II UZP 23/95

wyroku tym Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że art. 6 ust.2 pkt 2 ustawy o zasiłkach normuje sytuacje typowe, w których zakończenie stosunku pracy łączy się z przejściem na emeryturę lub rentę. W rozpoznawanej wówczas sprawie wnioskodawca od 1980 r. pobierał rentę inwalidzką według III grupy inwalidów, a od 1983 roku pracował w wymiarze 1/2 etatu. Przed upływem 3 miesięcy od ustania tego zatrudnienia za- chorował na gruźlicę. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że fakt pobierania renty inwa- lidzkiej przez wnioskodawcę nie miał wpływu na jego prawo do pobierania spornego zasiłku chorobowego, gdyż uwarunkowania wynikające z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy mają zastosowanie do każdej niezdolności do pracy po ustaniu zatrudnienia i to niezależnie od tego, czy jest ona skutkiem tej samej, czy innej choroby. Głównym celem takiego uregulowania jest zabezpieczenie pracownika przed utratą zarobków na wypadek przemijających przeszkód w ich zdobywaniu, wywołanych chorobą. Osoba, która nabyła prawo do emerytury lub renty może podjąć zatrudnienie. Obowiązujące przepisy ubezpieczeń społecznych, jak i przepisy prawa pracy nie przewidują jakichkolwiek ograniczeń w podejmowaniu zatrudnienia przez emerytów bądź rencistów. Z chwilą podjęcia pracy po nabyciu prawa do emerytury lub renty, osoba która nabyła prawo do jednego z tych świadczeń staje się pracownikiem "na nowo" i zachowuje wszelkie uprawnienia z tego tytułu. Od wynagrodzenia uzyskiwa- nego z zatrudnienia wykonywanego przez taką osobą odprowadzane są składki na ubezpieczenie społeczne pracowników. Zgodnie bowiem z art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r., Nr 25, poz. 137 ze zm.) ubezpieczeniu społecznemu podlegają wszyscy pracownicy. Wśród osób, które nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu przepis ten w pkt 2 nie wymienia zatrudnionych emerytów czy rencistów. Nie budzi wątpliwości, iż w okresie zatrudnienia emeryt, czy rencista zachowuje prawo do wy- nagrodzenia z tytułu niezdolności do pracy z powodu choroby (art. 92 k.p.), a także, do zasiłku chorobowego po upływie terminu, za jaki wynagrodzenie to przysługuje. Prawo to przysługuje także w sytuacjach określonych w art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o zasiłkach. Jest to bowiem prawo ściśle związane z uprzednim pozostawaniem w zatrudnieniu, a możliwość przyznania zasiłku chorobowego pozostaje w ściślej korelacji czasowej między niezdolnością do pracy z powodu choroby, a momentem ustania zatrudnienia. Wyłączenia prawa do zasiłku w sytuacjach wymienionych w art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o zasiłkach, wymienione są enumeratywnie w art. 6 ust. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy i nie podlegają interpretacji rozszerzającej. Przepis art. 6 ust. 2 w drugiej części pkt. 2 ustawy o zasiłkach, której interpretacja jest przedmiotem podjętej uchwały stanowi, że zasiłek nie przysługuje, jeżeli rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło wskutek przejścia na emeryturę lub rentę. Podstawę pozbawienia prawa do zasiłku stanowi przyczyna, dla której doszło do rozwiązania stosunku pracy. Przyjęcie, jak to sugerowano w przedstawionym zagadnieniu, że rozwiązanie stosunku pracy z osobą mającą ustalone prawo do emerytury lub renty, zawsze spowodowane jest "przejściem na emeryturę lub rentę" nie znajduje oparcia w przepisach prawa pracy, ani w przepisach prawa ubezpieczeń społecznych. Sąd Najwyższy w kilku orzeczeniach zajmował się problemem przejścia na emeryturę lub rentę. W uzasadnieniu uchwały z dnia 4 czerwca 1991 r. ,I PZP 17/91 (OSNCP 1992 z. 3 poz. 37) Sąd Najwyższy podał m.in., że "pojęcie przejścia na eme- ryturę lub rentę interpretowane być powinno przede wszystkim w kategoriach obiektywnych, a więc przy uwzględnieniu czy ostatecznie pracownik korzysta z eme- rytury lub renty po zaprzestaniu zatrudnienia, nie zaś subiektywnie, przez uznanie, iż rozstrzygające są jego początkowe intencje"... W uzasadnieniu uchwały z dnia 2 marca 1994 r., I PZP 4/94 (OSNAPiUS 1994 nr 2 poz. 24) Sąd Najwyższy podał m.in., "że w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego warunek przejścia na emeryturę lub rentę jest spełniony, gdy między przejściem na emeryturę lub rentę inwalidzką a rozwiązaniem stosunku pracy istnieje ścisły związek czasowy, jak i wtedy gdy związek ten jest odleglejszy, ale zostaje zachowane określone następstwo omawianych zdarzeń w czasie, to znaczy gdy pracownik przechodzi na emeryturę lub rentę w pewien czas po zakończeniu stosunku pracy ze względu na pobieranie zasiłku chorobowego z uwagi na chorobę, która rozpoczęła się w czasie zatrudnienia." W tym uzasadnieniu Sąd Najwyższy powołuje szereg innych orzeczeń dotyczących tego zagadnienia, m.in. uchwałę z dnia 31 maja 1989 r., III PZP 52/88 (OSNCP 1989 z. 12 poz. 190), z dnia 29 maja 1989 r., III PZP 19/89 (OSNCP z. 4-5 poz. 6),a także wyrok z dnia 25 czerwca 1993 r., I PR 5/93 (nie publikowany), w którym Sąd Najwyższy wyjaśnił, że "przejście pracownika na emeryturę lub rentę inwalidzką" oznacza łączność z rozwiązaniem stosunku pracy polegającą na tym, że wymienione przejście "następuje równocześnie lub też po czasie rozwiązania stosunku pracy, gdy pracownik przed uzyskaniem prawa do renty pobiera zasiłek chorobowy". Niedopuszczalne jest natomiast odwrotne następstwo tych zdarzeń w czasie, to znaczy przejście na emeryturę lub rentę inwalidzką nie może wyprzedzać rozwiązania stosunku pracy. W wyroku z dnia 7 czerwca 1995 r., II URN 5/954 (OSNAPiUS z 1995 z. 24 poz. 302), Sąd Najwyższy stwierdził: "prawo do emerytury powstaje z dniem zaprzestania pobierania zasiłku chorobowego, chociażby pracownik pobierający ten zasiłek spełniał już wcześniej wszystkie warunki wymagane do nabycia tego prawa (art. 76 ustawy o z.e.p.). Natomiast w wyroku z dnia 30 marca 1994 r., I PRN 10/94 (OSNAPiUS 1994 nr 1 poz. 12) uznał, że : "na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214 ze zm.) pracownik nabywa prawo do odprawy emerytalnej także wtedy, gdy złożył on wniosek o przejście na emeryturę w czasie nieprzerwanego pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu stosunku pracy, a prawo do emerytury nabył bezpośrednio po wyczerpaniu okresu zasiłkowego". Przy ocenie prawa do zasiłku chorobowego emeryta lub rencisty, który był zatrudniony, a po rozwiązaniu z nim umowy o pracę zachorował i stał się niezdolnym do pracy w warunkach określonych w art. 6 ust. 1 ustawy o zasiłkach, konieczne będzie ustalenie przyczyny rozwiązania umowy o pracę. Nie każde bowiem rozwiązanie umowy o pracę z emerytem lub rencistą będzie równoznaczne z "przejściem na eme- ryturę lub rentę". Przepis art. 6 ust. 1 ustawy o zasiłkach stanowi, że: "zasiłek chorobowy przys- ługuje również osobie, która stała się niezdolna do pracy po ustaniu zatrudnienia...". Pojęcie "ustanie zatrudnienia" obejmuje wszystkie sposoby zakończenia stosunku pracy. Ograniczenia tak szeroko ujętego pojęcia, dokonał ustawodawca w pkt 2 ust. 2 art. 6 ustawy o zasiłkach. Przepisem tym wyłączone zostało prawo do zasiłku chorobowego z tytułu niezdolności powstałej w warunkach, o jakich mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy jedynie wówczas, gdy rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło po wyczerpaniu prawa do zasiłku lub wskutek przejścia na emeryturę lub rentę. Wyłączenie to, jako stanowiące wyjątek od zasady ustalonej w art. 6 ust. 1 ustawy o zasiłkach - według której prawo do zasiłku przysługuje z powodu niezdolności do pracy powstałej po ustaniu zatrudnienia - nie może być interpretowane roz- szerzająco, jak to podano w uzasadnieniu zagadnienia, a mianowicie jako pozbawienie prawa do zasiłku każdego emeryta czy rencisty, który stał się niezdolny do pracy po rozwiązaniu z nim umowy o pracę. Przejście na emeryturę lub rentę jest tylko jedną z wielu przyczyn ustania stosunku pracy i tylko ta przyczyna oraz wyczerpanie zasiłku chorobowego uzasadniają utratę prawa do zasiłku, określonego w art. 6 ust. 1 ustawy o zasiłkach. Pozbawienie prawa do tego zasiłku wówczas, gdy rozwiązanie stosunku pracy z emerytem bądź rencistą nastąpi z innych przyczyn, niż wymienione w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy o zasiłkach, np. wskutek wygaśnięcia umowy o pracę po okresie, na który została zawarta - pozostawałoby w sprzeczności z treścią art. 6 ust.1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o zasiłkach. Bez znaczenia dla nabycia prawa do zasiłku jest, czy emeryt lub rencista pobiera równocześnie emeryturę lub rentę. Prawo do zasiłku z mocy art. 6 ust. 1 ustawy nabywa on bowiem z tytułu uprzedniego pozostawania w stosunku pracy, w czasie którego zachowuje taki sam status pracownika, jak inni zatrudnieni nie mający prawa do emerytury lub renty. Niezdolność do pracy powstała po rozwiązaniu stosunku pracy ogranicza emeryta czy rencistę w taki sam sposób, jak inne osoby w możliwości uzyskania dochodu z tytułu nowego zatrudnienia. Kierując się powyższymi względami, Sąd Najwyższy podjął przytoczoną w sentencji uchwałę. ========================================