I PK 595/03

Wyrok z dnia 14 października 2004 r. I PK 595/03 Dyrektorowi przedsiębiorstwa państwowego odwołanemu z tego stano- wiska, które objął po raz pierwszy po przejściu na emeryturę z innego stanowi- ska pracy, przysługuje odprawa pieniężna określona w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zm.). Przewodniczący SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Zbigniew Myszka (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2004 r. sprawy z powództwa Antoniego W. przeciwko Państwowemu Przedsiębiorstwu Na- siennemu „C.N." w S. o zapłatę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgo- wego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie z dnia 23 czerwca 2003 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie wyrokiem z dnia 23 czerwca 2003 r. oddalił apelację powoda Antoniego W. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Szczecinku z dnia 8 kwietnia 2003 r., oddalającego po- wództwo o zasądzenie kwoty 12.411,21 zł, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 2 listopada 2002 r., tytułem odprawy pieniężnej w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia przewidzianej w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 481 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o p.p. lub ustawa). W sprawie tej ustalono, że powód do dnia 12 listopada 1996 r. był zatrudniony w „C.N.” w S. na stanowisku 2 głównego specjalisty w dziale handlowym. W tym dniu jego stosunek pracy został rozwiązany za porozumieniem stron z przyczyn dotyczących pracodawcy, a powód nabył prawo do wcześniejszej emerytury. W związku z przejściem na emeryturę po- wodowi wypłacono odprawę emerytalną w kwocie 4.550,70 zł, która była świadcze- niem korzystniejszym od odprawy pieniężnej przysługującej pracownikom zwalnia- nym z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy. Następnie w dniu 13 listopada 1996 r. Wojewoda K. zatrudnił powoda na sta- nowisku zarządcy komisarycznego Państwowego Przedsiębiorstwa „C.N.” w S. W związku z tym zatrudnieniem powód zawiesił pobieranie świadczenia emerytalnego. Funkcję tę powód pełnił w okresie od dnia 15 listopada 1998 r. do dnia 31 grudnia 1998 r. Z dniem 1 stycznia 1999 r. rada pracownicza pozwanego powołała powoda na stanowisko dyrektora, z którego odwołano go za wypowiedzeniem rozwiązującym stosunek pracy z dniem 31 sierpnia 2002 r. W ramach takich ustaleń Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że powód nie nabył prawa do odprawy dyrektorskiej, wskazując, że w myśl art. 39 ust. 3 ustawy o p.p. uprawnienie do tej odprawy jest wyłączone, jeżeli dyrektor jest uprawniony do otrzymania jednorazowej odprawy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. Celem takiej regulacji było ograniczenie możliwości pobierania dwóch odpraw, przy czym ustawodawca nie wymaga, „aby obie przesłanki zaistniały w tym samym cza- sie”. Skoro zatem powodowi - jako głównemu specjaliście działu handlowego - zo- stała wypłacona odprawa emerytalna, to wyłączyła ona jego prawo do dochodzonej odprawy „dyrektorskiej” w sytuacji późniejszego odwołania go ze stanowiska dyrekto- ra „w okresie zawieszenia uprawnień emerytalnych”. Stanowisko takie podzielił Sąd drugiej instancji, który oddalił apelację powoda, przyjmując, że pogląd Sądu pierwszej instancji „jakoby do zastosowania art. 39 ust. 1 wymagane było łączne spełnienie dwóch przesłanek jest prawidłowy i w ocenie Sądu Okręgowego obie te przesłanki zostały spełnione”. W dniu 13 listopada 1996 r. po- wód przeszedł na emeryturę, a nabyte uprawnienie do odprawy emerytalnej zostało zrealizowane w 1996 r. Ustawodawca nie wymaga, by obie przesłanki zaistniały w tym samym czasie. Jeżeli zatem odwołany dyrektor odchodzi ponownie na emery- turę, to wypłacenie mu wcześniejszej odprawy emerytalnej jest przeszkodą w na- byciu prawa do odprawy z art. 39 ust. 1 ustawy o p.p. Występujący w takim przypad- ku „zbieg praw do odprawy został rozstrzygnięty na korzyść jednej, tj. odprawy eme- rytalnej i jej wypłacenie pozbawia odwołanego dyrektora prawa do trzymiesięcznej 3 odprawy, przysługującej w razie odwołania ze stanowiska”, ponieważ zamiarem ustawodawcy było ograniczenie pobierania przez odwołanych dyrektorów dwóch od- praw z tytułu odwołania ze stanowiska i z tytułu nabycia uprawnień do emerytury lub renty. Stanowisko takie było wyrażane w orzecznictwie (III APr 23/95, OSA 1995 nr 11-12, poz. 78), z którego wynika, że powołanie na stanowisko dyrektora osoby, która uprzednio przeszła na emeryturę i pobrała odprawę emerytalną, nie uzasadnia wypłaty odprawy z art. 39 ust. 1 ustawy o p.p., w przypadku odwołania ze stanowiska w okresie zawieszenia uprawnień emerytalnych. W związku z tym Sąd Okręgowy uznał, że „ustawodawca ogranicza uprawnienie do odprawy dyrektorskiej bez względu na to kiedy wypłacono ‘odwołanemu dyrektorowi’ odprawę pieniężną w związku z przejściem na emeryturę lub rentę, oraz jakie wówczas piastował stanowi- sko”. Podzielenie odmiennych twierdzeń powoda stanowiłoby nadinterpretację prawa. W ocenie Sądu Okręgowego, w zakresie pobranej przez powoda odprawy emerytalnej istniał związek przyczynowy pomiędzy odwołaniem ze stanowiska a przejściem na emeryturę. Zawieszając prawo do emerytury w okresie zajmowania stanowiska dyrektora, powód zdawał sobie sprawę z tego, że po odwołaniu wróci ponownie do statusu emeryta. W związku z powyższym Sąd drugiej instancji przy- znał rację stronie pozwanej, która twierdziła, że „powołanie na stanowisko dyrektora powoda, który uprzednio przeszedł na emeryturę i otrzymał odprawę emerytalną, wyłącza wypłatę trzymiesięcznej odprawy w przypadku jego odwołania ze stanowi- ska, w okresie zawieszenia uprawnień emerytalnych”. W kasacji powoda jego pełnomocnik podniosła zarzut błędnej wykładni i nie- właściwego zastosowania art. 39 ust. 3 ustawy o p.p. - „poprzez uznanie, że przepis ten ma zastosowanie do powoda”. Na tej podstawie skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Koszalinie, ewentualnie także uchylenia poprzedzającego zaskarżo- ne orzeczenie wyroku Sądu Rejonowego w Szczecinku i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania kasacyjnego. Zdaniem skarżącego, unormowanie zawarte w art. 39 ust. 3 ustawy o p.p. „należy traktować ściśle, a nie rozszerzająco”, ponieważ „zarówno wykładnia gramatyczna, jak i logiczna wskazuje, że ustawodawca nie chciał obejmować tym przepisem wszystkich pracowników, a jedynie tych, którzy pełnili funkcje dyrektorskie przed przejściem na wcześniejszą emeryturę. W tej zaś sytuacji powodowi należy się odprawa”, która nie przysługiwałaby mu, gdyby w chwili przejścia na emeryturę pełnił 4 on funkcję dyrektora i gdyby wówczas, jako emerytowany dyrektor, został powołany na stanowisko zarządcy tymczasowego. Za przyjęciem kasacji do rozpoznania przemawia potrzeba wyjaśnienia istotnego zagadnienia prawnego, czy odprawa „dyrektorska” nie przysługuje pracownikowi w każdym przypadku, „gdy wcześniej, nie pełniąc takiej funkcji, pobrał on odprawę w związku z wcześniejszym przejściem na emeryturę, nie będąc wówczas na stanowisku dyrektora”, a także niejednolitość orzecznictwa, które „dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy odwołany dyrektor, po otrzyma- niu odprawy emerytalnej został powołany na stanowisko zarządcy, brak jest nato- miast orzeczeń dotyczących osoby, która pobrała odprawę emerytalną nie pełniąc funkcji dyrektora, a następnie została powołana na stanowisko zarządcy”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rozwiązanie stosunku pracy z powodu przejścia na emeryturę pracownika, który nie zajmował stanowiska dyrektora i pobrał odprawę pieniężną w związku z przejściem na emeryturę, w ogóle nie podpada pod okoliczności unormowane w art. 39 ustawy o p.p. Ten przepis rozstrzygał o zbiegu uprawnienia odwołanego dyrektora przedsiębiorstwa państwowego do otrzymania odprawy pieniężnej w wysokości sze- ściomiesięcznego wynagrodzenia (ust. 1) z uprawnieniem do otrzymania jednorazo- wej odprawy pieniężnej w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tego stano- wiska pracy (ust. 3). Takie rozumienie analizowanej regulacji normatywnej potwier- dza aktualne uregulowanie tej sytuacji w art. 39 ust. 2 pkt 5 ustawy o p.p., który sta- nowi, że odprawa z tytułu odwołania dyrektora ze stanowiska nie przysługuje, gdy odwołanie nastąpiło w związku z przejściem dyrektora na emeryturę lub rentę i naby- ciem przez niego uprawnień do otrzymania jednorazowej odprawy pieniężnej z tego tytułu, tj. z tytułu przejścia odwołanego dyrektora na emeryturę lub rentę. Ta aktualna regulacja normatywna została poddana dynamicznej wykładni w orzeczeniu powoła- nym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Przyjęto w niej, że powołanie na stano- wisko dyrektora osoby, która uprzednio przeszła z tego stanowiska na emeryturę i otrzymała odprawę emerytalną, nie uzasadnia wypłaty sześciomiesięcznej odprawy z art. 39 ust. 1 ustawy o p.p., w przypadku kolejnego odwołania ze stanowiska dyrekto- ra w okresie zawieszenia uprawnień emerytalnych (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 30 grudnia 1995 r., III APr 23/95, OSA 1995 nr 11-12, poz. 78). Taki po- gląd opiera się w istocie rzeczy na założeniu, że skoro dyrektor może przejść na 5 emeryturę tylko raz, to tylko jeden raz może wystąpić zbieg uprawnienia do odprawy dyrektorskiej, przysługującej z tytułu odwołania go ze stanowiska dyrektora, oraz uprawnienia do otrzymania jednorazowej odprawy pieniężnej w związku z przejściem z tego stanowiska na emeryturę lub rentę. W takim przypadku ma miejsce jednora- zowe ustawowe „skonsumowanie” pierwszego z tych świadczeń przez drugie. W tej koncepcji wcześniejsze skorzystanie z odprawy emerytalnej w związku z przejściem dyrektora na emeryturę lub rentę wyklucza dopuszczalność kolejnego rozważania zbiegu uprawnień uregulowanych w art. 39 ustawy o p.p., ponieważ były dyrektor, będący emerytem, który podejmuje ponownie zatrudnienie na tym samym stanowi- sku dyrektora zdaje sobie sprawę, że „po odwołaniu wróci ponownie do statusu eme- ryta”. Nie jest zadaniem ani uprawnieniem Sądu Najwyższego dokonywanie dalszej oceny tej dynamicznej celowościowo-funkcjonalnej wykładni analizowanego prze- pisu, który w przypadku zbiegu uprawnień do odprawy przysługującej z tytułu odwo- łania ze stanowiska dyrektora i jednorazowej odprawy pieniężnej w związku z przej- ściem z tego stanowiska na emeryturę lub rentę, przyznaje pierwszeństwo i wyłącz- ność temu drugiemu świadczeniu, które dla odwołanego i uprawnionego dyrektora nie zawsze jest korzystniejsze, jeżeli chodzi o wysokość tego uprawnienia. Na użytek rozpoznawanej sprawy istotne pozostaje to, że analizowane unormowania zawarte w art. 39 ustawy o p.p. nie wyłączają spornego uprawnienia powoda, który pobrał od- prawę emerytalną z innego tytułu niż określony w analizowanym przepisie, tj. w związku z przejściem na emeryturę ze stanowiska głównego specjalisty w dziale handlowym pozwanego pracodawcy, a nie ze stanowiska dyrektora, na które został powołany dopiero jako emeryt, zajmujący poprzednio inne stanowisko pracy. Co do zasady można twierdzić, że w przypadku wcześniejszego uzyskania jednorazowej odprawy emerytalnej przez emeryta, który podejmuje kolejne zatrud- nienie, nie jest on uprawniony do nabycia kolejnej odprawy emerytalnej z uwagi na jednorazową naturę tego uprawnienia. Co najwyżej i w przypadku nieprzerwanego wykonywania pracy u dotychczasowego pracodawcy po nabyciu uprawnień emery- talnych, co prowadzi do zawieszenia nabytego prawa do emerytury bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowa- nego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego (art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emery- 6 turach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), można by rozważać potencjalne uprawnienie emeryta kontynuującego zatrud- nienie u tego samego pracodawcy do uzyskania wyrównania pobranej odprawy eme- rytalnej. Natomiast w przypadku pobrania odprawy emerytalnej w związku z przej- ściem na emeryturę z innego zatrudnienia niż dyrektorski stosunek pracy, w ogóle nie występuje konkurencja poddanych analizie uprawnień dyrektorskich, jakie roz- strzygała norma zawarta w art. 39 ust. 3 ustawy o p.p., a co w obecnym stanie praw- nym precyzuje art. 39 ust. 2 pkt 5 tej ustawy. Mając to na uwadze Sąd Najwyższy uznał, że pracownikowi odwołanemu ze stanowiska dyrektora, które objął po raz pierwszy po przejściu na emeryturę z innego stanowiska pracy (starszego specjali- sty), przysługuje odprawa pieniężna określona w art. 39 ust. 1 ustawy o p.p. W celu jej zasądzenia Sąd Najwyższy wyrokował na podstawie art. 39313 k.p.c. ========================================