I PKN 676/00

Wyrok z dnia 6 listopada 2001 r. I PKN 676/00 Wykonywania prawa w stosunkach pracy podlega ocenie sądu pracy w aspekcie zasad współżycia społecznego, co nie narusza art. 32 ust. 1 i 2 Kon- stytucji RP. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Katarzyna Gonera. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2001 r. sprawy z powódz- twa Grzegorza B. przeciwko Zakładowi Budynków Miejskich Sp. z o.o. w B. o uzna- nie wypowiedzenia za bezskuteczne, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 25 maja 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 19 listopada 1999 r. Sąd Rejonowy w Bytomiu przywrócił powoda Grzegorza B. do pracy w pozwanym Zakładzie Budynków Miejskich w B. na dotychczasowych warunkach pracy i płacy. Sąd Rejonowy ustalił, że powód był zatrudniony u pozwanego od 1992 r. na stanowisku samodzielnego specjalisty ds. programowania. Z dniem 1 lipca 1999 r. rozwiązano z nim umowę o pracę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem, w związku ze zmianami organizacyjnymi polegającymi na likwidacji stanowiska pracy, które zajmował. Przyczyną zwolnienia powoda była tylko likwidacja stanowiska pracy. Prace związane z programowaniem wykonują obecnie inne firmy. Jedna osoba jest zatrud- niona na podstawie umowy zlecenia jako informatyk ds. sieci komputerowych. W 1999 r., od stycznia zatrudnienie u pozwanego zmalało z różnych przyczyn o 40 osób na ogólną liczbę zatrudnionych 579 osób. Powód ma wyższe wykształcenie 2 (mgr matematyki), ukończył cztery kursy komputerowe, a nabyte w trakcie siedmio- letniej pracy u pozwanego doświadczenie jest wystarczające do dalszej pracy w ZBM na innym stanowisku, zajmowanym dotychczas przez pracowników o średnim wy- kształceniu. Powód ma dobrą opinię jako pracownik nie stwarzający żadnych problemów. Sąd uznał również, iż należy brać pod uwagę sytuację rodzinną powoda. Zwolnienie go z pracy pozostawia jego czteroosobową rodzinę bez środków do życia. Żona po- woda z zawodu jest nauczycielem i jej pozycja w szkole jest bardzo niepewna w związku z reformą oświaty. Powód ma dwoje dzieci w wieku szkolnym, sam zaś w wieku 39 lat ma małe szansę na zdobycie pracy. Dotychczasowe wysiłki poczynione w kierunku zdobycia pracy zakończyły się niepowodzeniem. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że roszczenie powoda o przywrócenie do pracy jest uzasad- nione. Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany. Sąd Okręgowy uznał, iż apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż w przypadku konieczności zmniejszenia za- trudnienia u pracodawcy, nie ma on obowiązku zaproponowania pracownikowi inne- go stanowiska pracy (poza pracownikami szczególnie chronionymi), niemniej z tej zasady nie można też wyprowadzić wniosku, iż w przypadku istnienia przesłanek wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., wypowiedzenie umowy o pracę jest zawsze uzasadnione i nie może być zakwestionowane. Taka decyzja pracodawcy podlega ocenie z uwzględnieniem zasad współżycia społeczne- go (art. 8 KP). Fakt, że indywidualna decyzja pracodawcy podjęta jest w trybie i na podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. nie wyklucza badania, czy decyzja pra- codawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę konkretnemu pracownikowi nie stanowi nadużycia prawa. W myśl bowiem art. 8 KP nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie nie jest uważane za wykonanie prawa i nie korzysta z ochrony. Sąd Okręgowy powołał się na to, że Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach stanął na stanowisku, iż indywidualne wypowiedzenie umowy o pracę na podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. podlega ocenie sądu pracy w zakresie zasadności wypowiedzenia (art. 45 § 1 KP) oraz ewentualnego nadużycia prawa (art. 8 KP) - wskazał na wyrok z dnia 16 maja 1997 r., I PKN 161/97 (OSNAPiUS 1998 r. nr 8, 3 poz. 237). W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwrócono uwagę, iż sformułowana w art. 8 KP klauzula zasad współżycia społecznego wyznacza granice, w ramach któ- rych dopuszczalne jest korzystanie z praw podmiotowych w stosunkach pracy. Jak- kolwiek więc określonemu podmiotowi formalnie przysługuje jakieś prawo w stosun- kach pracy, to jednak w konkretnej sytuacji faktycznej może się okazać, że nie ist- nieje ono w sensie materialnym, bowiem w danym wypadku jego realizacja ozna- czałaby naruszenie zasad współżycia społecznego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 września 1997 r., I PKN 273/97 OSNAPiUS z 1998 r. nr 13, poz. 394). Zasadność wypowiedzenia powinna być rozważana nie tylko z uwzględnieniem potrzeb praco- dawcy (art. 45 KP), ale również z poszanowaniem interesów pracownika sumiennie i starannie wykonującego obowiązki pracownicze, za którego ochroną przemawiają w konkretnych okolicznościach sprawy zasady współżycia społecznego, kwalifikujące wypowiedzenie definitywne jako nadużycie prawa przez pracodawcę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 października 1998 r., I PKN 398/98, OSNAPiUS 1999 r. nr 23, poz. 751.) Sąd Okręgowy przyjął, iż w niniejszej sprawie Sąd Rejonowy miał podstawy do uznania wypowiedzenia umowy o pracę za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Sąd wskazał na wiek powoda, jego długoletni staż pracy i stosunki rodzinne jako na okoliczności dające podstawy do uwzględnienia powództwa w oparciu o przepis art. 8 KP. Pozwany rozwiązał stosunek pracy z nienagannym i dyspozycyjnym pracownikiem, legitymującym się wyższym wykształceniem i licznymi kursami kwalifikacyjnymi. Kasację od wyroków: Sądu Rejonowego w Bytomiu z dnia 30 listopada 1999 r. oraz Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 25 maja 2000 r. złożył pozwany, zarzu- cając naruszenie prawa materialnego - art. 45 § 1 KP poprzez nieuwzględnienie oko- liczności podniesionych przez pozwanego w jego apelacji z dnia 28 lutego 2000 r.: nie uwzględniono słusznych interesów zakładu pracy i jednostronne uwzględniono potrzeby powoda. Wskazując na powyższy zarzut, wniósł o uchylenie w całości za- skarżonych wyroków: Sądu Rejonowego w Bytomiu z dnia 13 listopada 1999 r. oraz Sądu Okręgowego z dnia 25 maja 2000 r. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: 4 Kasacja jest środkiem zaskarżenia orzeczeń sądów drugiej instancji. Od wyro- ku sądu pierwszej instancji służy apelacja; ta droga zaskarżenia została już przez pozwanego wykorzystana. Sformułowanie określające zakres zaskarżenia należy uznać zatem za lapsus i przyjąć, że kasacja została wniesiona od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 25 maja 2000 r. Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji (art. 39311 KPC), biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (której nie stwierdził w rozpoznawanej sprawie). Granice kasacji wyznaczają jej podstawy, którymi są zarzuty naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa. Jedyną podstawą kasacji pozwanego był zarzut naruszenia art. 45 KP. Zarzut ten jest oczywiście nieuzasadniony. Sąd nie stwierdził niezasadności wy- powiedzenia dokonanego powodowi, wskutek niedostatecznego rozważenia intere- sów obu stron stosunku pracy. Uwzględnienie powództwa nastąpiło wobec stwier- dzenia nadużycia prawa przez pracodawcę, polegającego na wypowiedzeniu umowy o pracę dobrze wykształconemu, ambitnemu pracownikowi nienagannie wykonują- cemu swoje obowiązki, którego sytuacja osobista i rodzinna jest szczególnie trudna. Sąd odwołał się do klauzuli zasad współżycia społecznego z art. 8 KP. Prawidłowość rozumienia tej klauzuli, a także subsumcji ustalonego stanu faktycznego, nie mogła być przedmiotem kontroli w postępowaniu kasacyjnym, ponieważ kasacja nie zawie- ra zarzutu naruszenia art. 8 KP. Przepis ten wymieniony został wprawdzie w jej uza- sadnieniu, ale w relacji z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a bez sformułowania zarzutu niewłaściwej interpretacji lub zastosowania tego przepisu ze wskazaniem na czym zarzucany błąd miałby polegać. W uzasadnieniu kasacji pojawił się też zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Nie jest to zarzut zasadny. Przepisy te stanowią o zasadzie równości wobec prawa i zakazie dyskryminacji. Nie podaje się w kasacji, czego dotyczyłoby naruszenie tych zasad. Zaskarżone orzeczenie nie inge- ruje w tę konstytucyjnie zagwarantowaną wolność. Wykonywanie prawa w stosun- kach pracy podlega ocenie sądów w aspekcie zasad współżycia społecznego. Spra- wowanie tej kontroli (co jest oczywiste) nie narusza postanowień art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji. Kasacja jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu (art. 39312 KPC). ========================================