I PK 191/04

Wyrok z dnia 3 marca 2005 r. I PK 191/04 Porozumienie o zawieszeniu stosowania układu zbiorowego pracy za- wiera się dla wszystkich pracowników objętych tym układem, chyba, że strony wyraźnie wyłączą z jego zakresu jednoznacznie określoną grupę pracowników (art. 24127 w związku z art. 239 § 1 i art. 2419 § 1 zdanie drugie k.p.). Przewodniczący SSN Barbara Wagner (sprawozdawca), Sędziowie SN: Zbigniew Hajn, Andrzej Kijowski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2005 r. sprawy z powództwa Franciszka M. przeciwko Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w J. o nagrodę jubileuszową i odprawę pieniężną, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 14 maja 2004 r. [...] o d d a l i ł kasację, nie obciążył powoda kosztami postępowania kasacyj- nego. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy w Kielcach wyrokiem z dnia 14 maja 2004 r. [...] zmienił wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Jędrzejowie z dnia 13 listopada 2003 r. [...], zasą- dzający od Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w J. na rzecz Franciszka M. kwoty 6.000 zł tytułem odprawy emerytalnej i 4.000 zł tytułem nagrody jubileuszowej, w ten sposób, że powództwo oddalił. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i ich prawna ocena: Franciszek M. był zatrudniony w Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w J. od dnia 15 sierpnia 1983 r., ostatnio na stanowisku mechanika. W Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w J. obowiązywał zakładowy układ zbiorowy pracy. Na pod- stawie protokołu dodatkowego nr 4 do tego układu, strony zawiesiły jego postano- wienia dotyczące nagród jubileuszowych i jednorazowych odpraw przyznawanych w 2 związku z przejściem na emeryturę lub rentę na okres od 1 lutego 2003 r. do 31 stycznia 2004 r. W dniu 27 stycznia 2003 r. powód wypowiedział umowę o pracę w związku z przejściem na emeryturę. Rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło 31 marca 2003 r., w następstwie czego Franciszek M. nabył od tej daty prawo do emerytury. Na podstawie art. 921 k.p. strona pozwana wypłaciła powodowi odprawę emerytalną w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia, odmawiając wypłaty nagrody jubi- leuszowej i odprawy emerytalnej w wysokości wynikającej z postanowień zakłado- wego układu zbiorowego. W ocenie Sądu Rejonowego, protokół dodatkowy nr 4 z dnia 31 stycznia 2003 r. do zakładowego układu zbiorowego pracy w sprawie zawieszenia stosowania nie- których jego postanowień nie obejmuje powoda. Według tego Sądu, zakres podmio- towy protokołu odnosi się wyłącznie do pracowników, których stosunki pracy rozwią- zano z powodu trudności finansowych dotyczących zakładu pracy. Rozwiązanie umowy o pracę z Franciszkiem M. nie nastąpiło z przyczyn finansowych, lecz w dro- dze złożonego przez powoda wypowiedzenia w związku z jego przejściem na eme- ryturę. Wobec tego Franciszek M. nabył zarówno prawo do nagrody jubileuszowej jak i prawo do odprawy na zasadach określonych przez zakładowy układ zbiorowy. Sąd Okręgowy nie podzielił poglądu Sądu pierwszej instancji i uznał, że proto- kół dodatkowy nr 4 do zakładowego układu zbiorowego pracy obejmował swym za- kresem podmiotowym powoda, w konsekwencji czego Franciszek M. nie nabył prawa do świadczeń wynikających z układu. Według Sądu, istotne znaczenie w rozpozna- wanej sprawie ma wykładnia protokołu dodatkowego nr 4. Do 1 lutego 2003 r., czyli daty jego wejścia w życie, zgodnie z art. 17 i art. 18 zakładowego układu zbiorowego pracy, pracownikom strony pozwanej przysługiwały nagroda jubileuszowa oraz jed- norazowa odprawa w związku z przejściem na emeryturę lub rentę w wysokości uzależnionej od stażu pracy. Na podstawie protokołu dodatkowego strony zawiesiły na okres od 1 lutego 2003 r. do 31 stycznia 2004 r. stosowanie, między innymi, art. 17 i art. 18 zakładowego układu zbiorowego pracy. Wedle art. 24127 § 3 k.p., zawie- szenie stosowania części zakładowego układu zbiorowego pracy powoduje, że w zakresie i przez czas określony w porozumieniu nie stosuje się z mocy prawa wyni- kających z tego układu warunków umów o pracę. W ocenie Sądu, gramatyczna treść porozumienia zamieszczonego w protokole nr 4 w sprawie zawieszenia niektórych postanowień układu zbiorowego pracy wskazuje, że przyczyną dla której strony układu zawarły porozumienie były „trudności finansowe Spółdzielni w wyniku których 3 następują rozwiązania umów o pracę z przyczyn dotyczących zakładu pracy”. Z tre- ści protokołu dodatkowego nie wynika podmiotowe ograniczenie zakresu stosowania jego postanowień do pracowników, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło wyłącznie z przyczyn dotyczących pracodawcy. Powód nie może domagać się świadczeń, o których stanowi układ, ponieważ w dniu rozwiązania umowy o pracę, to jest 31 marca 2003 r., jego postanowienia w tej części były zawieszone. Franciszek M. zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując jako podstawy kasacji naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 239 § 1 k.p. w związku z art. 24127 § 1 i § 3 k.p. oraz protokołu dodatkowego nr 4 do zakładowego układu zbiorowego pracy Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w J. - poprzez wyrażenie po- glądu, że przepisy nie zezwalają na zawieszenie postanowień zakładowego układu zbiorowego pracy „w stosunku do określonych tylko grup pracowniczych”, i że proto- kół dodatkowy nr 4 „obejmuje podmiotowo pracowników, których stosunki pracy roz- wiązano z przyczyn trudności finansowych dotyczących zakładu pracy”, a także na- ruszenie przepisów postępowania, a to art. 382 k.p.c. - poprzez „dokonanie sprzecz- nych ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego w pierwszej instancji” oraz art. 233 § 1 k.p.c. - poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego i przyjęcie sta- nowiska, że „strony porozumienia [...] miały na uwadze zawieszenie niektórych po- stanowień układu zbiorowego w stosunku do wszystkich pracowników z powodu trudności finansowych Spółdzielni w wyniku których następują rozwiązania umów o pracę z przyczyn dotyczących pracodawcy”, wniósł o „uchylenie w całości skarżone- go wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach i przekazanie sprawy temu Sądowi do po- nownego jej rozpoznania w innym składzie z uwzględnieniem na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego jako części kosztów tego postępowania”. Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji powołał potrzebę wykładni art. 239 § 1 k.p. i art. 24127 k.p. „w przedmiocie wyjaśnienia czy wg tych przepisów jest możliwe zawieszenie postanowień układu zbiorowego pracy w stosunku do określonej grupy pracowników [...]. Jeżeli zaś nie jest możliwe, to czy takie podmiotowe zawieszenie układu zbiorowego, powoduje bezwzględną nieważność takiego porozumienia (art. 58 kc w zw. z art. 300 kp) wzgl. czy w takim wypadku porozumienie tak zawarte od- nosi skutek zawieszający niektóre postanowienia układu zbiorowego w stosunku do wszystkich pracowników objętych tym układem.” W uzasadnieniu kasacji pełnomocnik skarżącego podniósł, że stanowisko Sądu w kwestii wykładni protokołu dodatkowego nr 4 jest błędne. Wskazał, że Sąd 4 ten uległ „sugestii prezentowanej przez stronę pozwaną”, wedle której intencją za- warcia porozumienia było zawieszenie niektórych uprawnień pracowniczych obej- mujących wszystkich pracowników. Według pełnomocnika Franciszka M., treść pro- tokołu dodatkowego nr 4 „w istocie, gdy weźmie się pod uwagę jego literalne brzmie- nie” dotyczy tylko tych pracowników strony pozwanej, z którymi rozwiązano stosunek pracy z powodu trudności finansowych pracodawcy. Jego zdaniem, ocena Sądu wy- kracza poza zakres swobodnej oceny dowodów, albowiem jest ona jednostronna i sprzeczna z materiałem dowodowym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja oparta jest na obu podstawach wskazanych w art. 3931 k.p.c. W pierwszej kolejności należy przeto odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów po- stępowania. Nie jest on trafny. Stan faktyczny rozpoznawanej sprawy nie jest skom- plikowany. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku stanowiły ustalenia, których dokonał Sąd pierwszej instancji. W postępowaniu apela- cyjnym nie były one przez strony kwestionowane. Zasadniczy sprzeciw skarżącego budzi stanowisko Sądu drugiej instancji, że zakres protokołu dodatkowego nr 4 - po- rozumienia zawieszającego stosowanie niektórych postanowień obowiązującego u strony pozwanej zakładowego układu zbiorowego pracy z 29 grudnia 1995 r. - nie był ograniczony podmiotowo do pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczą- cych pracodawcy, lecz że dotyczył wszystkich pracowników strony pozwanej. W tym właśnie dostrzega on „dowolność” oceny materiału dowodowego zebranego w spra- wie, a w istocie owego protokołu dodatkowego. Problem więc nie w błędnej ocenie dowodów, ale w wadliwej, zdaniem pełnomocnika skarżącego, kwalifikacji prawnej prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Z przepisów Kodeksu pracy nie wynika expressis verbis czy porozumienie o zawieszeniu stosowania układu zbiorowego pracy ma dotyczyć wszystkich pracowni- ków objętych tym układem, czy też może ograniczać jego zakres odniesienia do nie- których tylko grup pracowników. Porozumienie, o którym traktuje art. 24127 k.p., pro- wadzi do swoistej zmiany układu. Swoistej, bo polegającej na okresowym zawiesze- niu stosowania jego postanowień, a w konsekwencji - zastąpieniu na ten czas „ukła- dowej” treści stosunków pracy treścią „ustawową”. Porozumienie zawieszające, jak każde inne zmieniające układ, ma formalny kształt protokołu dodatkowego. Zgodnie 5 z art. 2419 § 1 zdanie drugie k.p., „do protokołów dodatkowych stosuje się odpowied- nio przepisy dotyczące układu”. Według art. 239 § 1 k.p., układ zbiorowy pracy za- wiera się dla wszystkich pracowników zatrudnionych przez pracodawcę, „chyba że strony w układzie postanowią inaczej”. Wynika stąd, że wyłączenie w porozumieniu o zawieszeniu stosowania układu zbiorowego pewnej grupy pracowników objętych tym układem jest prawnie dopuszczalne. Dla swej skuteczności wymaga jednak wyraź- nego uzgodnienia przez strony i jasnego określenia kategorii pracowników, których porozumienie nie dotyczy. W braku takiego niebudzącego wątpliwości ograniczenia, porozumienie obejmuje wszystkich pracowników objętych zawieszonym (w całości lub w części) układem. Treść, a ściślej tekst, protokołu dodatkowego nr 4 z dnia 31 stycznia 2003 r. nie pozostawia żadnych wątpliwości co do tego, że strony zakładowego układu zbio- rowego pracy Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w J. zawieszają nim art. art. 9, 12 i załącznik Nr 4, 14, 15, 16, 17, 18 i 30 tegoż układu na okres od 1 lutego 2003 r. do 31 stycznia 2004 r., a porozumienie to zawierają „w związku z trudnościami finanso- wymi Spółdzielni w wyniku których następują rozwiązania umów o pracę z przyczyn dotyczących zakładu pracy”. Cytowany zwrot nie określa, jak chciałby pełnomocnik skarżącego, zakresu podmiotowego zastosowania protokołu, lecz stanowi uzasad- nienie dla jego zawarcia. Stosowanie niektórych postanowień zakładowego układu zbiorowego pracy (wymienionych w protokole dodatkowym) zostało zawieszone od 1 lutego 2003 r. do 31 stycznia 2004 r. (czas określony w porozumieniu) ze względu na trudności finansowe Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w J. Trudności finansowe tego rodzaju, że uzasadniają one zwolnienia pracowników z przyczyn dotyczących pracodawcy. A więc istotne. Zawieszenie stosowania układu jest jednak skuteczne, ex lege, wobec wszystkich pracowników objętych układem. Za taką interpretacją za- kresu podmiotowego protokołu dodatkowego nr 4 przemawiają również, poza języ- kowymi, względy systemowe - analiza jego zakresu przedmiotowego. Zawieszenie dotyczy bowiem nie tylko świadczeń związanych z rozwiązaniem stosunku pracy (np. odprawy emerytalnej lub rentowej), ale także należności przysługujących pracowni- kom w czasie trwania zatrudnienia (np. dodatków za prowadzenie pojazdu samocho- dowego czy tzw. „śniadaniówki”). Warto też podnieść, że wyłączenie oznaczonych grup pracowników spod działania układu (niektórych jego postanowień) może być dokonane jedynie z obiektywnie uzasadnionych powodów. Sytuację prawną pracow- ników mogą wszak różnicować tylko kryteria niedyskryminujące. Proponowana przez 6 pełnomocnika Franciszka M. wykładnia protokołu dodatkowego, zgodnie z którą za- wieszenie stosowania układu odnosiłoby skutek tylko do pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy, prowadziłaby do oczywistej dyskryminacji tej grupy pracowników. Interpretacja taka byłaby nie tylko sprzeczna z zasadą rów- nego traktowania pracowników, ale i z regułami logiki. Wszak to właśnie pracownicy zwalniani z pracy z przyczyn ich niedotyczących korzystają ze wzmożonej ochrony socjalnej i materialnej (odprawy). Sąd zatem prawidłowo wyłożył postanowienia protokołu dodatkowego nr 4 i właściwie je zastosował. Zarzuty kasacji odnoszące się do uchybienia przepisom art. 239 § 1 k.p. oraz art. 24127 § 1 i § 3 k.p. są bezzasadne. Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 k.p.c., orzekł jak w sentencji. ========================================