II UZ 39/11

UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 19 grudnia 2005 r., sygn. akt … 2896/04 oddalił apelację ubezpieczonego K. G. od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we W. z dnia 17 czerwca 2004 r., sygn. akt … 608/03, mocą którego oddalono jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału we W. odmawiającej wnioskodawcy prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Ubezpieczony wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego powyższym wyrokiem Sądu drugiej instancji. Skargę oparto na podstawie z art. 403 § 2 k.p.c., powołując się na fakt późniejszego wykrycia prawomocnego wyroku 2 Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 1999 r., II UKN 622/98, dotyczącego tego samego stosunku prawnego, który to wyrok dowodzi naruszenia przez Sądy orzekające w sprawie przepisów postępowania, tj. art. 47710 § 2 k.p.c. oraz § 8 pkt 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy dla celów rentowych (Dz.U. Nr 99, poz. 612) przy wydawaniu decyzji przez organ rentowy, powodujące nieważność postępowania przed tym organem. Skarżący zakwestionował również dokonaną przez Sądy pierwszej i drugiej instancji wykładnię przepisu art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), definiującego pojęcie częściowej niezdolności do pracy. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 10 maja 2010 r. odrzucił skargę o wznowienie postępowania. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że przedmiotowa skarga nie jest oparta na ustawowej podstawie wznowienia z art. 403 § 2 k.p.c., albowiem powołany przez skarżącego wyrok Sądu Najwyższego dotyczy innych stron; nie jest więc wyrokiem dotyczącym tego samego stosunku prawnego, a nadto nie stanowi środka dowodowego w rozumieniu tegoż przepisu. Skarżący nie wskazał zaś żadnych innych okoliczności faktycznych ani środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których nie mógł skorzystać w poprzednim postępowaniu. W zażaleniu na powyższe postanowienie ubezpieczony zarzucił naruszenie: 1/ art. 403 § 2 k.p.c. w związku z art. 410 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że podana przyczyna wznowienia nie stanowi ustawowej podstawy wznowienia, 2/ art. 410 § 2 k.p.c. poprzez odrzucenie skargi na posiedzeniu niejawnym, co uniemożliwiło skarżącemu uprawdopodobnienie okoliczności stanowiących o dopuszczalności skargi oraz 3/ art. 405 § 2 zdanie drugie k.p.c. poprzez rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi przez niewłaściwy sąd. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zniesienie postępowania wywołanego skargą o wznowienie i przekazanie sprawy do rozpoznania sądowi właściwemu, tj. Sądowi Okręgowemu we W. oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. 3 Zdaniem żalącego się wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 1990 r., II UKN 622/98, zawiera prawidłową wykładnię art. 47710 § 2 k.p.c. i jednocześnie wskazuje na naruszenie tego przepisu przez Sądy orzekające w sprawie … 2896/04 przez nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu, mimo przedstawienie przez ubezpieczonego szeregu nowych dowodów i zgłoszenia przezeń nowego żądania. Nadto w skardze o wznowienie postępowania powołano także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2006 r., I UK 103/06, potwierdzający fakt błędnej wykładni przez Sąd Apelacyjny art. 12 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i zawartego w tym przepisie pojęcia częściowej niezdolności do pracy. Według skarżącego orzeczenia te dotyczą tego samego stosunku prawnego, aczkolwiek zapadły na tle odmiennego stanu faktycznego. Są one nowymi dowodami w sprawie, które w postępowaniu objętym skargą o wznowienie były wnioskodawcy nieznane. Odrzucenie skargi postanowieniem wydanym na posiedzeniu niejawnym pozbawiło skarżącego możliwości wykazania prawidłowości podstaw wznowienia i stanowiło naruszenie art. 410 § 1 i 2 k.p.c. W zakresie badania na posiedzeniu niejawnym podstaw wznowienia mieści się jedynie stwierdzenie, czy skarżący wskazał owe podstawy i czy odpowiadają one podanym w Kodeksie postępowania cywilnego. Nie leży w gestii sądu na tym etapie postępowania analizowanie, czy wskazane podstawy wznowienia rzeczywiście istnieją. W ocenie żalącego się doszło także do naruszenia art. 405 zdanie drugie k.p.c., gdyż sądem orzekającym co do istoty sprawy, a zatem sądem właściwym do rozpoznania skargi o wznowienie postępowania, był Sąd pierwszej instancji, skoro Sąd drugiej instancji oddalił apelację. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Analizując trafność poszczególnych zarzutów zażalenia wypada w pierwszej kolejności odnieść się do kwestii właściwości rzeczowej Sądu Apelacyjnego do rozpoznania przedmiotowej skargi o wznowienie postępowania. W tym zakresie warto przytoczyć treść art. 405 k.p.c., zgodnie z którym do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności oraz na podstawie przewidzianej 4 w art. 401¹ k.p.c. właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów różnych instancji, właściwy jest sąd instancji wyższej. Do wznowienia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał co do istoty sprawy. Wątpliwości na tle wykładni użytego w tym przepisie pojęcia „sądu, który ostatnio orzekał co do istoty sprawy” zostały rozstrzygnięte w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2007 r., III CZP 137/06 (OSNC 2007, nr 9, poz. 125). Przyjęto w niej, że sąd drugiej instancji, który oddalił apelację, jest sądem orzekającym ostatnio co do istoty sprawy w rozumieniu art. 405 zdanie drugie k.p.c., właściwym do wznowienia postępowania na podstawach określonych w art. 403 k.p.c. W uzasadnieni uchwały przytoczono i podzielono wcześniejsze poglądy judykatury na temat charakteru postępowania apelacyjnego, zawarte m.in. w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98 (OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124), mającej moc zasady prawnej. Stwierdzono w niej w szczególności, że sąd drugiej instancji ma obowiązek poczynić własne ustalenia, także na podstawie odmiennie ocenionych ustaleń faktycznych dokonanych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, oraz zastosować do nich w sposób autonomiczny przepisy prawa materialnego. Tak wyrażona wypowiedź sądu apelacyjnego, w postaci oddalenia apelacji lub zmiany wyroku sądu pierwszej instancji, ma charakter merytoryczny (co do istoty sprawy). Powołano też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2000 r., III CKN 812/98 (OSNC 2000, nr 10, poz. 193) oraz postanowienie z dnia 4 października 2002 r., III CZP 62/02 ( OSNC 2004, nr 1, poz. 7),w których Sąd Najwyższy akcentował fakt, że sąd drugiej instancji, prowadząc postępowanie wywołane wniesieniem apelacji, rozpoznaje sprawę, nie apelację. Postępowanie apelacyjne stanowi bowiem - mimo kontrolnego charakteru - kontynuację merytorycznego rozpoznania sprawy, a sąd odwoławczy jest przede wszystkim instancją merytoryczną, która rozpoznaje sprawę samodzielnie, bez związania zarzutami apelacyjnymi, z ograniczeniem wynikającym tylko z granic zaskarżenia. Konkludując Sąd Najwyższy stwierdził, iż zawarte w art. 385 k.p.c. sformułowanie, że sąd drugiej instancji oddala apelację, jeżeli jest ona bezzasadna, oznacza jedynie określenie samej formalnej treści orzeczenia. Z charakteru postępowania apelacyjnego wynika natomiast, że 5 następuje w nim merytoryczne rozpoznanie sprawy, a oddalenie apelacji jest efektem oceny istoty sprawy (art. 378 § 1 k.p.c.). Takie orzeczenie jest nie tylko wynikiem oceny samej apelacji, lecz przede wszystkim efektem rozpoznania meritum sprawy w granicach zaskarżenia, równoznacznym z potwierdzeniem, że sąd apelacyjny rozstrzyga sprawę w taki sam sposób, jak uczynił to sąd pierwszej instancji. Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że sądem właściwym do rozpoznania skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 grudnia 2005 r., sygn. akt … 2896/04, był ten Sąd. Chybiony jest również zarzut naruszenia przepisów art. 410 § 1 i 2 k.p.c. przy ferowaniu zaskarżonego postanowienia, polegającego na rozpoznaniu skargi na posiedzeniu niejawnym i uniemożliwieniu skarżącemu wykazania istnienia ustawowych podstaw wznowienia. Jak bowiem wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowień z dnia 7 lipca 2005 r., IV CO 6/05 (LEX nr 155376) oraz z dnia 26 września 2007 r. IV CZ 48/07 (LEX nr 485887) i z dnia 15 stycznia 2008 r. III UZ 13/07 (LEX nr 442729), artykuł 410 § 1 k.p.c. w nowym brzmieniu stanowi, że sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie przepisanego terminu, niedopuszczalną lub nieopartą na ustawowej podstawie, a postanowienie w tym przedmiocie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Przytoczone uregulowanie wykracza poza ramy postępowania wstępnego ze skargi o wznowienie postępowania. Zastosowanie tego przepisu oznacza, że przedmiotem badania sądu jest zachowanie terminu oraz oparcie skargi na jednej z ustawowych podstaw wznowienia, a w konsekwencji - także dopuszczalności skargi z mocy ustawy i legitymację do jej wniesienia. Stwierdzenie, na posiedzeniu niejawnym, dopuszczalności wznowienia nie ogranicza się do badania, czy wskazane przez skarżących okoliczności dają się podciągnąć pod przewidzianą w ustawie podstawę wznowienia, lecz obejmuje badanie i ustalenie, czy podstawa wznowienia rzeczywiście istnieje. Nastąpiła bowiem - wskutek uchylenia art. 411 k.p.c. - eliminacja dwustopniowego postępowania. Skarga o wznowienie postępowania podlega, myśl art. 410 § 1 k.p.c., odrzuceniu jeżeli - w okolicznościach konkretnej 6 sprawy - podawana podstawa nie zostanie przez sąd stwierdzona. W postanowieniu z dnia 28 października 1999 r. II UKN 174/99 (OSNP 2001, nr 4, poz. 133), a następnie w postanowieniu z dnia 21 września 2007 r. V CZ 88/07 LEX nr 486003), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że jeżeli z uzasadnienia skargi wynika, iż okoliczności w niej wskazane nie wyczerpują ustawowej przesłanki wznowienia postępowania, wymienionej w przepisach k.p.c., to podnoszona w żądaniu