I PRN 24/95

Wyrok z dnia 2 czerwca 1995 r. I PRN 24/95 1. Po ogłoszeniu upadłości postępowanie w sprawie o wierzytelność skierowaną przeciwko upadłemu toczy się przed sędzią-komisarzem według przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 118, poz. 512 ze zm. - art. 67 § 1). 2. Nieważne jest uznanie roszczenia członka zarządu spółdzielni przez zarząd spółdzielni (art. 46 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze, Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.). Przewodniczący SSN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef Iwulski, Kazimierz Jaśkowski, Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Stefana Trautsolta, po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 1995 r. sprawy z powództwa Tadeusza G. przeciwko Rolniczej Spół- dzielni Produkcyjnej w N.W. w likwidacji o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Mińsku Mazowieckim z dnia 26 kwietnia 1993 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony nakaz zapłaty i żądanie zapłaty zasiłków chorobowych za okres od 1 lipca 1992 r. do 31 grudnia 1992 r. przekazał Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w M.M. do rozpoznania, a w pozostałym zakresie postępowanie w sprawie umorzył. U z a s a d n i e n i e Powód Tadeusz G. domagał się wydania nakazu zapłaty zobowiązującego Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną w N.W. do zapłaty wynagrodzenia za pracę za czas od 1 października 1990 r. do 31 marca 1993 r. w łącznej kwocie 211.666.550 zł z ustawowymi odsetkami od daty wymagalności poszczególnych kwot składających się na całość dochodzonego roszczenia. Do pozwu dołączył umowę o pracę z dnia 5 marca 1990 r. na stanowisku prezesa- dyrektora Spółdzielni oraz pismo likwidatorów Spółdzielni z dnia 1 kwietnia 1993 r. zawierające informację, że uznają oni należność powoda z tytułu wynagrodzenia za pracę zarówno co do wymienionej kwoty głównej, jak i odsetek za zwłokę wynoszących na dzień 31 marca 1993 r. 181.201.880 zł. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Mińsku Mazowieckim wydał dnia 26 kwietnia 1993 r. w postępowaniu nakazowym nakaz zapłaty, w którym uwzględnił wszystkie żądania powoda, a wśród nich także żądanie wypłacenia zasiłków chorobowych za okres od 1 lipca do 31 grudnia 1992 r. wraz z ustawowymi odsetkami. Nakaz ten uprawomocnił się wobec niezłożenia w ustawowym terminie środka odwoławczego, tj. zarzutów. W dniu 5 maja 1995 r. Minister Sprawiedliwości złożył od powyższego nakazu zapłaty rewizję nadzwyczajną zarzucając w niej rażące naruszenie art. 485, art. 3 § 2 i art. 17 pkt 4 k.p.c. oraz naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej. Minister Sprawiedliwości podniósł, że zgodnie z art. 485 k.p.c. żądanie, co do którego ma być wydany nakaz zapłaty, powinno być w całości wykazane dołączonymi do pozwu dokumentami, a obowiązek ten dotyczy nie tylko samego uprawnienia, ale także wysokości należności dochodzonej pozwem. Powód nie spełnił jednak powyższego warunku, gdyż przedstawił tylko umowę o pracę i pismo likwidatorów informujące o uznaniu należności, które nie mogło stanowić podstawy do wydania nakazu zapłaty, gdyż pochodziło od likwidatorów, których jednym z nich był sam powód. Wydany w tych warunkach nakaz zapłaty narusza również interes Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż prowadzi do uzyskania przez powoda kilkusetmilionowej kwoty bez udowodnienia zasadności roszczenia, co narusza podstawowe zasady porządku prawnego obowiązujące w państwie prawa. Przytaczając powyższe zarzuty rewidujący wniósł o uchylenie zaskarżonego nakazu zapłaty i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódz- kiemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie jako właściwemu w myśl art. 17 pkt 4 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna okazała się zasadna i celowa, chociaż z innych przyczyn niż w niej wskazane. Sąd Najwyższy podzielił pogląd Ministra Sprawiedliwości, że zaskarżony nakaz zapłaty rażąco narusza prawo. Nakaz ten bowiem nakłada na stronę pozwaną obowiązek zapłaty wielomilionowej kwoty mimo nieudowodnienia przez powoda w ca- łości dochodzonego roszczenia, jak tego wymaga art. 485 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem do pozwu należy dołączyć dokumenty urzędowe lub prywatne udowad- niające w całości dochodzone roszczenie. Po nowelizacji art. 485 k.p.c. dokonanej ustawą z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz. U. Nr 55, poz. 318) udowodnienie to może polegać na złożeniu dokumentu prywatnego, zawierającego oświadczenie o uznaniu roszczenia, nawet bez urzędowego poświadczenia takiego dokumentu. Oświadczenie o uznaniu roszczenia musi być jednak ważne. Tymczasem powód złożył tylko umowę o pracę wykazującą płacę zasadniczą oraz pismo likwidatorów Spółdzielni z dnia 1 kwietnia 1993 r. informujące o uznaniu jego pretensji wobec tej Spółdzielni z tytułu wynagrodzenia za pracę, które nie może być potraktowane jako ważne oświadczenie woli o uznaniu roszczenia. Powód bowiem był, obok Grażyny D. - głównej księgowej Spółdzielni, autorem tego pisma. Zgodnie zaś z art. 46 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 211 ze zm.) podejmowanie uchwał w sprawach czynności prawnych dokonywanych między spółdzielnią a członkiem zarządu oraz reprezentowanie spółdzielni przy tych czynnościach należy do zakresu działania rady nadzorczej. Oznacza to, że powód, będący członkiem zarządu, nie mógł uznać swojego roszczenia z tytułu wynagrodzenia za pracę i zasiłków chorobowych skierowanego przeciwko tejże Spółdzielni. Prawo do decydowania o uznaniu bądź nieuznaniu roszczenia przysługiwało bowiem wyłącznie radzie nadzorczej (komisji rewizyjnej), a uprawnienia tego nie wyłączyły przepisy dotyczące likwidacji i upadłości spółdzielni zawarte w omawianej ustawie z dnia 16 września 1982 r. (art. 113-137). Nie jest natomiast trafny zarzut rewizji nadzwyczajnej dotyczący naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 17 pkt 4 k.p.c. Przepis art. 480 k.p.c. stanowi bowiem, że postępowanie nakazowe i upominawcze należy do zakresu działania sądów rejono- wych. Wyłącza on zatem, jako przepis szczególny dotyczący postępowania odrębnego, stosowanie art. 17 k.p.c. Sąd Rejonowy wydając zaskarżony nakaz zapłaty naruszył również przepisy regulujące właściwość organów w sprawach dotyczących zasiłku chorobowego. Mia- nowicie zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 17 października 1974 r. o świadczeniach pie- niężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r., Nr 30, poz. 143 ze zm.) zasiłek chorobowy jest świadczeniem pieniężnym z ubezpieczenia społecznego, wobec czego jeżeli uspołeczniony zakład pracy nie wypłaci go swojemu pracownikowi w czasie trwania zatrudnienia, pracownik ten może - zgodnie z art. 49 ust. 1 ustawy - wystąpić z wnioskiem do Zakładu Ubez- pieczeń Społecznych o ustalenie uprawnień do zasiłku. Nie jest natomiast możliwe orzekanie przez sąd rejonowy w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania pracownikowi tego zasiłku. Tymczasem tak postąpił właśnie Sąd Rejonowy. Stanowi to naruszenie art. 1 i 2 k.p.c. i zgodnie z art. 369 pkt. 1 k.p.c. powoduje nieważność postępowania. Zaskarżony nakaz zapłaty został więc wydany z rażącym naruszeniem przepisów proceduralnych (w tym także z naruszeniem przepisów skutkującym nieważność postępowania - art. 421 § 3 k.p.c.). Nałożenie w tej sytuacji na pozwanego obowiązku zapłaty bardzo wysokiej kwoty pieniężnej, narusza także interes Rzeczypospolitej Polskiej, co pozwala na uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej mimo upływu terminu z art. 421 § 2 k.p.c. W związku z tym konieczne stało się uchylenie zaskarżonego nakazu zapłaty w całości, przy czym w części dotyczącej wynagrodzenia Sąd Najwyższy umorzył postępowanie w sprawie na podstawie art. 355 § 1 k.p.c., gdyż wydanie nakazu zapłaty w tej części jest obecnie niedopuszczalne. Z wyjaśnień syndyka masy upadłości Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w N.W. złożonych na rozprawie przed Sądem Najwyższym w dniu 2 czerwca 1995 r., kserokopii jego sprzeciwu z dnia 13 lutego 1995 r. złożonego od ustalonej listy wierzytelności oraz z pisma procesowego powoda z dnia 22 maja 1995 r. wynika, że w dacie wydania nakazu zapłaty uwzględniającego żądanie powoda Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w N.W. była w stanie likwidacji. Postanowienie o ogłoszeniu jej upadłości zapadło dnia 23 marca 1994 r., a nakaz zapłaty przeciwko tej Spółdzielni został wydany dnia 27 kwietnia 1993 r. Oznacza to, że wierzytelność powoda powstała przed ogłoszeniem upadłości i była skierowana przeciwko upadłemu, a nie przeciwko masie upadłości. Z faktu tego wypływają doniosłe konsekwencje. Po pierwsze - zgodnie z art. 67 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 118, poz. 512 ze zm.), po ogłoszeniu upadłości czynności postępowania upadłościowego pełni sędzia- komisarz, z wyjątkiem czynności, które należą do sądu. Tym samym po ogłoszeniu upadłości postępowanie w sprawie o wierzytelność skierowaną przeciwko upadłemu toczy się przed sędzią-komisarzem według przepisów Prawa upadłościowego. Po wtóre - w myśl art. 66 tego Prawa, w sprawie przeciwko masie upadłości sądem właściwym jest sąd znajdujący się w siedzibie tego sądu, w którym toczy się postępowanie upadłościowe. Porównanie treści wymienionych przepisów prowadzi do wniosku, że roszczenie, które powstało po ogłoszeniu upadłości, skierowane przeciwko masie upadłości, podlega dochodzeniu w drodze procesu przed sądem właściwym w rozumieniu art. 66 Prawa upadłościowego, natomiast roszczenie powstałe przed ogłoszeniem upadłości podlega dochodzeniu przed sędzią- komisarzem w postępowaniu upadłościowym. Przepisy Prawa upadłościowego określają też sposób postępowania wierzycieli upadłego, którzy chcą uczestniczyć w czynnościach postępowania upadłościowego. Przede wszystkim z art. 14 § 1 Prawa wynika, że sąd, uwzględniając wniosek o ogłoszenie upadłości, wydaje postanowienie, w którym - między innymi - wzywa wierzycieli upadłego, by zgłosili swoje wierzytelności w oznaczonym terminie, a ponadto wyznacza sędziego-komisarza i syndyka upadłości. Dopełnieniem tego przepisu jest art. 150 Prawa upadłościowego, który stanowi, że każdy wierzyciel upadłego, który chce uczestniczyć w czynnościach postępowania upadłościowego, do udziału w których niezbędne jest ustalenie wierzytelności, powinien w oznaczonym terminie zgłosić sędziemu-komisarzowi swoją wierzytelność oraz przedstawić dowody na jej istnienie (art. 152 § 1). Po upływie terminu do zgłoszenia wierzytelności syndyk sporządza niezwłocznie projekt listy wierzytelności, a jeszcze przed tym faktem wzywa upadłego, by w oznaczonym terminie złożył oświadczenie co do zgłoszonych wierzytelności, a zwłaszcza, czy je uznaje (art. 153). Zgodnie z art. 161 Prawa upadłościowego syndyk składa projekt listy wierzy- telności sędziemu-komisarzowi (§ 1), który po wysłuchaniu syndyka i upadłego na wyznaczonym w tym celu posiedzeniu wydaje postanowienie co do uznania lub od- mowy uznania w całości lub w części zgłoszonych wierzytelności (§ 2), a następnie ogłasza przez obwieszczenie o ustaleniu listy wierzytelności (§ 3). W myśl art. 162 § 1 tego Prawa, osoby w tym przepisie wymienione mogą złożyć sprzeciw do sądu co do uznania wierzytelności lub odmowy jej uznania, a w razie niezgodności ustalonej listy z wnioskiem lub oświadczeniem syndyka - stosownie do § 2 tego przepisu - powyższe prawo przysługuje także syndykowi. O zasadności sprzeciwu rozstrzyga sąd po przeprowadzeniu rozprawy, na którą wzywa: syndyka, upadłego, wierzyciela, który złożył sprzeciw oraz wierzyciela, którego wierzytelności sprzeciw dotyczy (art. 165 § 1). Według art. 203 § 1 Prawa upadłościowego, po ustaleniu przez sędziego- komisarza listy wierzytelności następuje podział funduszów masy jednorazowo lub kilkakrotnie w miarę likwidacji majątku masy, przy czym art. 204 tego prawa określa kolejność zaspokojenia należności z masy upadłości. Plan podziału wierzytelności sporządza syndyk określając w nim sumę podlegającą podziałowi, wierzytelności i prawa osób uczestniczących w podziale, sumę przypadającą każdemu uczestnikowi w wyniku podziału oraz kwoty podlegające wypłacie i kwoty pozostawione w depozycie sądowym (art. 207 § 1). Jeżeli nie zostały wniesione zarzuty przeciwko planowi podziału, sędzia-komisarz zatwierdza plan podziału, a plan taki podlega wykonaniu (art. 210). Po wykonaniu planu podziału sąd stwierdza postanowieniem ukończenie postępowania upadłościowego (art. 217). W myśl art. 170 § 1 Prawa upadłościowego wyciąg z ustalonej listy wierzytelności zawierający oznaczenie wierzytelności oraz sumy na jej poczet otrzymane przez wierzyciela jest po ukończeniu postępowania upadłościowego tytułem egzekucyjnym przeciwko upadłemu. Jak z przytoczonych przepisów wynika, wydanie postanowienia o ogłoszeniu upadłości, otwierające drogę do postępowania upadłościowego, prowadzi do zaspo- kojenia roszczeń wierzycieli, jeżeli majątek masy na to pozwala, i wyłącza drogę pro- cesu cywilnego. Wniosek ten potwierdzają dodatkowo dwa przepisy: art. 169 Prawa upadłościowego, który stanowi, że odmowa uznania wierzytelności w całości lub w części w trybie przepisów rozdziału VI tego Prawa nie tamuje możności jej dochodzenia przeciwko upadłemu po ukończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego oraz art. 62, który przewiduje, że postępowanie w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed ogłoszeniem upadłości o wierzytelność, która ulega zgłoszeniu do masy, może być podjęte (przeciwko syndykowi) tylko w tym przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym sędzia-komisarz nie uznał wierzytelności albo gdy na skutek sprzeciwu sąd odmówił jej uznania. Należy więc stwierdzić, że skoro wierzytelność powoda wobec Rolniczej Spół- dzielni Produkcyjnej w Nowej Wsi powstała przed ogłoszeniem jej upadłości - a ściśle w okresie, gdy Spółdzielnia ta była w stanie likwidacji spowodowanej niewypłacalnością, to tym samym wierzytelność powoda powstała w stosunku do upadłego w rozumieniu art. 1 Prawa upadłościowego, wobec czego jej dochodzenie może i powinno obecnie nastąpić na podstawie przepisów Prawa upadłościowego, tj. w postępowaniu przed sędzią-komisarzem, a nie przed sądem w drodze procesu cywilnego. Wobec tego, że roszczenie powoda jest już zgłoszone sędziemu-komisarzowi w toczącym się postępowaniu upadłościowym, postępowanie procesowe w tym zakresie, po uchyleniu przedmiotowego nakazu zapłaty, należało umorzyć na podstawie art. 355 § 1 k.p.c. Natomiast w części dotyczącej zasiłków chorobowych Sąd Najwyższy przekazał sprawę do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w M.M. jako właściwemu mając na uwadze art. 464 § 1 k.p.c. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================