II UZ 62/06

Postanowienie z dnia 16 lutego 2007 r. II UZ 62/06 Skarga kasacyjna oparta wyłącznie na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów nie podlega odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. jako niedopuszczalna z innych przyczyn. Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie SN: Zbigniew Hajn, Andrzej Wróbel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 lutego 2007 r. sprawy z wniosku Zbigniewa Ż. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziałowi w G. o rentę z tytułu choroby zawodowej, na skutek zażalenia wnio- skodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 5 października 2006 r [...] u c h y l i ł zaskarżone postanowienie. U z a s a d n i e n i e Postanowieniem z dnia 5 października 2006 r. [...] Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku odrzucił skargę kasacyjną wnioskodawcy od wyroku tegoż Sądu z dnia 7 lipca 2006 r. W uzasadnieniu wskazano, iż skarga ka- sacyjna wnioskodawcy została oparta na naruszeniu przepisów postępowania, tj. art. 233 §1 k.p.c., przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegającej na tym, że sąd dowolnie i przy braku niewątpliwych przesłanek rozstrzygnął o tym, że u wnioskodawcy nastąpiła pełna remisja schorzenia zawodowego. W dalszej zaś czę- ści wywodów skarżący skupił się na kwestionowaniu dokonanych przez Sąd Apela- cyjny ustaleń, z jednej strony kwestionując ocenę dowodów, a z drugiej starając się wykazać, co było, a co powinno być przedmiotem ustaleń Sądu. Sąd Apelacyjny uznał, że tak sformułowana skarga kasacyjna jest niedopuszczalna jako nieoparta na ustawowej podstawie i jako taka podlega odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. 2 Powyższe postanowienie wnioskodawca zaskarżył zażaleniem z dnia 17 paź- dziernika 2006 r., wnosząc o uchylenie przedmiotowego postanowienia. W uzasad- nieniu zażalenia podniesiono, iż nie ma przeszkód formalnych do nadania biegu zło- żonej kasacji, ponieważ „w argumentacji dotyczącej przedstawienia okoliczności uzasadniających rozpoznanie kasacji” powołano się na art. 278 k.p.c. oraz art. 290 k.p.c. „w przedmiocie dopuszczenia dowodu z lekarza-klinicysty, biegłego neurologa w specjalności chorób wibracyjnych z listy innej aniżeli opiniujący neurolog, którego bezstronność i jakość wiedzy specjalnej wnioskodawca kwestionował w dotychcza- sowym postępowaniu”. Sąd Najwyższy zważy, co następuje: Zażalenie okazało się uzasadnione. W świetle aktualnie obowiązującego stanu prawnego skarga kasacyjna ma charakter nadzwyczajnego środka zaskarże- nia, czego wyrazem jest między innymi istotne ograniczenie dostępności skargi ka- sacyjnej pod względem dopuszczalnych jej postaw. Pomimo pozostawienia w art. 3983 § 1 k.p.c. możliwości zaskarżenia orzeczenia z powodu naruszenia prawa mate- rialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz z powodu naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zakres tych zarzutów w odniesieniu do wszystkich podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi kasacyjnej został ograniczony. Zgodnie bowiem z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub ocena dowodów. Oznacza to jednoznaczne określenie funkcji Sądu Najwyższego jako sądu prawa - sprawującego nadzór nad działalnością sądów powszechnych w zakresie orzekania (art. 183 ust. 1 Konstytucji) - który rozpoznając skargę kasacyjną w granicach jej podstaw jest związany z mocy art. 39813 § 2 k.p.c. ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (wyrok Sądu Najwyższego z 24 lutego 2006 r., II CSK 136/05). W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczącym skarg ka- sacyjnych opartych - tak jak skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie - na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów, ugruntowało się stano- wisko, zgodnie z którym skarga kasacyjna zawierająca wyłącznie zarzuty dotyczące ustalonego stanu faktycznego i oceny dowodów (art. 228, 231 i 233 k.p.c.) lub zmie- rzająca do podważenia ustalonego w zaskarżonym wyroku stanu faktycznego podle- 3 ga odrzuceniu jako niedopuszczalna na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. (postanowienia Sądu Najwyższego: z 30 sierpnia 2006 r., I CSK 189/06; z 6 grudnia 2005 r., I CSK 66/05; z 21 lipca 2006 r., II CSK 138/06; z 26 września 2006 r., II CSK 283/06; z 30 października 2006 r., II CSK 378/06; z 30 maja 2006 r., I PK 300/05; z 23 październi- ka 2006 r., I UK 194/06). Orzecznictwo to opiera się na założeniu, zgodnie z którym skarga kasacyjna zawierająca wyłącznie wspomniane wyżej zarzuty, oparta jest na niedopuszczalnej ustawowo podstawie (postanowienie z 23 września 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 76). Podstawę dla tego stanowiska stanowi treść art. 3983 § 3 k.p.c., zgodnie z którym „podstawą skargi nie mogą być” zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Pogląd ten spotkał się z akceptacją ze strony doktryny, która wskazuje, iż brak wskazania podstawy kasacyjnej stanowi wadę kon- strukcyjną skargi kasacyjnej w rozumieniu art. 3986 § 2 w związku z art. 3984 § 1 k.p.c. Sąd drugiej instancji odrzuca bowiem skargę, która nie spełnia wymagań okre- ślonych w art. 3984 § 1 k.p.c., zaś zgodnie z art. 3984 § 1 pkt. 2 k.p.c. skarga kasa- cyjna powinna zawierać „przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie”. Skoro zatem skarga kasacyjna oparta została na zarzutach, które - zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. - nie mogą stanowić podstawy skargi kasacyjnej, można przyjąć, iż nie zawiera ona jednego z obligatoryjnych elementów konstrukcyjnych. W tym ujęciu zarzut dotyczący oceny dowodów lub ustaleń faktycznych nie może zostać uznany za podstawę kasacyjną, skoro art. 3983 § 3 k.p.c. wyklucza go z katalogu podstaw skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie, akceptując w pełni rolę Sądu Najwyż- szego jako sądu prawa, którego zadaniem nie jest analiza oceny wiarygodności i mocy dowodów lub ustalanie stanu faktycznego, nie podziela jednak powyższego zapatrywania prawnego z następujących powodów. Po pierwsze, odrzucenie skargi kasacyjnej jest terminem techniczno-prawnym oznaczającym odmowę rozpoznania merytorycznego zasadności skargi kasacyjnej. Odrzucenie skargi kasacyjnej, tak jak odrzucenie pozwu lub apelacji, powinno ogra- niczać się do tych uchybień, których istnienie nie pozwala na rozpoznanie sprawy. Po drugie, podstawy odrzucenia skargi kasacyjnej przez sąd drugiej instancji w ra- mach postępowania wstępnego (przygotowawczego) lub przez Sąd Najwyższy okre- ślono w art. 3986 § 2 i 3 k.p.c. Z treści powołanego przepisu wynika, iż sąd drugiej instancji lub Sąd Najwyższy odrzucają skargę kasacyjną 1) wniesioną po upływie terminu, 2) nie spełniającą wymagań określonych w art. 3984 § 1, 3) której braków 4 nie usunięto w terminie lub 4) „z innych przyczyn niedopuszczalną”. O tym, kiedy skarga kasacyjna jest niedopuszczalna stanowi między innymi art. 3982 k.p.c. W doktrynie wskazano - odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego - szereg sytuacji, w których skarga kasacyjna jest „niedopuszczalna z innych przyczyn”. Zali- czono do nich między innymi przypadki: 1) wniesienia skargi od orzeczenia sądu pierwszej instancji lub orzeczenia sądu drugiej instancji, od którego skarga nie przy- sługuje; 2) wniesienia skargi przez osobę nieuprawnioną (np. pełnomocnika, którego pełnomocnictwo nie uprawniało do jej sporządzenia i wniesienia); 3) wniesienia skargi przeciwko orzeczeniu nieistniejącemu; 4) wniesienia skargi przed doręcze- niem odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Z przytoczonego powyżej katalogu przy- czyn odrzucenia skargi wynika, iż składają się na nie uchybienia o charakterze for- malnym. Natomiast żadna z przyczyn odrzucenia skargi wymienionych w art. 3986 § 3 k.p.c., jak również wskazywanych w doktrynie w oparciu o dotychczasowe orzecz- nictwo, nie odnosi się do treści skargi kasacyjnej w postaci zarzutów stanowiących podstawę, na której skarga została oparta. Po trzecie, art. 3983 § 3 k.p.c. stanowi, iż „podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być” określone zarzuty. W przeciwieństwie do art. 3982 k.p.c., przepis ten nie posługuje się sformułowaniem „skarga kasacyjna jest niedopuszczalna”. Tym samym sam ustawodawca rozróżnił między niedopuszczal- nością skargi kasacyjnej a niemożnością skutecznego oparcia skargi na zarzutach dotyczących oceny dowodów lub ustaleń faktycznych. Przez podstawy skargi kasa- cyjnej rozumie się przyczyny, na których można oprzeć zaskarżenie prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji. Skarga kasacyjna oparta - wbrew treści art. 3983 § 3 k.p.c. - wyłącznie na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów nie ma zatem uzasadnionej - w rozumieniu art. 3983 § 1 k.p.c. podstawy. Jako taka jest więc bezzasadna, bezprzedmiotowa, nieuzasadniona, lecz nie jest - zdaniem Sądu Najwyższego w obecnym składzie - niedopuszczalna. Stanowisko takie zaj- mował konsekwentnie Sąd Najwyższy przed zmianami wprowadzonymi ustawą z 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), orzekając, że kasacje oparte wyłącznie na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny do- wodów nie mają usprawiedliwionych podstaw (wyrok z 18 lutego 1997 r., II UKN 77/96, OSN 1997 nr 21, poz. 427); nie zasługują na uwzględnienie (wyroki Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1996 r., II UKN 22/96; z 17 grudnia 1996 r., II UKN 33/96) i jako takie podlegają oddaleniu (wyrok z 6 grudnia 1996 r., II UKN 28/96; wyrok z 14 5 listopada 1996 r., I CKN 6/96; wyrok z 11 lipca 1997 r., II CKN 272/97; wyrok z 23 maja 1997 r., III CKN 86/97). Po czwarte, przyjęte w niniejszym postanowieniu sta- nowisko znajduje potwierdzenie w ograniczeniu w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego możliwości odrzucenia skargi kasacyjnej na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. tylko do tych skarg, które oparte zostały wyłącznie na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów. Jeżeli zarzuty takie zostały sformułowane w skardze kasacyjnej obok zarzutów opartych na podstawach wskazanych w art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., skarga nie podlega odrzuceniu, lecz jest oceniana w ramach tzw. przedsądu lub - w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania - rozpozna- wana merytorycznie pomimo oparcia jej w części na zarzutach, które w myśl art. 3983 § 3 k.p.c. nie mogą stanowić podstawi skargi kasacyjnej. Nie jest bowiem możliwe odrzucenie skargi kasacyjnej w zakresie jednej z podstaw lub zarzutów zgłoszonych w ramach tej samej podstawy, gdy ze względu na inną jej podstawę skarga kasacyj- na jest dopuszczalna (postanowienie Sądu Najwyższego z 7 maja 1998 r., III CZ 60/98, OSNC 1998 nr 11, poz. 190). Przedstawiona w skardze kasacyjnej opartej wyłącznie na takich zarzutach krytyka ustaleń faktycznych Sądu drugiej instancji - bez wykazania, że przy ich doko- nywaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynika tych ustaleń, jest zatem bezskuteczna. Nie oznacza to jednak, że jest niedo- puszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. Nie ulega wątpli- wości, iż w stanie faktycznym sprawy skarga kasacyjna przysługiwała stronie, została wniesiona od prawomocnego wyroku Sądu drugiej instancji, spełniała ona wymogi konstrukcyjne skargi kasacyjnej określone w art. 3984 § 1 k.p.c. Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. ========================================