I PKN 144/98

Wyrok z dnia 20 maja 1998 r. I PKN 144/98 Dyrektorowi przedsiębiorstwa państwowego odwołanemu na podstawie art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwo- wych (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zm.), w związku z wszczęciem postępowania naprawczego i ustanowieniem zarządu komisarycz- nego nad przedsiębiorstwem, bez wskazania żadnej innej przyczyny odwoła- nia, przysługuje prawo do odprawy przewidzianej w art. 39 ust. 1 tej ustawy. Przewodniczący: Prezes SN Jan Wasilewski (sprawozdawca), Sędziowie: SN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, SA Alina Krusz-Stankiewicz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 20 maja 1998 r. sprawy z powództwa Ryszarda G. przeciwko Przedsiębiorstwu Handlowo-Technicznemu Sprzętu Pożarni- czego i Ochronnego „S.” w P. - Zarząd Komisaryczny o odprawę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 4 grudnia 1997 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu oddalił powództwo Ryszarda G. przeciwko Przedsiębiorstwu Handlowo-Technicznemu Sprzętu Pożarniczego i Ochronnego „S.” w P. o odprawę w wysokości 18.000 zł, po dokonaniu następujących ustaleń: Powód był zatrudniony w pozwanym Przedsiębiorstwie od 11 maja 1992 r. na stanowisku dyrektora. Wojewoda P. pismem z 12 sierpnia 1996 r. odwołał powoda z zajmowanego stanowiska z dniem 13 sierpnia 1996 r. na podstawie art. 66 ust. 2 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych. Odwołanie powoda nastąpiło w związku z wszczęciem postępowania naprawczego w pozwanym Przedsiębiorstwie i ustanowieniem zarządu komisarycznego, na podstawie decyzji Wojewody P. z dnia 12 sierpnia 1996 r. Wojewoda stwierdził, że Przedsiębiorstwo od 1995 r. prowadziło działalność ze stratą, jego funkcjonowanie od 1995 r. było nie- efektywne i nieopłacalne, nie realizowało też programu wyprowadzenia z trudności finansowych. Na podstawie tych ustaleń Sąd Wojewódzki uznał, że powodowi nie przysłu- guje odprawa przewidziana w art. 39 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwo- wych ze względu na treść ust. 2 tego przepisu. Wprawdzie powód został odwołany ze stanowiska dyrektora na podstawie art. 66 ust. 2 wymienionej ustawy, jednakże odwołanie to nastąpiło w związku z ustanowieniem zarządu komisarycznego w Przedsiębiorstwie, spowodowanym jego złą kondycją finansową i pogłębiającymi się stratami. W ocenie Sądu należało przyjąć, że pomimo podanej przez Wojewodę podstawy prawnej odwołania powoda, nastąpiło ono także w oparciu o przepis art. 37a ust. 1 pkt 3 wymienionej wyżej ustawy w związku z brakiem płynności finansowej Przedsiębiorstwa i niewypełnieniem przez okres co najmniej trzech miesięcy zobo- wiązań podatkowych wobec Skarbu Państwa. Sąd Wojewódzki powołał się też na wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu wyjaśniający, że dla przyjęcia, iż odwołanie dyrektora nastąpiło na podstawie art. 66 ust. 2 w związku z art. 37a ust. 1 pkt 3 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, nie jest konieczne powołanie obu tych przepisów w decyzji organu założycielskiego, jeżeli z całokształtu okoliczności niez- bicie wynika, że nastąpił zbieg przesłanek zawartych w tych przepisach. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda od tego wyroku, po stwierdzeniu, że powód został odwołany ze względu na zaleganie Przedsiębiorstwa w płatności zo- bowiązań podatkowych przez okres trzech miesięcy. Prawo dyrektora do odprawy wiąże się z przyczyną odwołania, a nie jego sposobem. Odwołanie powoda było możliwe na podstawie art. 37a ust. 1 pkt 3 ustawy o przedsiębiorstwach państwo- wych, a zatem z mocy art. 39 ust. 2 pkt 2 tej ustawy odprawa mu nie przysługuje. Sąd Apelacyjny podkreślił, że odprawa powinna przysługiwać dyrektorowi, który na- leżycie kieruje przedsiębiorstwem. Zadłużenie z tytułu podatków stanowi samoistną przyczynę odwołania dyrektora i pozbawia go prawa do odprawy. Sąd Apelacyjny powołał się na poglądy Sądu Najwyższego wyrażone w uchwałach z dnia 20 kwietnia 3 1994 r., I PZP 17/94 (OSNAPiUS 1994 nr 3, poz. 41) i z dnia 4 czerwca 1993 r., I PZP 17/93 (OSP 1994 nr 7-8, poz. 124). W kasacji powód zarzucił błędną wykładnię przepisów art. 66 ust. 2 w związku z art. 39 ust. 2 pkt 2 i art. 37a pkt 3 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych przez przyjęcie, że ostatni przepis stanowi samoistną podstawę do odmowy wypłacenia mu odprawy oraz pominięcie art. 117 § 2 KP, zakazującego przerzucania ryzyka prowa- dzonej przez pracodawcę działalności na pracownika. Kasacja zawiera wnioski o zmianę zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Wojewódzkie- go i zasądzenie odprawy albo uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Skarżący zakwestionował trafność powołania się Sądu Apelacyjnego na wskazane wyżej uchwały Sądu Najwyższego i wywiódł, że skoro Wojewoda jako przyczynę jego odwołania podał ustanowienie zarządu komisarycznego w Przedsię- biorstwie i powołał się na art. 66 ust. 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, to nie można domniemywać, że odwołanie nastąpiło z przyczyn wymienionych w art. 37a ust. 1 tej ustawy. W art. 39 ust. 2 ustawy wyłączającym prawo do odprawy nie wymienia się przyczyny przewidzianej w art. 66 ust. 2. Tylko w razie ustanowienia zarządu komisarycznego na podstawie art. 65 ust. 1a nie przysługuje dyrektorowi odprawa. Skarżący powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 września 1996 r., I PZP 21/96 (OSNAPiUS 1997 nr 6, poz. 9), w której wyrażony został pog- ląd, że prowadzenie przedsiębiorstwa ze stratą może być jedynie wyjątkowo kwalifi- kowane jako przyczyna odwołania dyrektora, gdyż co do zasady nie powinno ono powodować przerzucenia nań ryzyka gospodarczego. Pozbawienie odprawy - zda- niem skarżącego - może być uzasadnione wyjątkowo, gdy ponad wszelką wątpliwość zostanie wykazane, że niewypełnienie obowiązków podatkowych przez przedsię- biorstwo jest następstwem działań dyrektora. Pracodawca powinien wykazać oko- liczności uzasadniające odpowiedzialność pracownika za niepłacenie podatków. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest uzasadniona. Wojewoda P. odwołał powoda ze stanowiska dyrektora na podstawie art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jedno- lity tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zm.) w związku z ustanowieniem zarządu 4 komisarycznego nad Przedsiębiorstwem. Treść pisma odwołującego z 12 sierpnia 1996 r. skierowanego do powoda jest następująca: „W związku z ustanowieniem zarządu komisarycznego nad przedsiębiorstwem państwowym pod nazwą Przedsię- biorstwo Handlowo-Techniczne Sprzętu Pożarniczego i Ochronnego S. w P. odwo- łuję Pana z dniem 13 sierpnia 1996 r. ze stanowiska Dyrektora Przedsiębiorstwa na podstawie art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zmianami)”. Wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego, przepis ten określa nie tylko organ uprawniony do odwołania dyrektora przedsiębiorstwa państwowego, ale również i przyczynę odwołania, tj. ustanowienie zarządu komisarycznego. Zarząd komisarycz- ny nad przedsiębiorstwem, stosownie do treści art. 65 ust. 1 ustawy o przedsiębiors- twach państwowych, ustanawia się w przypadku, gdy przedsiębiorstwo prowadzi działalność ze stratą, w celu wszczęcia postępowania naprawczego. Ustanowienie zarządu komisarycznego może też nastąpić na podstawie art. 65 ust. 1a tej ustawy z przyczyn wymienionych w jej art. 37a ust. 1 pkt 4 i wówczas, zgodnie z treścią art. 39 ust. 2 ustawy, dyrektorowi odprawa nie przysługuje. Jednakże powód nie został odwołany na podstawie art. 65 ust. 1a ustawy. Żadna z przyczyn wymienionych w art. 37a ust. 1 ustawy nie została przytoczona w piśmie Wojewody, zawierającym odwołanie powoda ze stanowiska dyrektora. Pozostaje zatem do rozważenia, czy odwołanie dyrektora na podstawie art. 66 ust. 2 tej ustawy, w związku z ustanowieniem zarządu komisarycznego nad przed- siębiorstwem, stanowi odrębną i nie ujętą w art. 37a ust. 1 przyczynę odwołania, czy też pośrednio obejmuje również jedną z przyczyn wskazanych w tym przepisie. Treść art. 65 ust. 1 ustawy uzasadnia twierdzenie, iż w przypadku ustanowienia zarządu komisarycznego wskutek prowadzenia przedsiębiorstwa ze stratą, wszystkie ele- menty określające przyczynę odwołania są zawarte w tym przepisie i bezprzedmio- towe jest powołanie się na art. 37a ust. 1 ustawy, jeżeli organ odwołujący z przyczyn wymienionych w tym przepisie nie odwołał dyrektora. Sąd Apelacyjny, wbrew wyraź- nej treści pisma Wojewody odwołującego powoda uznał, że odwołanie nastąpiło na skutek zalegania Przedsiębiorstwa w płatności zobowiązań podatkowych przez okres trzech miesięcy. Sąd Wojewódzki wskazał także i inne przyczyny odwołania powoda. Wskazanie przyczyny odwołania dyrektora należy do kompetencji organu odwołującego. Sąd nie może w tej kwestii zastępować uprawnionego organu i okreś- lać przyczyny odwołania innej niż wymienione w piśmie odwołującym. Jeżeli odwoła- 5 nie powoda nastąpiło z powołaniem się wyłącznie na przyczynę wymienioną w art. 65 ust. 1 ustawy, która to przyczyna nie jest objęta treścią art. 39 ust. 2 ustawy, określającego przypadki nieprzysługiwania dyrektorowi prawa do odprawy, to odda- lenie powództwa, a następnie oddalenie apelacji nastąpiło z naruszeniem wymienio- nych przepisów. Odwołanie dyrektora wyłącznie na podstawie art. 66 ust. 2 ustawy w związku z ustanowieniem zarządu komisarycznego nie pozbawia odwołanego prawa do odprawy (tak też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1998 r., I PKN 453/97, nie opublikowany), jeżeli w odwołaniu organ odwołujący nie powołał się na art. 65 ust. 1a tej ustawy. Powołana przez Sąd Apelacyjny uchwała Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 1993 r., I PZP 17/93, zawiera wyjaśnienie innego problemu. Sąd Najwyższy w tej uchwale uznał, że odprawa nie przysługuje dyrektorowi odwołanemu w sposób rów- noznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę (art. 70 § 2 KP), chociaż odwołanie nastąpiło z przyczyn uzasadniających rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika (art. 52 § 1 KP). Natomiast uchwała z dnia 20 kwietnia 1994 r., I PZP 17/94, dotyczyła prawa odwołanego dyrektora do odprawy przewidzianej w art. 8 ustawy z dnia 20 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pra- cownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Ze stanu faktycznego tej sprawy wynika, że dyrektor otrzymał odprawę na podstawie art. 39 ustawy o przed- siębiorstwach państwowych i spór nie dotyczył tej odprawy. Powołanie przez Sąd Apelacyjny tych uchwał Sądu Najwyższego na uzasadnienie rozstrzygnięcia było nietrafne, ponieważ nie zawierają one w ogóle stanowiska wyjaśniającego problem, jaki wystąpił w niniejszej sprawie. Z przytoczonych wyżej względów wynika brak potrzeby rozważania pozosta- łych zarzutów kasacyjnych. Zaskarżony wyrok na podstawie art. 393 13 KPC należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, w związku z brakiem ustaleń co do wysokości przysługującej powodowi odprawy. ========================================