I PKN 374/00

Wyrok z dnia 19 kwietnia 2001 r. I PKN 374/00 1. Unieważnienie przez organ wyższej instancji związku zawodowego uchwały zarządu zakładowej organizacji związkowej odmawiającej zgody na rozwiązanie umowy o pracę z działaczem związkowym jest aktem wewnątrzor- ganizacyjnym i nie wywołuje skutków w sferze stosunku pracy. 2. Zgoda zakładowej organizacji związkowej na rozwiązanie z działaczem związkowym stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy uchyla za- kaz wypowiedzenia temu działaczowi umowy o pracę, o którym stanowi art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.). Przewodniczący SSN Barbara Wagner (sprawozdawca), Sędziowie SN: Walerian Sanetra, Andrzej Wasilewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2001 r. sprawy z po- wództwa Władysława K. i Zdzisława S. przeciwko N.Z.I. Transport Spółce z ograni- czoną odpowiedzialnością w S. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu z dnia 8 marca 2000 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Tarnobrzegu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnię- cie o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Sandomierzu wyrokiem z dnia 30 sierpnia 1999 r. [...] przywrócił Władysława K. i Zdzisława S. do pracy w N.Z.I. Transport Spółce z o.o. w S. i zasądził od strony pozwanej na rzecz każdego z nich wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy za okres od 1 lipca do 30 sierpnia 1999 r., pod warun- kiem podjęcia pracy. 2 Sąd ustalił, że powodowie byli zatrudnieni w pozwanej Spółce na podstawie umów o pracę na czas nie określony w pełnym wymiarze czasu pracy jako kierowcy. W dniu 8 lutego 1999 r. zostali wybrani na członków Komisji Zakładowej Związku Zawodowego „K.” N.Z. Pismem z dnia 9 lutego 1999 r. strona pozwana poinformo- wała Komisję Zakładową tego Związku o zamiarze wypowiedzenia obu powodom umów o pracę z przyczyn ekonomicznych „zmuszających” do zmniejszenia zatrud- nienia. Komisja Zakładowa w piśmie z dnia 12 lutego 1999 r. odmówiła zgody na wy- powiedzenie powodom umów o pracę. Na ponowny wniosek pracodawcy, K.Z.Z.Z. „K.” pismem z dnia 25 lutego 1999 r. wyraziła zgodę na wypowiedzenie umów o pracę Władysławowi K. i Zdzisławowi S. W dniu 23 listopada 1998 r. zakład pracy powziął wiadomość, że Władysław K. jest członkiem Międzyzakładowej Komisji Z.Z. „K.” z siedzibą w S., zaś w dniu 18 stycznia 1999 r., że jest on członkiem Zarządu Regionu Środkowo - Wschodniego Z.Z. „K.” z siedzibą w S.W. W dniu 29 marca 1999 r. powodowie otrzymali pisma zawierające oświadczenie woli o wypowiedzeniu umowy o pracę. Jako przyczynę wypowiedzenia pozwana Spółka wskazała zmniej- szenie zatrudnienia na skutek spadku zapotrzebowania na usługi transportowe. W ocenie Sądu, „w przypadku powodów mamy do czynienia z wypowiedze- niami umów o pracę w trybie art. 10 ust. 1” ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szcze- gólnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn doty- czących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.), powoływanej dalej jako „ustawa o zwolnieniach grupowych”. Powodom jako pracownikom, których stosunek pracy jest szczególnie chroniony na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.), pracodawca, stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o zwolnieniach gru- powych, nie mógł skutecznie wypowiedzieć umów o pracę. Przepis art. 6 ust. 1 jest bowiem przepisem szczególnym w stosunku do art. 32 ustawy o związkach zawodo- wych. Dlatego też pracodawca nie może z przyczyn wskazanych w art. 1 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych wypowiedzieć działaczowi związkowemu umowy o pracę (nawet po uzyskaniu na wypowiedzenie zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej), lecz może mu jedynie wypowiedzieć wynikające z umowy o pracę wa- runki pracy i płacy. Wypowiedzenia powodom umów o pracę zostały zatem dokona- ne z naruszeniem art. 5 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 i w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Z tych względów należało na podstawie art. 45 § 1 i 3 3 KP orzec przywrócenie Władysława K. i Zdzisława S. do pracy na poprzednich wa- runkach. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu wyro- kiem z dnia 8 marca 2000 r. [...] oddalił apelację pozwanej Spółki od tego wyroku. W ocenie Sądu, zaskarżony wyrok odpowiada prawu, chociaż nie wszystkie poglądy Sądu pierwszej instancji można podzielić. Po uzupełnieniu postępowania dowodowe- go Sąd ustalił, że „pod koniec kwietnia 1999 r. do wiadomości pozwanego pracodaw- cy podano treść uchwały Międzyzakładowej Komisji Z.Z. „K. 2000” w S. z dnia 24.04.1999 r., która unieważniła uchwałę K.Z.Z.Z. „K.” z dnia 25.02.1999 r. wyrażają- cą zgodę na wypowiedzenie umowy o pracę powodom”. Tym samym formalna pod- stawa do udzielenia wypowiedzeń jaką była zgoda K.Z.Z.Z. „K.” z dnia 25 lutego 1999 r. stała się bezskuteczna. Przepis art. 32 ustawy o związkach zawodowych przewiduje nie tylko ochronę działacza związkowego przed wypowiedzeniem umowy o pracę, ale i przed jej rozwiązaniem wskutek wcześniej dokonanego wypowiedze- nia. Pozwana Spółka nie uzyskawszy na rozwiązanie umowy o pracę z powodami zgody Z.Z. „K. 2000”, mogła jedynie zmienić im dotychczasowe warunki pracy i płacy. Strona pozwana zaskarżyła ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawę naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych w związku z art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. „przez przyjęcie, że pozwana Spółka mimo uzyskania zgody za- rządu organizacji związkowej nie mogła skutecznie rozwiązać z powodami umów o pracę w trybie wypowiedzenia, ponieważ udzielona wcześniej zgoda została następ- nie odwołana”, wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w San- domierzu i oddalenie powództwa lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, w obu przypadkach z orzeczeniem o kosztach procesu „za wszystkie instancje”. Pełnomocnik strony skarżącej podniosła, że w dniu 22 kwietnia 1999 r. Prze- wodniczący Międzyzakładowego Z.Z. „K. 2000” cofnął udzieloną przez Z.Z. „K.” w dniu 25 lutego 1999 r. zgodę na wypowiedzenie powodom umów o pracę, ale w tym samym dniu Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Członków Komisji Zakładowej wy- raziło taką zgodę ponownie. Wywodziła, że zgoda organu związku zawodowego może być odwołana tylko z zachowaniem warunków wynikających z art. 61 KC. Od- wołanie w dniu 22 kwietnia 1999 r. zgody K.Z.Z.Z. „K.”, wyrażonej w dniu 25 lutego 4 1999 r., nie jest prawnie skuteczne, albowiem strona skarżąca nie wyraziła na to zgody. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Sąd drugiej instancji błędnie ocenił znaczenie uchwały Międzyzakładowej Ko- misji Z.Z. „K.” z dnia 24 kwietnia 1999 r. dla skuteczności zgody na wypowiedzenie powodom umów o pracę wyrażonej przez Komisję Zakładową Z.Z. „K.” w dniu 25 lutego 1999 r. Zgoda zarządu zakładowej organizacji związkowej na wypowiedzenie członkowi zarządu umowy o pracę jest oświadczeniem woli organu skierowanym do pracodawcy. Oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie jest złożone z chwilą kiedy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią (art. 61 zdanie 1 KC). Zgoda udzielona przez zarząd zakładowej organizacji związkowej na wypowiedzenie umowy o pracę jego członkowi może być skutecznie odwołana tylko przez ten organ i - po jej złożeniu - tylko za zgodą pracodawcy. Unieważnienie uchwały zarządu zakładowej organizacji związkowej przez organ wyższej instancji związkowej należy traktować jako akt wewnątrzorganizacyjny. Nie wywołuje ono za- tem skutków prawnych w stosunku do pracodawcy. Wniosek taki wynika także z tre- ści art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, który kompetencje do wyrażenia zgody przyznaje wyłącznie zakładowej organizacji związkowej, nie przewidując w procedurze konsultacyjnej - inaczej niż art. 38 KP - udziału organizacji ponadzakła- dowych, w tym i ogólnokrajowej. Należy wobec tego przyjąć, że zgoda Komisji Zakła- dowej Z.Z. „K.” na wypowiedzenie powodom umów o pracę wyrażona w dniu 25 lute- go 1999 r. nie została skutecznie cofnięta. Przyczyną wypowiedzenia powodom umów o pracę było zmniejszenie zatrud- nienia w grupie zawodowej kierowców. Było to wypowiedzenie dokonane na podsta- wie art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych. W ocenie jego skuteczności należało zatem odpowiednio stosować ograniczające dopuszczalność rozwiązywania umów o pracę przepisy tejże ustawy. Powodowie byli członkami zarządu zakładowej organi- zacji związkowej (K.Z.Z.Z. „K.”), wobec czego trwałość ich stosunków pracy chronio- na była przepisem szczególnym, a to art. 32 ustawy o związkach zawodowych. W takich razach, stosownie do art. 5 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o zwolnie- niach grupowych, pracodawca nie może bez zgody zakładowej organizacji związko- wej wypowiedzieć działaczowi związkowemu umowy o pracę, choć może, nie uzy- 5 skawszy zgody na rozwiązanie stosunku pracy, wypowiedzieć dotychczasowe wa- runki pracy i płacy. Złagodzenie rygorów ochronnych poprzez dopuszczenie możli- wości wypowiedzenia warunków pracy i płacy członkowi zarządu zakładowej organi- zacji związkowej bez zgody tego organu, co w zwykłej sytuacji byłoby niemożliwe, usprawiedliwia rodzaj przyczyn, które uzasadniają wypowiedzenie w każdym przy- padku. Nie jest trafny pogląd prawny wyrażony przez Sąd pierwszej instancji o bez- względnym charakterze zakazu wypowiedzenia działaczowi związkowemu umowy o pracę z przyczyn dotyczących pracodawcy, którego nie uchyla nawet zgoda na wy- powiedzenie organizacji związkowej. Pozwana Spółka otrzymała zgodę Komisji Zakładowej Z.Z. „K.” na wypowie- dzenie powodom umów o pracę w dniu 25 lutego 1999 r., a w dniu 29 marca 1999 r. dokonała tych czynności rozwiązujących stosunek pracy. Zgoda ta nie została sku- tecznie cofnięta do upływu okresu wypowiedzenia, tj. przed rozwiązaniem stosunków pracy. Pracodawca nie uchybił art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych oraz art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych. Oceny prawnej wyma- gało w tej sytuacji zachowanie przez stronę pozwaną pozostałych elementów trybu wypowiadania umów o pracę (przepisów o wypowiadaniu umów o pracę) oraz mery- toryczna zasadność wypowiedzeń. Sądy nie dokonały ustaleń potrzebnych do takiej oceny. Nadto, według art. 32 ust. 4 ustawy o związkach zawodowych, przepisy o ochronie trwałości stosunku pracy zakładowych działaczy związkowych stosuje się odpowiednio do pracowników pełniących z wyboru funkcje w organach organizacji związkowych działających poza zakładem pracy. Władysław K. poza funkcją członka Komisji Zakładowej Związku Zawodowego „K.” był członkiem Międzyzakładowej Ko- misji tego Związku z siedzibą w S. (o czym pozwana Spółka wiedziała od 23 listopa- da 1998 r.) i Zarządu Regionu Środkowo - Wschodniego Z.Z. „K.” z siedzibą w S.W. (o czym pracodawca został poinformowany pismem z dnia 15 stycznia 1999 r.). Tę istotną okoliczność dla rozstrzygnięcia sprawy w zakresie skuteczności wypowiedze- nia umowy o pracę Władysławowi K. Sąd drugiej instancji pominął. Z podanych wyżej względów Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39313 § 1 KPC, orzekł jak w sentencji. ========================================