić, że skoro prawo do niej wynikało z umowy o pracę, której ważność nie jest kwestionowana, to nie mogły być naruszone przepisy Kodeksu spółek handlowych, mające zastosowanie przy przyjęciu, że odprawę może przyznać tylko pracodawca jednostronnym oświadcze- niem woli. Także nie są zasadne zarzuty kasacji dotyczące nagrody jubileuszowej. Po- wód nabył do niej prawo już po odwołaniu go z zarządu. Strona pozwana nie kwe- stionowała prawa powoda do tej nagrody i wypłaciła ją według najwyższej stawki wy- nagrodzenia przewidzianego dla dyrektora do spraw zaopatrzenia surowcowego. Twierdzi się w kasacji, że powód będąc członkiem zarządu wykonywał także tę funk- cję dyrektorską i pełnił ją nadal po odwołaniu z zarządu. Dlatego zgodnie z zakłado- wym układem zbiorowym, stawka zaszeregowania właściwa dla tego stanowiska, powinna być podstawą do ustalenia wysokości nagrody jubileuszowej. Układ zbioro- wy stanowi bowiem, że podstawą wyliczenia tej nagrody jest wynagrodzenie zasad- nicze. Stosowanie wynagrodzenia członka zarządu narusza art. 8 k.p. oraz świadczy o nierównym traktowaniu pracowników, sprzecznie z art. 18 § 3 k.p. Rozpoznawanie tych zarzutów należy rozpocząć od stwierdzenia, że powód nabył prawo do nagrody jubileuszowej na podstawie zakładowego układu zbiorowe- go pracy. W dniu, gdy spełnił warunki wymagane do jej nabycia nie był już członkiem zarządu i nie miało do niego zastosowania wyłączenie stosowania tego układu prze- widziane w art. 24126 § 2 k.p., dotyczące wynagrodzenia osób zarządzających zakła- dem pracy w imieniu pracodawcy. Ustalone od kilku lat orzecznictwo Sądu Najwyż- szego przyjmuje, że nagroda jubileuszowa, gdy są ustalone warunki nabycia do niej prawa, jest wynagrodzeniem w rozumieniu tego przepisu (jest premią). Powód nie był jednakże już osobą zarządzającą zakładem pracy w imieniu pracodawcy. W odniesieniu do nagrody jubileuszowej sporna jest jedynie kwestia podstawy obliczenia jej wysokości. Zdaniem Sądu Najwyższego jest nią wynagrodzenie powo- da ustalone w umowie o pracę na stanowisku członka zarządu. Po odwołaniu powo- da z zarządu nie wykonywał on pracy z uwagi na chorobę, a następnie wypowiedzia- no mu umowę o pracę. Nie ma więc żadnych podstaw do przyjęcia, iż strony w spo- sób dorozumiany zmieniły umowę o pracę w ten sposób, iż powód zgodził się na wy- konywanie pracy dyrektora - a nie członka zarządu - za niższym wynagrodzeniem. 5 Po odwołaniu z zarządu powód nie mógł faktycznie wykonywać pracy dyrektora, gdyż w ogóle nie wykonywał pracy. Pozwany sam stwierdza, że nie mógł w tym okresie zmienić powodowi warunków umowy o pracę. Byłoby to sprzeczne z art. 41 w związku z art. 42 § 1 k.p. Powód rzeczywiście był w korzystnej sytuacji, gdyż nie będąc już członkiem zarządu nabył prawo do nagrody jubileuszowej z mocy układu zbiorowego pracy, a ponieważ jego wynagrodzenie nie zostało zmienione, to podstawą obliczenia tej na- grody było wynagrodzenie członka zarządu. Nie oznacza to jednak, że skorzystanie z tej sytuacji usprawiedliwia zarzut nadużycia prawa (art. 8 k.p.), bliżej zresztą nieuza- sadniony w kasacji. Zarzut ten łączony jest z zarzutem naruszenia art. 18 § 3 k.p., tj. naruszeniem polegającym na nierównym traktowaniu pracowników. Wobec ogółu pracowników podstawą obliczenia nagrody jest bowiem płaca zasadnicza określona zgodnie z układem zbiorowym, a wobec powoda zastosowano wynagrodzenie mie- sięczne ustalone na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wyna- gradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi. Ten przepis (art. 18 § 3 k.p.) nie mógł być naruszony z dwóch przyczyn. Po pierwsze, nakazuje on równe traktowanie w umowach o pracę, a w rozpoznawanej sprawie chodzi o prawo wyni- kające z układu zbiorowego pracy. Po drugie, w czasie nabycia przez powoda prawa do nagrody przepis ten dotyczył równego traktowania tylko ze względu na płeć, co nie jest podnoszone w kasacji. Innych kryteriów równości w zatrudnieniu dotyczy on dopiero od dnia 1 stycznia 2004 r. (art. 1 pkt 5 w związku z art. 20 ustawy z dnia 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 213, poz. 2081). Z tych względów na podstawie art. 39312 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. ========================================