I PKN 359/99

Wyrok z dnia 17 listopada 1999 r. I PKN 359/99 Sformułowania zakładowego układu zbiorowego pracy, że pracownicy posiadający nieprzerwany staż pracy w tym zakładzie pracy oraz pracowniczy, którzy przeszli do niego z innego zakładu w ramach przekształcenia nabywają uprawnienia do odprawy emerytalnej (rentowej) w wyższej wysokości zależnie od tego stażu, nie są wystarczające do przyjęcia, że pracownikom którzy prze- szli z innego zakładu należy zaliczyć wszystkie okresy zatrudnienia. Przewodniczący: SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Andrzej Wasilewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 1999 r. sprawy z po- wództwa Jerzego D. przeciwko Ł. Drukarni Dziełowej S.A. w Ł. o wynagrodzenie i inne roszczenia, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 26 lutego 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację i nie obciążył powoda kosztami postępowania kasacyjne- go. U z a s a d n i e n i e Jerzy D. domagał się wyrównania wynagrodzenia za okres od 1 stycznia do 31 marca 1997 r. w kwocie 1519,53 zł, wyrównania nagrody jubileuszowej w kwocie 3913,49 zł, wyrównania odprawy emerytalnej w kwocie 9225,96 zł i wyrównania ekwiwalentu za zaległe urlopy w kwocie 920,05 zł. Pozwana Ł. Drukarnia Dziełowa S.A. wniosła o oddalenie powództwa. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 3 grudnia 1998 r. zasądził na rzecz powoda od pozwanej kwotę 2467 zł tytułem wyrównania nagrody jubileuszowej, oddalił powództwo w pozostałej części i zasądził od powoda na rzecz pozwanej 567 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa adwokac- kiego. 2 Sąd ten ustalił następujący stan faktyczny: Powód pracował u strony pozwanej od 2 sierpnia 1954 r. do 12 grudnia 1958 r., od 1 grudnia 1962 r. do 30 czerwca 1966 r. i od 1 grudnia 1981 r. do 31 marca 1997 r., ostatnio na stanowisku dyrektora do spraw ekonomiczno-księgowych. Od 5 listopada 1994 r. był członkiem Zarządu pozwanej Spółki i zgodnie z uchwałą Rady Nadzorczej przysługiwało mu wynagrodzenie w wysokości czterokrotnego średniego wynagrodzenia brutto w Spółce za poprzedni kwartał kalendarzowy oraz premia uznaniowa do 15% za dany okres. Umowę o pracę rozwiązano z powodem za trzy- miesięcznym wypowiedzeniem na podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Powód był zwolniony z obowiązku świadczenia pracy od 2 stycznia do 31 marca 1997 r. z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Uchwałą Rady Nad- zorczej z 9 stycznia 1997 r. został odwołany z funkcji członka Zarządu. Wynagrodze- nie powoda za okres od stycznia do marca 1997 r. powinno być obliczone na pods- tawie średniej zakładowej wynagrodzenia brutto za IV kwartał 1996 r., która wynosiła 892,71 zł, a zatem wynagrodzenie wynosiło 3570,84 zł. Pod koniec grudnia 1996 r. Prezes Zarządu pozwanej podjął decyzję, aby przy wyliczeniu wynagrodzenia powo- da za ten okres przyjąć za podstawę średnie wynagrodzenie z III kwartału 1996 r. plus cała premia jaką powód otrzymał za ten okres uznawszy, że będzie to dla po- woda korzystniejsze. Według tego sposobu wyliczone wynagrodzenie wyniosło 3599,96 zł i było o 29,12 zł wyższe niż wyliczone na podstawie wynagrodzenia za IV kwartał 1996 r. Rada Nadzorcza nie przyznała powodowi premii za IV kwartał. W styczniu, lutym i marcu powód otrzymał wynagrodzenie w kwotach 3570,84 zł, 3692,20 zł i 3599,96 zł . Otrzymał też nagrodę jubileuszową w wysokości 7735,12 zł i odprawę emerytalną w kwocie 7199,92 zł. U strony pozwanej od 1 listopada 1990 r. obowiązuje zakładowy układ zbioro- wy pracy. W § 18 układu określono zasady przyznawania i wyliczania nagród jubileu- szowych. W myśl § 18 ust. 2 pracownikom pozwanej Spółki oraz tym, którzy przeszli z ŁDDPP do ŁDDSA w ramach przekształcenia przysługuje nagroda jubileuszowa z uwzględnieniem wszystkich okresów zatrudnienia w wysokości 500% podstawy wy- miaru po 40 latach pracy. W myśl § 18 ust. 3 podstawę wymiaru nagrody jubileuszo- wej ustala się w sposób następujący: Za okresy zatrudnienia w ŁDDSA i ŁDDPP – wynagrodzenie jest liczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, a za pozostałe 3 okresy według najniższej stawki I kategorii zaszeregowania. Ponieważ w przepisach § 18 ust. 2 i 3 nie ma mowy o nieprzerwanym stażu pracy, nagrodę należną powo- dowi należało wyliczyć według zasad obliczania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy za łączny staż pracy w ŁDDPP i ŁDDSA. Taki sposób liczenia spowodował wylicze- nie różnicy między wysokością nagrody należnej a wypłaconej, którą to różnicę za- sądził Sąd Wojewódzki. Sąd ten uznał natomiast za nieuzasadnione żądanie wy- równania odprawy emerytalnej. W myśl § 19 zakładowego układu zbiorowego pra- cownikowi spełniającemu warunki nabycia prawa do emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę przysługuje jednorazowa odprawa pieniężna w wysokości 100% wymiaru. Pracownicy posiadający nieprzerwany staż pracy w ŁDDSA oraz ci, którzy przeszli z ŁDDPP do ŁDDSA w ramach przekształce- nia nabywają uprawnienie do jednorazowej odprawy pieniężnej w wysokości 200% podstawy wymiaru po 10 latach pracy, 250% po 20 latach i 400% po 40 latach. Zdaniem Sądu pierwszej instancji z przepisu tego wynika, że wysokość od- prawy emerytalnej uzależniona jest od nieprzerwanego stażu pracy w ŁDD oraz że uprawnienie do tej odprawy mają pracownicy, którzy przeszli w ramach przekształ- cenia z ŁDDPP do ŁDDSA. Powód pracował od 1 grudnia 1981 r. w ŁDDPP, skąd w 1995 r. przeszedł w ramach przekształcenia do ŁDDSA i pracował do 31 marca 1997 r. Ma więc uprawnienie do odprawy w wysokości 200% i taką otrzymał. W konsek- wencji Sąd zasądził jedynie wyrównanie nagrody jubileuszowej a oddalił powództwo w zakresie żądania wyrównania odprawy emerytalnej, wynagrodzenia za I kwartał 1997 r. i ekwiwalentu za urlop za 1997 r. O kosztach procesu Sąd orzekł na podsta- wie art. 100 KPC. Obie strony wniosły apelację od tego wyroku. Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 26 lutego 1999 r. z apelacji powoda zmienił zaskarżony wyrok w punkcie trzecim (czyli w zakresie orzeczenia o kosztach procesu) i nie obciążył Jerzego D. kosztami zastępstwa adwokackiego za pierwszą instancję, oddalił apelację powoda w pozostałej części a apelację pozwanej Drukarni w całości. Zdaniem Sądu Apelacyjnego na uwzględnienie zasługuje jedynie zażalenie na rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w apelacji powoda. Powód wprawdzie przegrał w znacznej części, lecz w okolicznościach sprawy możliwe jest odstępstwo od zasad odpowiedzialności za wynik procesu przewidziane w art. 102 KPC. Sąd drugiej instancji wskazał na działanie powoda w dobrej wierze i jego aktualną sytua- 4 cję życiową i majątkową, w szczególności zły stan zdrowia (przebyty zawał serca) i zmienił rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w punkcie trzecim wyroku Sądu Wojewódzkiego. Apelacja powoda nie została uwzględniona w pozostałej części. Za prawidłowy został uznany sposób wyliczenia wynagrodzenia powoda za pierwszy kwartał 1997 r., ustalony i przyjęty przez Sąd pierwszej instancji, a co za tym również idzie ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy a także nagrody jubileuszowej. Podobnie jeżeli chodzi o żądanie wyrównania odprawy emerytalne,j Sąd Apelacyjny podzielił analizę § 19 zakładowego układu zbiorowego dokonaną przez Sąd Wojewódzki i podkreślił, że zasadą przyjętą w tym przepisie płacowym jest odprawa w wysokości 100% podstawy wymiaru. W § 19 ust. 2 ustanowiono odprawę w korzystniejszej wy- sokości z uwagi na preferowanie długoletniej nieprzerwanej pracy w ŁDD, uzależ- niając ją jednak od nieprzerwanego stażu pracy w ŁDDSA, a także w ŁDDPP odno- sząc ten staż do pracowników, którzy do Spółki przeszli z Przedsiębiorstwa w ra- mach przekształceń. Powód legitymuje się nieprzerwanym stażem pracy od 1 grud- nia 1981 r. do 31 marca 1997 r. co uprawnia go do odprawy emerytalnej w wysokości 200% wymiaru. Brak jest jakichkolwiek wskazówek w treści powołanego przepisu, jak i w postanowieniach ogólnych zakładowego układu zbiorowego do rozszerzającej interpretacji pojęcia „nieprzerwany staż pracy uprawniający do odprawy emerytalnej”. Nie mają znaczenia pertraktacje stron układu przed nadaniem mu ostatecznej i „legalnej” treści, na które powołuje się powód. Uznając za niezasadną apelację poz- wanej Sąd Apelacyjny wskazał, że w przepisie § 18 ust. 2 układu dotyczącym nagro- dy jubileuszowej jest mowa o uwzględnieniu wszystkich okresów zatrudnienia w przeciwieństwie do § 18 ust. 1 i § 19 układu, w których uzależniano prawo do świad- czeń od nieprzerwanego stażu pracy u strony pozwanej. Powód wniósł kasację od tego wyroku w części oddalającej apelację od wyro- ku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 3 grudnia 1998 r., „oddalającego żądanie powoda w zakresie odprawy emerytalnej i kosztów zastępstwa procesowego”. W kasacji podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego - § 19 zakłado- wego układu zbiorowego „pkt 2 i 3” w związku z art. 921 i art. 1541 KP przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie „polegające na przyjęciu iż ma prawo jedynie do 200% podstawy wymiaru odprawy emerytalnej ponieważ nie legitymuje się 40 letnim nieprzerwanym okresem zatrudnienia”, a także zarzut naruszenia przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy „w szczególności: art. 98 k.p.c. po- 5 przez niezasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów zastępstwa proceso- wego za drugą instancję”. Kasacja zawiera wniosek o zmianę wyroku Sądu Apelacyj- nego „w części zaskarżonej” i zasądzenie na rzecz powoda kwoty 7.199,96 zł z od- setkami „wraz z kosztami zastępstwa procesowego za instancję apelacyjną i przed Sądem Najwyższym”, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskar- żonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z pozostawieniem rozstrzygnięcia w zakresie kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyż- szym. W uzasadnieniu kasacji przedstawiono pogląd, że w § 19 ust. 2 układu zbio- rowego odróżniono dwie grupy pracowników. Pierwsza to pracownicy posiadający nieprzerwany staż pracy w ŁDDSA i druga to pracownicy, którzy przeszli z ŁDDPP do ŁDDSA. W przepisie tym nie użyto spójnika „i”, lecz „oraz”, co oznacza, że pra- cowników którzy przeszli z ŁDDPP do ŁDDSA nie obowiązuje nieprzerwany staż pracy. Układające się strony w § 19 ust. 3 określiły, że podstawę wymiaru odprawy stanowi zasada obowiązująca przy naliczaniu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Przepis art. 1541 KP stanowi, że do okresu zatrudnienia, od którego zależy prawo do urlopu i wymiar tego urlopu wlicza się okresy poprzedniego zatrudnienia, bez względu na przerwy w zatrudnieniu oraz sposób ustania stosunku pracy. Drugi zarzut kasacji uzasadniony został następująco: „Błędna wykładnia prze- pisów art. 921 , art. 1541 KP w związku z § 19 układu zbiorowego pracy spowodowała wydanie niekorzystnego dla powoda wyroku w części dotyczącej żądania odprawy pieniężnej, związanej z przejściem na emeryturę jak również spowodowała, iż z naruszeniem przepisów prawa procesowego, konkretnie art. 98 KPC Sąd wydał niekorzystne rozstrzygnięcie dla powoda w zakresie kosztów zastępstwa procesowe- go”. Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji i zasądzenie kosztów postępo- wania. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: Zakładowy układ zbiorowy pracy obowiązujący w pozwanej Spółce zawiera § 19 o następującej treści: ust. 1. „Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty inwalidzkiej lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejś- ciem na rentę lub emeryturę przysługuje jednorazowa odprawa pieniężna w wysoko- ści 100% podstawy wymiaru”, ust. 2. „Pracownicy posiadający nieprzerwany staż 6 pracy w ŁDDSA oraz ci którzy przeszli z ŁDDPP do ŁDDSA w ramach przekształce- nia nabywają uprawnienia do jednorazowej odprawy pieniężnej, o której mowa w punkcie 1, w wysokości podstawy wymiaru – po 10 latach 200% (...)”, ust. 3. „Pods- tawę wymiaru odprawy oblicza się według zasad obowiązujących przy naliczaniu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy”, ust. 4. „Pracownik, który nabył prawo do od- prawy w poprzednim miejscu pracy nie może ponownie nabyć do niej prawa”. Wbrew zarzutom kasacji, prawidłowa jest interpretacja tego przepisu dokonana w zaskarżo- nym wyroku. Użycie spójnika „i” zamiast spójnika „oraz” nie zmieniłoby treści tego przepisu, gdyż ich sens jest jednakowy. Obu grup pracowników, które wymieniono w tym przepisie, dotyczy wymaganie legitymowania się nieprzerwanym stażem pracy dla uzyskania odprawy wyższej niż przewidziana w powszechnie obowiązującym przepisie art. 921 KP oraz w § 19 ust. 1 układu. W analizowanym przepisie § 19 ust. 2 układu ustanowiono przywilej związany z „premiowaniem” nieprzerwanego zakła- dowego stażu pracy. Przywilej ten rozszerzono na pracowników, którzy przeszli do zakładu z przedsiębiorstwa państwowego o tej samej nazwie „w ramach przekształ- cenia”. Nie ma racjonalnych podstaw do przypuszczenia, że pracownicy pracujący tylko w pozwanej Spółce mieliby być gorzej traktowani od pracowników, którzy prze- szli do niej z przedsiębiorstwa państwowego, a do tego prowadziłaby wykładnia § 19 ust. 2 proponowana w kasacji. Słusznie też zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że w § 18 ust. 2 dotyczącym nagród jubileuszowych jest mowa o uwzględnieniu wszystkich okresów zatrudnienia. Takiego określenia nie użyto w odniesieniu do odprawy eme- rytalnej przysługującej pracownikom, którzy przeszli do pozwanej z przedsiębiorstwa państwowego. Ze sposobu uregulowania w Kodeksie pracy wymiaru urlopu (art. 1541 ) nie wynika żaden argument dla interpretacji przepisu zakładowego układu zbiorowego dotyczącego wysokości odprawy emerytalnej. W szczególności nic nie uprawnia do przenoszenia zasad obowiązujących przy ustalaniu wymiaru urlopu na zasady usta- lania wysokości odprawy tylko dlatego, że wysokość odprawy oblicza się przy zasto- sowaniu zasad wyliczenia ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Zasady te nie pozo- stają w tego rodzaju logicznym związku. Zasady obliczania ekwiwalentu za urlop wy- poczynkowy mają zastosowanie dla wyliczenia wielu świadczeń pracowniczych, nie 7 ma jednak żadnych podstaw do stosowania do tych świadczeń zasad ustalania prawa i wymiaru urlopu wypoczynkowego z art. 1541 KP. Zarzut naruszenia art. 98 KPC nie jest jasny. Z pierwszego akapitu kasacji można by wnosić, że zaskarżono nią pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie w zakresie kosztów procesu. Sformułowanie samego zarzutu (w petitum kasacji) wskazywałoby na zamiar zaskarżenia rozstrzygnięcia o kosztach procesu w zaskarżonym wyroku, w obu tych przypadkach kasacja byłaby niedopuszczalna. Zaskarżeniu kasacją podle- ga tylko wyrok Sądu drugiej instancji (art. 392 KPC), a ten nie zawiera w ogóle rozs- trzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego, przy czym niedopuszczalna jest kasacja w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu (tak np. postanowienie Sądu Najwyższego z 20 grudnia 1996 r., I CZ 30/96, OSNC 1997, z. 3, poz. 34). Z uzasad- nienia kasacji należy jednak wnosić, że zarzut ten podniesiony został tylko w tym sensie, że w wyroku korzystnym dla powoda (zgodnym z jego sposobem wykładni przepisów wymienionych w kasacji) w zakresie odprawy emerytalnej, prawidłowe rozstrzygnięcie co do kosztów procesu musiałoby być inne. Mając powyższe na uwadze należało oddalić kasację jako pozbawioną uspra- wiedliwionych podstaw (art. 39312 KPC), a o kosztach procesu orzec na podstawie art. 102 KPC. ========================================