I UZ 46/06

uzasadnieniem 31 października 2005 r. W dniu 30 listopada 2005 r. skarżący złożył skargę kasacyjną, która została odrzucona postanowieniem Sądu Okręgowego z 5 grudnia 2005 r. ze względu na to, że była dotknięta brakami nieusuwalnymi (art. 3984 § 1 k.p.c. w związku z art. 3986 § 2 k.p.c.). W dniu 29 grudnia 2005 r. (a zatem z za- chowaniem ustawowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej) pełnomocnik ubezpieczonego złożył ponownie skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego, która odpowiadała wymaganiom określonym w art. 3984 § 1 i 2 k.p.c. Sąd Okręgowy uznał jednak, że ponowne wniesienie skargi kasacyjnej było bezskuteczne i odrzucił skargę postanowieniem z 16 stycznia 2006 r. Niektóre przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia argumenty Sądu drugiej instancji są trafne. Należy w szczególności zgodzić się z poglądem wy- rażonym przez Sąd Okręgowy, że Sądowi Najwyższemu może być przedstawiona przez sąd drugiej instancji tylko jedna skarga kasacyjna tej samej strony procesowej. Nie można jednak zgodzić się z zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego postano- wienia stanowiskiem, wedle którego od daty uprawomocnienia się postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej istnieje w tym przedmiocie „przesłanka prawomocności rzeczy osądzonej (res iudicata), wywołująca niedopuszczalność i bezskuteczność wszelkich czynności procesowych mających za przedmiot stan rzeczy objęty ich za- kresem”. Powaga rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.) jest bowiem cechą przypisaną - co trafnie podnosi w zażaleniu pełnomocnik ubezpieczonego - tylko tym orzeczeniom sądu, które zawierają rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, a więc w procesie tylko wyrokom i nakazom zapłaty (art. 3532 k.p.c.), a w postępowaniu nieprocesowym po- stanowieniom orzekającym co do istoty sprawy. Zgodnie z art. 366 k.p.c., wyrok pra- womocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stro- nami. Powaga rzeczy osądzonej łączy się z materialnoprawnymi skutkami rozstrzy- gnięcia (orzeczenia) sądu co do istoty sprawy. W art. 366 k.p.c. mowa jest wyraźnie o wyroku, podczas gdy w pozostałych przepisach tego samego rozdziału Kodeksu postępowania cywilnego (noszącego 5 tytuł „Prawomocność orzeczeń”) mówi się ogólnie o orzeczeniach. Jeżeli sąd nie wy- dał orzeczenia co do istoty sprawy, to nie można mówić o powadze rzeczy osądzo- nej. Oznacza to, że postanowienie, którym po raz pierwszy została odrzucona skarga kasacyjna wniesiona przez pełnomocnika ubezpieczonego, nie rodziło skutku powagi rzeczy osądzonej, a zatem postanowienie o jej odrzuceniu nie stało na przeszkodzie ponownemu wniesieniu przez tę samą stronę w terminie do zaskarżenia (art. 3985 § 1 k.p.c.) kolejnej skargi kasacyjnej. Inaczej mówiąc, okoliczność, że sąd już raz orzekł prawomocnym postanowieniem w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej nie wyklucza możliwości wniesienia „nowej” skargi (por. postanowienie Sądu Naj- wyższego z 21 września 2005 r., V CZ 100/05, niepublikowane). W terminie określo- nym w art. 3985 § 1 k.p.c. dopuszczalne jest ponowne wniesienie skargi kasacyjnej w przypadku, gdy pierwsza skarga została odrzucona z powodu nieusunięcia w termi- nie braków, o jakich mowa w art. 3984 § 2 k.p.c. (postanowienie SN z 21 grudnia 2005 r., I UZ 35/05, OSNP z 2006 r., nr 23-24, poz. 373), albo z powodu niepodle- gających usunięciu braków konstrukcyjnych. Trafnie Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na możliwość skutecznego usunięcia wad kon- strukcyjnych skargi kasacyjnej przed upływem terminu do jej wniesienia (stanowisko takie zostało wyrażone przez Sąd Najwyższy, między innymi, w postanowieniach: z 29 sierpnia 2001 r., IV CZ 118/01, OSNC 2002 nr 2, poz. 29, z 20 listopada 2001 r., III CZ 109/01, niepublikowane, z 13 grudnia 2002 r., IV CZ 181/02, niepublikowane, z 5 stycznia 2006 r., I PZ 25/05, OSNP 2007 nr 1-2, poz. 14). Sąd drugiej instancji jest obowiązany dokonać kontroli zachowania przez skarżącego wymagań skargi kasa- cyjnej niezwłocznie po jej wniesieniu, bez wyczekiwania na upływ terminu przewi- dzianego w art. 3985 § 1 k.p.c. Strona, która wniosła skargę kasacyjną dotkniętą bra- kami w zakresie elementów konstrukcyjnych, może zatem skutecznie uzupełnić wspomniane braki, jeżeli uczyni to nie tylko przed upływem terminu z art. 3985 § 1 k.p.c., lecz także przed wydaniem przez sąd drugiej instancji postanowienia o odrzu- ceniu skargi nieodpowiadającej wymaganiom określonym w art. 3984 § 1 k.p.c. Wy- danie postanowienia odrzucającego skargę kasacyjną, która nie czyniła zadość wy- maganiom przewidzianym w art. 3984 § 1 k.p.c., niweczy skutki procesowe związane z jej wcześniejszym wniesieniem. Innymi słowy, prowadzi do utraty substratu, który mógłby ulec uzupełnieniu (poprawieniu). Jeżeli doszło do wydania postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej, a nie upłynął jeszcze termin przewidziany w art. 3985 § 1 k.p.c., strona może sporządzić i wnieść przed upływem tego terminu „nową” skargę 6 kasacyjną odpowiadającą wszystkim wymaganiom określonym w art. 3984 § 1 k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2006 r., III CZ 104/05, niepubli- kowany, z 18 lutego 2005 r., V CZ 176/04, niepublikowanye. Mając powyższe na uwadze, odmiennie niż uczynił to Sąd Okręgowy należało ocenić skuteczność „kolejnej skargi kasacyjnej”, wniesionej przed upływem dwumie- sięcznego terminu do jej wniesienia (art. 3985 § 1 k.p.c.), a po prawomocnym odrzu- ceniu „pierwszej skargi kasacyjnej”. Bezpodstawnie Sąd Okręgowy uznał, że ponow- nie sporządzona skarga kasacyjna, niezawierająca braków formalnych, wniesiona w ustawowym terminie jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że od wydanego przez sąd drugiej instancji pra- womocnego wyroku lub postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umo- rzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie strona może wnieść skargę kasacyjną w terminie określonym w art. 3985 § 1 k.p.c. Żaden z tych przepi- sów nie zawiera wyłączenia dopuszczalności wniesienia przez tę samą stronę po- nownej skargi kasacyjnej w przypadku odrzucenia pierwszej, jeżeli ta druga zostanie złożona w terminie otwartym do zaskarżenia. Prawomocne postanowienie o odrzu- ceniu skargi niweczy wszelkie skutki procesowe związane z jej wcześniejszym wnie- sieniem i jest dla sądu wiążące z mocy art. 365 § 1 k.p.c. Wcześniej wniesiona pra- womocnie odrzucona skarga kasacyjna jest zatem bezskuteczna i nie istnieje proce- sowa możliwość przywrócenia jej skuteczności (por. postanowienie Sądu Najwyż- szego z 21 grudnia 2005 r., I UZ 35/05, OSNP 2006 nr 23-24, poz. 373). Skoro pierwsza czynność procesowa w postaci wniesienia skargi kasacyjnej okazała się bezskuteczna, nie ma przeszkód do ponownego dokonania tej czynności procesowej - wniesienia skargi kasacyjnej. Słusznie zwrócił Sąd Okręgowy uwagę na to, że od jednego zaskarżalnego orzeczenia stronie przysługuje tylko jeden - skutecznie wnie- siony - środek zaskarżenia. W razie wcześniejszego prawomocnego odrzucenia tego środka, ponowne dokonanie tej czynności procesowej nie oznacza więc wniesienia „drugiego środka zaskarżenia” w tej samej sprawie, lecz wniesienie środka zaskar- żenia przysługującego stronie. Dzieje się tak zwłaszcza w sytuacji, gdy po odrzuce- niu środka zaskarżenia z powodu nieusuwalnych braków, następuje, z zachowaniem terminu ustawowego, powtórne wniesienie tego środka, niedotkniętego brakami (por. pogląd prawny wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 31 maja 2000 r., III ZP 1/00, OSNC 2001 nr 1, poz. 1). 7 Podsumowując wcześniejsze wywody można stwierdzić, że w terminie okre- ślonym w art. 3985 § 1 k.p.c. dopuszczalne jest ponowne wniesienie skargi kasacyj- nej w przypadku, gdy pierwsza skarga została odrzucona z powodu braków kon- strukcyjnych (art. 3984 § 1 k.p.c.). Z powyższych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 39815 § 1 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia. ========================================