II UKN 513/99

Wyrok z dnia 14 kwietnia 2000 r. II UKN 513/99 Zasiłek chorobowy nie przysługuje osobie, która stała się niezdolna do pracy w warunkach określonych w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.), jeżeli kontynuuje działalność gospodarczą prowadzoną podczas trwania zatrudnienia pracowniczego (art. 6 ust. 2 pkt 1 tej ustawy). Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Maria Tyszel (sprawoz- dawca), Andrzej Wasilewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2000 r. sprawy z wniosku Ryszarda S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w T.G. o zwrot zasiłku chorobowego, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apela- cyjnego w Katowicach z dnia 20 stycznia 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w T.G. decyzją z dnia 25 listopada 1997 r. zobowiązał Ryszarda S. do zwrotu niesłusznie pobranego zasiłku chorobo- wego za okres od 15 kwietnia 1997 r. do 17 września 1997 r. w wysokości 11.521,50 zł, ponieważ stwierdzono, że ubezpieczony w tym okresie po rozwiązaniu stosunku pracy podjął inną działalność zarobkową. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyro- kiem z dnia 27 kwietnia 1998 r. [...] zmienił zaskarżoną decyzję i zwolnił ubezpieczo- nego od obowiązku zwrotu pobranego zasiłku chorobowego i zasądził od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kwotę 800 złotych tytułem zwrotu kosztów zas- tępstwa procesowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że przepis art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 2 12 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w ra- zie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.) nie ma zastosowania dlatego, że: „ubezpieczony działalność gospodarczą czyli inną działalność zarobkową, prowadził od 1981 r. z krótką przerwą i w momencie ustania stosunku pracy po prostu ją kontynuował. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego za takim rozumieniem art. 6 ust. 1 przemawia także wykładnia gramatyczna tego przepisu, gdyż wyraźnie on stanowi, iż pracownik ma podjąć inną działalność zarobkową po rozwiązaniu stosunku pracy, a gdyby ustawodawca chciał rozszerzyć krąg osób, którym nie przysługuje zasiłek chorobowy to z pewnością znalazłoby to wyraz w przepisie (...), ubezpieczony nie złożył fałszywego oświadczenia pisząc, że po roz- wiązaniu umowy o pracę nie podjął żądnej innej działalności zarobkowej, podpisał oświadczenie w dobrej wierze, w jego bowiem odczuciu było to zgodne z rzeczywis- tym stanem sprawy a nikt nie pouczył go, że winien tam wpisać również działalność, którą kontynuował.” Uwzględniając apelację organu rentowego Sąd Apelacyjny w Katowicach wy- rokiem z dnia 20 stycznia 1999 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. Niesporne w sprawie było, że Ryszard S., prowadzący od 1981 r. działalność gos- podarczą, do dnia 31 marca 1997 r. był pracownikiem, a od 15 kwietnia do 17 wrześ- nia 1997 r. przedstawiał w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych zaświadczenia le- karskie o niezdolności do pracy. W okresie tej niezdolności nadal prowadził działal- ność gospodarczą. Uzasadniając podstawę prawną swego orzeczenia Sąd wskazał, że: „Spór dotyczy prawa do zasiłku chorobowego z ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macie- rzyństwa (Dz.U. Nr 30 z 1983 r., poz. 143). Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 2. zasiłek chorobowy przysługuje również osobie, która stała się niezdolna do pracy po ustaniu zatrudnienia nie później jednak, niż w ciągu jednego miesiąca w razie zachorowania na inne choroby niż wymienione w pkt. 1, jeżeli niezdolność do pracy trwała bez przerwy co najmniej trzydzieści dni. Zgodnie z cyt. art. 6 ust. 2 pkt. 1 w wypadkach o których mowa w ust. 1 zasiłek chorobowy nie przysługuje, jeżeli po rozwiązaniu sto- sunku pracy pracownik podjął inną działalność zarobkową lub uprawniony jest do zasiłku dla bezrobotnych.” Zdaniem Sądu Apelacyjnego dla dokonania prawidłowej wykładni należy uwzględnić nie tylko wykładnię gramatyczną lecz również logiczną i celowościową, które prowadzą do wniosku, że: „przez „inną działalność zarobkową”, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy należy rozumieć każdą działalność zarob- 3 kową prowadzoną po rozwiązaniu stosunku pracy, niezależnie od tego, czy prowa- dzona była jeszcze w trakcie pozostawania w stosunku pracy, czy też dopiero po jego rozwiązaniu. W kasacji wniesionej na podstawie art. 3931 pkt 1 KPC pełnomocnik wniosko- dawcy, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, wniósł o zmianę zas- karżonego wyroku i uwzględnienie odwołania powoda od decyzji Zakładu Ubezpie- czeń Społecznych-Oddział w T.G. z dnia 25 listopada 1997 r. Rozpoznając sprawę w granicach kasacji Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje: Kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw. Okoliczności faktyczne sprawy, wyżej przytoczone, są bezsporne, a zgodnie z art. 39311 KPC rozpoznanie kasacyjne jest ograniczone do oceny zarzutu błędnej wykładni art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego na wypadek choroby i macierzyństwa. Stosownie do tego przepisu zasiłek chorobowy nie przysługuje osobie, która po ustaniu zatrudnienia stała się niezdolna do pracy i spełnia przesłanki z ust. 1 tego przepisu, jeżeli po rozwiązaniu stosunku pracy podjęła inną działalność zarobkową. Słusznie podkreślił Sąd Apelacyjny, że wykład- nia gramatyczna tego przepisu, na której Sąd pierwszej instancji oparł swe rozstrzy- gnięcie, nie jest wystarczająca, bowiem prowadzi do nielogicznego wniosku, że nie nabywa prawa do zasiłku chorobowego tylko ta osoba, która po rozwiązaniu stosun- ku pracy rozpoczęła prowadzenie działalności zarobkowej, podczas gdy osoba pro- wadząca taką działalność w czasie trwania stosunku pracy zachowałaby prawo do tego świadczenia. W uzasadnieniu wyroku z dnia 12 sierpnia 1998 r., II UKN 172/98 (OSNAPiUS 1999 nr 16, poz. 522), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że celem ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z tytułu choroby jest zapewnienie środków utrzymania pracownikowi, który w okresie czasowej niezdolności do pracy nie wykonuje pracy i nie otrzymuje wynagrodzenia. Wprawdzie pogląd ten jest frag- mentem wykładni art. 18 ustawy, jednakże ma on w pełni zastosowanie w sprawie, ponieważ wyjaśnia ratio legis również art. 6 ust. 2. Nie usprawiedliwia wskazanej podstawy kasacyjnej stwierdzenie, że „wyłożona przez Sąd Apelacyjny interpretacja 4 art. 6 ust. 2 pkt 1 nie jest słuszna”. Kasacja nie jest zwykłym środkiem zaskarżenia, lecz środkiem szczególnym. Sąd Najwyższy wielokrotnie już wyjaśniał, że samo przytoczenie ustawowego sfor- mułowania: „naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię” nie jest uza- sadnieniem tej podstawy kasacyjnej; jest nim przedstawienie wywodu prawnego na temat naruszonego przepisu, ze stanowiskiem, jak należy ten przepis wykładać i dlaczego interpretacja dokonana przez sąd orzekający merytorycznie jest błędna (por. orzeczenia z dnia: 5 marca 1997 r., II CKN 20/97; z dnia 20 czerwca 1997 r., II CKN 230/97; z dnia 4 czerwca 1997 r., II UKN 161/97 – notka OSNAPiUS 1998 nr 4, poz. 136). Sąd Najwyższy wskazywał także, że w postępowaniu kasacyjnym, rzeczą wnoszącego kasację, a nie Sądu Najwyższego, jest usprawiedliwienie jej podstaw poprzez wykazanie prawnymi argumentami i wywodami zasadności podniesionych w niej zarzutów naruszenia konkretnych przepisów prawa. Wnoszący kasację w jej uzasadnieniu nie przedstawił ani wywodu prawnego przedstawiającego argumenty przemawiające za przyjęciem wykładni – jego zdaniem – słusznej, ani też jakie jego wątpliwości budzi omawiany przepis. Nie jest bowiem wywodem prawnym stwierdze- nie wnoszącego kasację, że: „Gdyby bowiem ustawodawca chciał ograniczyć świadczenia dla osób, które równolegle z zatrudnieniem prowadziły działalność gos- podarczą, niewątpliwie uregulowałyby tę kwestię w ustawie w sposób nie budzący wątpliwości.” Ten fragmentaryczny wywód autor kasacji odniósł tylko do art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy, podczas gdy dokonując zarówno jego wykładni, jak i odczytania woli usta- wodawcy należy brać pod uwagę także pozostałą treść art. 6 i całego rozdziału 2 ustawy dotyczącego zasiłku chorobowego. Nie ulega wątpliwości, że generalnym celem zasiłku chorobowego jest zapewnienie środków utrzymania w określonym okresie pracownikowi niezdolnemu do pracy z powodu choroby w czasie trwania za- trudnienia, a także - w pewnych sytuacjach po ustaniu zatrudnienia. Przepis art. 6 ust. 2 ustawy określający wypadki, w których zasiłek chorobowy po ustaniu zatrud- nienia nie przysługuje (mimo spełnienia warunków z ust. 1 tegoż art. 6) jest przepi- sem szczególnym, podlegającym wykładni ścisłej, a więc niedopuszczalne jest za- równo zawężenie, jak i rozszerzenie kręgu osób, których dotyczy. Gdyby więc zamia- rem ustawodawcy było pozostawienie prawa do zasiłku chorobowego po ustaniu za- trudnienia pracownikowi, który prowadził działalność gospodarczą w czasie trwania zatrudnienia, a po jego ustaniu nadal tę działalność wykonuje mimo niezdolności do 5 pracy, to omawiany ust. 2 pkt 2 1 art. 6 ustawy powinien odnosić się do pracownika „który rozpoczął inną działalność zarobkową”. Tak więc zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy zasiłek chorobowy nie przysługuje osobie, która wprawdzie stała się niezdolna do pracy w warunkach określonych w ust. 1 tego przepisu, lecz rozpoczęła lub wykonuje inną działalność zarobkową, w tym także jeżeli kontynuuje wcześniejszą działalność gospodarczą prowadzoną podczas trwania zatrudnienia pracowniczego. Bezprzedmiotowy jest argument kasacji, że: „Ponadto trzeba zauważyć, że w przypadku podjęcia przez pracownika innej działalności zarobkowej po rozwiązaniu umowy o pracę jak i w przypadku uzyskania przez takiego pracownika prawa do za- siłku dla bezrobotnych osoby te osiągają dochody, w przeciwieństwie do sytuacji kiedy niezdolny do pracy pracownik po rozwiązaniu stosunku pracy z powodu cho- roby, mimo zarejestrowanej działalności żadnych dochodów nie osiągnął.” Przede wszystkim wnoszący kasację nie wskazał, jakie to przesłanki upoważniają do przyję- cia, że samo rozpoczęcie działalności zarobkowej przesądza o osiąganiu dochodu, a zwykłą demagogią jest odniesienie do sytuacji „pracownika po rozwiązaniu stosunku pracy z powodu choroby”, bowiem w rozpatrywanej sprawie choroba wnioskodawcy nie była przyczyną rozwiązania jego stosunku pracy, gdyż niezdolność do pracy po- wstała po ustaniu zatrudnienia. Mając powyższe na uwadze, wobec braku usprawiedliwionych podstaw kasa- cyjnych, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 KPC orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================