II UZP 15/05

wyrokiem, właściwy sąd, który wydał prawomocny wyrok działa na podstawie przepi- sów dotyczących wznowienia postępowania (wyrok Trybunału Ubezpieczeń Spo- łecznych z dnia 18 sierpnia 1970 r., I TR 1184/70, OSPiKA 1972 nr 4, poz. 64 z glosą M. Ponarskiego). Od dnia 1 stycznia 1975 r., na podstawie art. 72 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, przepisy art. 399 i nast. k.p.c. regulujące wznowienie postępowania stosowane były odpowiednio, a od chwili wejścia w życie ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 20, poz. 85) - wprost. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego nie dopuszczają regulacji szcze- gólnej w zakresie wznowienia postępowania; nie obowiązuje już art. 342 (325) prawa o sądach ubezpieczeń społecznych z 1939 r. stanowiący, że prawomocny wyrok ma powagę rzeczy osądzonej, jeżeli z ustaw inaczej nie wynika. Wyrok prawomocny tworzy trwałą podstawę regulującą sporny stosunek prawny i dlatego nie może ulec wzruszeniu, z wyjątkiem wypadków przewidzianych w prawie. Wypadki te przewi- dziane są wyłącznie w dziale VI tytułu VI księgi pierwszej Kodeksu postępowania cywilnego, którego przepisy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych stosuje przy roz- 10 strzyganiu sporów z zakresu ubezpieczeń społecznych bez jakichkolwiek zmian, które mogłyby wynikać - co nietrafnie sugeruje Sąd Okręgowy - z art. 83a lub art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W konse- kwencji, między przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, regulują- cymi ponowne rozpoznanie sprawy, a przepisami Kodeksu postępowania cywilnego nie można tworzyć relacji lex specialis - lex generalis, gdyż taki stosunek nie zacho- dzi między normami o różnym zakresie regulacji (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 1978 r., II URN 11/78, OSNCP 1978 nr 9, poz. 170, z dnia 12 stycznia 2001 r., II UKN 182/00, OSNAPiUS 2002 nr 17, poz. 419, z dnia 18 lutego 2003 r., II UK 139/02, OSNP 2004 nr 7, poz. 128, z dnia 28 maja 2002 r., II UKN 250/01, Mo- nitor Prawniczy 2002 nr 17, s. 774 oraz OSNAPiUS 2002 nr 16, poz. 3 wkładka i z dnia 20 października 2004 r., III UK 119/04, niepublikowany). W związku z tym nie można także podzielić poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 stycznia 1997 r., II UKN 50/96 (OSNAPiUS 1997 nr 17, poz. 328), określającego art. 80 ust. 2 pkt 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym jako przepis szczególny w stosunku do art. 399-416 k.p.c. Na uboczu należy przy tym pozostawić to, że w uza- sadnieniu tego wyroku Sąd Najwyższy nie odniósł się do całości przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dotyczących wznowienia postępowania, lecz tylko do art. 403 § 2 k.p.c. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że skoro wznowienie postępowania jest jedynym środkiem prawnym uzasadniającym ponowne rozpoznanie sprawy pra- womocnie rozstrzygniętej przez sąd, w okolicznościach, które istniały przed wyda- niem prawomocnej decyzji i które mają wpływ na prawo lub zobowiązanie, przebiega w trybie określonym przepisami Kodeksu postępowania cywilnego o wznowieniu po- stępowania, to nie można brać pod uwagę okoliczności, których organ ubezpieczeń społecznych nie powołał, choć były mu znane, jak i tych, które nie były mu znane, choć przy dołożeniu należytej staranności powinien je znać. Przyczyny nieuwzględ- nienia tych okoliczności w poprzednim postępowaniu nie są jednak dla dopuszczal- ności wznowienia obojętne; nie mogą być skutkiem błędu organu rentowego lub przeoczenia, gdyż nie jest istotne dlaczego decyzja była błędna, skoro przedmiotem wniosku o wznowienie postępowania jest nie decyzja, lecz orzeczenie sądu. Prze- słanki wznowienia postępowania regulują więc przepisy art. 401, 4011 , 403 i 404 k.p.c. 11 Organ ubezpieczeń społecznych trafnie zauważył w zażaleniu, że przepisy o ponownym rozpoznaniu sprawy (nie o wznowieniu postępowania) stanowią leges speciales w zakresie, w jakim wznowienie postępowania regulowane jest przez Ko- deks postępowania administracyjnego. Instytucja ponownego rozpoznania upraw- nień, którą w odróżnieniu od „wznowienie postępowania” posługuje się ustawodawca tylko w odniesieniu do postępowania przed organem ubezpieczeń społecznych, i to bez względu na to, czy okoliczności powodujące takie rozpoznanie sprawy wystąpiły przed rozstrzygnięciem sprawy, czy po jej rozstrzygnięciu, została wprowadzona za- miast wznowienia postępowania administracyjnego (por. druk sejmowy nr 700/02). Projektodawca zmian w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych zwrócił uwagę, że stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 123) w sy- tuacjach, w których przewidują podjęcie działań przez organ wyższego stopnia (wznowienie postępowania, uchylenie decyzji, uznanie decyzji za nieważną czy za- żalenie na postanowienie), nie jest możliwe przy jednoinstancyjnej organizacji Za- kładu Ubezpieczeń Społecznych. W związku z tym dodane przepisy art. 83a-83c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mają rozstrzygać te wątpliwości w spo- sób analogiczny, jak jest to przyjęte w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przy uszanowaniu zasady, że każda decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kończąca postępowanie podlega kontroli sądowej, a w sprawach, w których zmiany w decyzjach są zgodne z interesem zainteresowanego, tryb postępowania musi być maksymalnie uproszczony (por. także wyroki Sądu Naj- wyższego z dnia 19 lutego 2004 r. II UK 250/03, niepublikowany, z dnia 13 maja 2004 r., II UK 359/03, OSNP 2004 nr 24, poz. 425 i z dnia 25 maja 2004 r., III UK 31/04, OSNP 2005 nr 1, poz. 13). Nie było więc intencją ustawodawcy naruszenie dotychczasowej drogi wzruszania prawomocnych orzeczeń sądowych w sprawach, których prawo lub zobowiązanie zostało rozstrzygnięte orzeczeniem właściwego sądu. Mając to na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w uchwale. ========================================