I UK 360/04

Wyrok z dnia 23 sierpnia 2005 r. I UK 360/04 Prawo do jednorazowego odszkodowania pieniężnego z tytułu wypadku przy pracy należy do spadku po uprawnionym członku rodziny pracownika, który zmarł wskutek tego wypadku. Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Andrzej Wróbel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2005 r. sprawy z odwołania Piotra G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Od- działowi w B.-B. o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy, któremu uległa Wanda G., na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej z dnia 8 lipca 2004 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Powodowie Jan G. i Piotr G. pozwem skierowanym przeciwko Zespołowi Za- kładów Opieki Zdrowotnej w C. domagali się zasądzenia kwoty 23.058,20 zł z usta- wowymi odsetkami od dnia 9 stycznia 1998 r. Na uzasadnienie powyższego rosz- czenia podnosili, że Wanda G. w dniu 5 lutego 1997 r. uległa wypadkowi, który wyro- kiem Sądu Rejonowego w Cieszynie z dnia 19 listopada 1997 r. [...] został uznany za wypadek przy pracy. Powodowie wskazywali, że pozwany odmówił wypłaty jednora- zowego odszkodowania dla członków rodziny pracownika, który zmarł na skutek wy- padku przy pracy, informując, że zostanie wypłacone jednorazowe odszkodowanie w kwocie 8.523 zł zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, który orzekł pro- centowy uszczerbek na zdrowiu zmarłej 4 marca 1997 r. Wandy G. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej w dniu 31 marca 1999 r. zawiesił postępowanie w sprawie z uwagi na śmierć powoda Jana 2 G. Postępowanie zostało podjęte w dniu 16 listopada 1999 r. z udziałem spadkobier- cy Jana G. - Piotra G. (syna Jana G.). Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2000 r. [...] zasą- dził od Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej w C. na rzecz Piotra G. kwotę 40.931,80 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 18 kwietnia 2000 r. Sąd stanął na stanowisku, że w oparciu o wyrok Sądu Rejonowego w Cieszy- nie z dnia 19 listopada 1997 r. [...] wypadek, jakiemu uległa Wanda G. w dniu 5 lute- go 1997 r., był wypadkiem przy pracy, a ubezpieczona zmarła w trakcie hospitalizacji w Szpitalu Miejskim w C. Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 27 lipca 2001r. [...] uchylił po- wyższy wyrok zaskarżony przez pozwanego w części zasądzającej od Zespołu Za- kładów Opieki Zdrowotnej w C. kwotę 40.931,80 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 18 kwietnia 2000 r. Uchylając orzeczenie i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sąd Apelacyjny wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie Sąd powi- nien ustalić, czy Piotr G. jest uprawniony do występowania w niniejszym procesie w imieniu własnym i jako spadkobierca Jana G., czy też jako następca prawny zmarłe- go ojca. Nadto, Sąd Apelacyjny wskazał, że Sąd dopuścił dowód z opinii Ś. Akademii Medycznej, przy czym dowód ten został pominięty w ustaleniach Sądu. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej posta- nowieniem z dnia 13 czerwca 2002 r. przekazał sprawę do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B.-B. jako organowi właściwemu miejscowo i rzeczowo. Decyzją z dnia 27 września 2002 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych- Oddział w B.-B. odmówił Piotrowi G. jednorazowego odszkodowania z tytułu wypad- ku przy pracy, któremu uległa Wanda G. w dniu 5 lutego 1997 r. W uzasadnieniu or- gan rentowy podał, że nie jest właściwy do rozpoznania wniosku w przedmiocie uprawnień odwołującego się do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy, któremu uległa matka odwołującego się w uspołecznionym zakładzie pracy. W dacie wydania zaskarżonej decyzji organ rentowy rozpatruje wnioski o jed- norazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy w uspołecznionym zakładzie pracy w sprawach, które wpłynęły do Oddziału najwcześniej w dacie ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 kwietnia 2002 r., czyli w dniu 19 czerwca 2002 r., albo przed tą datą i w sytuacji gdy ZUS nie zdążył jeszcze przesłać orzeczenia o uszczerbku na zdrowiu do zakładu pracy, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. 3 Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej wyro- kiem z dnia 30 marca 2004 r. [...] oddalił odwołanie Piotra G. Sąd pierwszej instancji ustalił, że Wanda G. w dniu 5 lutego 1997 r. pełniąc obowiązki pielęgniarki przyszpi- talnej i pracownika socjalnego poślizgnęła się na oblodzonym chodniku i upadła na podłoże, w wyniku czego doznała urazu prawej kończyny dolnej. Wypadek ten został uznany za wypadek przy pracy wyrokiem Sądu Rejonowego w Cieszynie z dnia 19 listopada 1997 r. [...]. Sąd ustalił nadto, że Piotr G. nie spełnia warunków do przy- znania mu renty rodzinnej po zmarłej Wandzie G. Spadek po Wandzie G. na mocy ustawy nabyli wdowiec Jan G. i syn Piotr G., po połowie każdy. Jan G. będący mał- żonkiem Wandy G. zmarł w dniu 3 marca 1999 r w C. Spadek po Janie G. nabył syn Piotr G. w całości. Z uwagi na brak przesłanki materialnoprawnej w postaci legityma- cji czynnej w odniesieniu do Piotra G., Sąd nie prowadził postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie, czy śmierć ubezpieczonej była bezpośrednim następ- stwem wypadku jakiemu uległa w dniu 5 lutego 1997 r . W chwili złożenia pozwu obowiązywała ustawa z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. z 1983 r., Nr 30, poz. 144 ze zm.). W chwili orzekania (od 1 stycznia 2003 r. ) obowiązuje na- tomiast ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Zgodnie z art. 46 obowiązującej ustawy z dnia 30 października 2002 r. do wniosków o jednorazowe odszkodowania zgłoszo- nych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy obowiązujące w dniu wydania orzeczenia o uszczerbku na zdrowiu lub stwierdzającego związek śmierci z wypadkiem albo chorobą zawodową. W niniejszej sprawie orzeczenie lekarza orzecznika ZUS w sprawie procentowego uszczerbku na zdrowiu spowodowanego skutkami wypadku wydane zostało w dniu 25 czerwca 1998 r., czyli w chwili obowią- zywania ustawy wypadkowej z 12 czerwca 1975 r. W tym stanie rzeczy Sąd stwier- dził, że do rozstrzygnięcia o uprawnieniu do jednorazowego odszkodowania zasto- sowanie ma ustawa z 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Dalej Sąd przypomniał treść art. 12 ust. 2 pkt. 1-3 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. Regulacja zawarta w przytoczonych przepisach wskazuje, zdaniem Sądu, że Piotr G. nie byłby uprawniony do jednorazowego odszkodowania po zmarłej matce Wandzie G. albowiem nie spełniał w dniu jej śmierci warunków do uzyskania renty rodzinnej. Nie miał zatem jako syn Wandy G. legitymacji czynnej w toczącym się procesie. Legitymację czynną w chwili wytoczenia powództwa miał mąż Wandy 4 G. - Jan G. Jan G. zmarł jednak w trakcie toczącego się postępowania. Istotne w tym stanie rzeczy jest ustalenie czy prawo do jednorazowego odszkodowania podlega dziedziczeniu przez spadkobierców. Zasadą prawa cywilnego jest, jak podniósł Sąd, iż generalnie prawa i obo- wiązki zmarłego przechodzą z chwilą śmierci na spadkobierców (art. 922 § 1 k.c.) . Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby nieza- leżnie od tego, czy są one spadkobiercami (art. 922 § 2 k.c.). Jak wynika z przyto- czonych przepisów ustawy wypadkowej z 1975 r. prawo do jednorazowego odszko- dowania przechodzi na oznaczone osoby, niezależnie od tego czy są one spadko- biercami. Sąd stwierdził, że Piotr G. nie miał również legitymacji do występowania w tym procesie jako spadkobierca Jana G., albowiem prawo do jednorazowego odszkodo- wania z tytułu śmierci Wandy G. nie weszło do spadku po nim. Apelację od wyroku Sądu Rejonowego wniósł Piotr G., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając błędną wykładnię art. 922 k.c. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej wyro- kiem z dnia 8 lipca 2004 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej w ten sposób, że zasądził od Za- kładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w B.-B. na rzecz Piotra G. kwotę 20.847,60 zł tytułem jednorazowego odszkodowania w związku ze śmiercią Wandy G. na skutek wypadku przy pracy z dnia 5 lutego 1997 r. wraz z ustawowymi odset- kami od dnia 7 października 2002 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w B.-B., któremu postanowieniem z dnia 13 czerwca 2002 r. (prawomocnym w dniu 21 czerwca 2002 r.) Sąd Okręgowy w Bielsku - Białej przekazał sprawę do rozpoznania jako organowi właściwemu miejscowo i rzeczowo, był właściwy do merytorycznego rozpoznania sprawy Piotra G. o jednora- zowe odszkodowanie w związku z wypadkiem przy pracy, któremu uległa Wanda G. W wyroku z dnia 24 kwietnia 2002 r., TK P 5/01, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że po pierwsze - art. 32 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych jest niezgodny z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji RP, przez to, że wprowadza nierówne traktowanie pracodawców oraz osób uprawnionych do odszkodowania i po drugie - art. 32 ust. 1 pkt. 2 tej ustawy w 5 części, w której ogranicza odpowiedzialność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych tylko do pracowników nieuspołecznionych zakładów pracy i członków ich rodzin, jest nie- zgodny z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji. Sąd drugiej instancji odnosząc powyższe do sprawy o jednorazowe odszko- dowanie należne od uspołecznionego zakładu pracy z tytułu wypadku przy pracy, w sytuacji gdy roszczenie stało się wymagalne w okresie przed ogłoszeniem orzecze- nia Trybunału, o którym mowa powyżej, uznał, że obowiązkiem wypłaty odszkodo- wania należy obciążyć ZUS. Okolicznością bezsporną w sprawie było, iż Piotr G. nie spełniał wymogów do przyznania renty rodzinnej po zmarłej Wandzie G., zgodnie z art. 12 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Natomiast - zdaniem Sądu Okręgowego - Piotr G. jako następ- ca prawny zmarłego Jana G., mógł dochodzić od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stosownego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy, któremu uległa jego matka Wanda G. Tak więc, po uprawnionym do jednorazowego odszkodowania małżonku zmarłej, zgodnie z art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. w jego miej- sce wstąpił Piotr G., zgodnie z art. 922 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. Od powyższego wyroku organ rentowy wniósł kasację, którą oparł na naru- szeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie: - art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadku przy pracy i chorób zawodowych, przez błędną jego wykładnię roz- szerzającą zamknięty krąg podmiotów wymienionych w tym przepisie jako uprawnio- nych do jednorazowego odszkodowania, w wyniku przyjęcia przez Sąd drugiej in- stancji, iż wnioskodawca Piotr G. nabył prawo do wypłaty jednorazowego odszkodo- wania z tytułu śmiertelnego wypadku przy pracy jego matki Wandy G., jako następca prawny małżonka zmarłej Jana G. uprawnionego do przedmiotowego odszkodowa- nia na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, mimo iż nie był uprawnionym człon- kiem rodziny wymienionym w jej art. 12 ust 2; - art. 922 § 1 k.c., przez niewłaściwe jego zastosowanie, w wyniku przyjęcia, że prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy wchodzi do spadku po ojcu odwołującego się, mimo wy- raźnego wyłączenia tego prawa ze spadku przez art. 922 § 2 k.c., jako należącego do praw przechodzących na oznaczone osoby bez względu na to, czy są spadko- biercami, co spowodowało bezpodstawne zasądzenie na rzecz odwołującego się przedmiotowego odszkodowania, mimo iż nie należał do podmiotowego kręgu osób 6 oznaczonych w art. 12 ust. 2 pkt 1-3 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadcze- niach z tytułu wypadku przy pracy i chorób zawodowych; - art. 190 ust 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej przez niewłaściwą jego wykładnię w wyniku przyjęcia, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 kwietnia 2002 r., P 5/01, stwierdzający niekonstytucyjność przepisów art. 32 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy wypadkowej 1975 r., przez to, że wprowadzają nierówne traktowanie pracodawców oraz osób uprawnio- nych do odszkodowania oraz ograniczają odpowiedzialność ZUS tylko do pracowni- ków nieuspołecznionych zakładów pracy - posiada moc wsteczną w przypadku orze- kania przez sąd co do stanów faktycznych zaistniałych przed datą ogłoszenia orze- czenia Trybunału Konstytucyjnego, tj. przed 19 czerwca 2002 r., co spowodowało niewłaściwe zastosowanie art. 32 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy wypadkowej z 1975 r., po- przez uznanie przez sąd, że ZUS wobec niekonstytucyjności tych przepisów jest zobowiązanym do wypłaty wnioskodawcy Piotrowi G. jednorazowego odszkodowania z art. 12 ust. 1 ustawy wypadkowej, mimo że wypadek miał miejsce w uspołecznio- nym zakładzie pracy, tj. Zespole Zakładów Opieki Zdrowotnej, a orzeczenie komisji lekarskiej ZUS wydane zostało w dniu 25 czerwca.1998 r., tj. przed datą ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, wniesiono o zmianę zaskarżo- nego wyroku w całości i oddalenie odwołania oraz o orzeczenie o kosztach postępo- wania według norm przepisanych; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy, zważył co następuje: Kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw. Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) stanowiącego, że członkami rodziny upraw- nionymi do odszkodowania są: 1) małżonek, z zastrzeżeniem ust. 3, 2) dzieci własne i przysposobione, pasierbowie, wnuki, rodzeństwo, spełniające w dniu śmierci pra- cownika warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej, 3) rodzice, osoby przy- sposabiające, macocha oraz ojczym, jeżeli w dniu śmierci pracownika lub rencisty prowadzili z nim wspólne gospodarstwo domowe lub jeżeli pracownik przyczyniał się 7 w znacznym stopniu do ich utrzymania albo jeżeli ustalone zostało wyrokiem lub ugodą sądową prawo do alimentów z jego strony. W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że w toku postępowania o jednora- zowe odszkodowanie zmarł wnioskodawca Jan G. - małżonek zmarłej ubezpieczonej Wandy G. oraz że syn zmarłego Piotr G. w dniu śmierci matki, tj. w dniu 4 marca 1997 r. nie spełniał warunków do nabycia prawa do jednorazowego odszkodowania na podstawie art. 12 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy wypadkowej. Problemem spornym jest to, czy Piotr G. jako następca prawny zmarłego Jana G. mógł dochodzić od ZUS stosownego odszkodowania, o którym mowa w tym prze- pisie, jak twierdzi Sąd drugiej instancji, czy też przeciwnie, nie mógł dochodzić tego roszczenia, bowiem nie był uprawnionym członkiem rodziny w rozumieniu art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy, jak uważa wnoszący kasację ZUS. Przede wszystkim należy wskazać, że przepis art. 12 ust. 2 ustawy nie określa osób, które są uprawnione do otrzymania jednorazowego odszkodowania pieniężne- go w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenie pieniężne, lecz jedy- nie określa członków rodziny pracownika, który zmarł wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, uprawnionych do otrzymania jednorazowego odszkodowa- nia pieniężnego. Inaczej, przepis ten w żadnym razie nie może być rozumiany jako określający szczególne następstwo prawne po zmarłym członku rodziny, który uprzednio zgłosił wniosek o jednorazowe odszkodowanie pieniężne, ponieważ prze- pis ten nie reguluje w żadnym zakresie sukcesji prawa do odszkodowania, lecz jedy- nie krąg osób uprawnionych do otrzymania takiego odszkodowania. Inaczej, z prze- pisu tego wynika jedynie, komu przysługuje prawo do jednorazowego odszkodowa- nia, natomiast przepis ten nie określa, na kogo przechodzi to prawo w razie śmierci osoby uprawnionej do odszkodowania. W związku z tym nietrafne jest twierdzenie organu rentowego, że przepis art. 12 jest przepisem przewidującym następstwo szczególne, a w konsekwencji wyłączającym zastosowanie przepisu art. 922 k.c. Przepisy ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób za- wodowych nie odsyłają - jak czynił to na przykład art. 26 ustawy z 1968 r. o świad- czeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy odsyłający do ustawy z 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich ro- dzin - do odpowiedniego stosowania przepisów obecnie obowiązującej ustawy sys- temowej, która stanowi w art. 136 ust. 1, że w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenia określone ustawą, świadczenia należne jej do dnia śmierci 8 wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo do- mowe, a w razie ich braku - małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku - innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba; a ponadto w ust. 2, że osoby wymienione w ust. 1 mają prawo do udziału w dalszym prowadzeniu postępowania o świadczenia, nieukończonego wskutek śmierci osoby, która o te świadczenia wystąpiła. O ile zatem w poprzednim stanie prawnym nie było wątpliwości, że po pierw- sze - ustawa określała szczególne następstwo prawne po osobie, która zgłosiła wniosek o jednorazowe odszkodowanie, a następnie zmarła przed ukończeniem po- stępowania, po drugie - przewidywała prawo następców prawnych tej osoby do udziału w dalszym postępowaniu w tej sprawie, o tyle w obecnym stanie prawnym, w którym ustawa wypadkowa nie odsyła do odpowiedniego stosowania ustawy syste- mowej, obie te kwestie mogą być sporne. Należy jednak podkreślić, że prawo do jednorazowego odszkodowania jest prawem majątkowym, które nie wygasa w razie śmierci uprawnionego do jednorazo- wego odszkodowania (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1978 r., V PZP 4/78, OSNCP 1978 nr 10, poz. 173, wpisana do księgi zasad prawnych), lecz przechodzi po jego śmierci na inne osoby (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1968 r., III PZP 59/68, OSNCP 1969, poz. 84, wpisana do księgi zasad prawnych). Powstaje w związku z tym problem, czy przysłu- gujące uprawnionemu członkowi rodziny i przez niego niepobrane na skutek śmierci jednorazowe odszkodowanie pieniężne przewidziane w art. 12 ustawy wypadkowej należy do spadku po nim, jak uważa Sąd drugiej instancji, lub przechodzi wyłącznie na innych członków rodziny pracownika, który zmarł w wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, o ile spełniali w dniu śmierci pracownika przesłanki określo- ne w art. 12 ust. 2 ustawy. Należy przyjąć, że skoro przepis art. 12 ust. 2 ustawy wy- padkowej nie reguluje przejścia prawa do jednorazowego odszkodowania na ozna- czone osoby (nie określa sukcesji tego prawa), a ustawa ta nie odsyła do odpowied- niego stosowania ustawy systemowej, której art. 136 określa takie szczególne na- stępstwo prawne, to biorąc także pod rozwagę charakter prawa do jednorazowego odszkodowania, jako prawa majątkowego niezwiązanego ściśle z osobą zmarłego uprawnionego do jednorazowego odszkodowania oraz funkcję tego prawa, jaką jest wyrównanie swoistej szkody, której doznała rodzina wskutek śmierci ubezpieczonego 9 członka tej rodziny, należy podzielić pogląd Sądu drugiej instancji, że po uprawnio- nym do odszkodowania małżonku zmarłej w jego miejsce - zgodnie z art. 922 § 1 k.c. - wstąpił syn zmarłego Piotr G. W konsekwencji należy przyjąć, że prawo do jednora- zowego odszkodowania pieniężnego z tytułu wypadku przy pracy wchodzi do spadku po uprawnionym - na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy wypadkowej - członku rodziny pracownika, który zmarł wskutek wypadku przy pracy. Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 190 ust. 3 Konstytucji RP. Jest bezsporne, że stan prawny w zakresie podmiotów obowiąza- nych do ponoszenia odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych uległ zmianie w następstwie orzeczenia Trybunału Kon- stytucyjnego z dnia 24 kwietnia 2002 r., P 5/01, w którym Trybunał stwierdził, że art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w części, w której ogranicza odpowiedzialność Za- kładu Ubezpieczeń Społecznych tylko do pracowników nieuspołecznionych zakładów pracy i członków ich rodzin, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji. Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego (przepisu prawa) następuje z dniem ogłoszenia orzeczenia. W konsekwencji od daty ogłosze- nia orzeczenia Trybunału ZUS ponosi odpowiedzialność z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych zaistniałych po tej dacie niezależnie od „typu" praco- dawcy (zakładu pracy). W postanowieniu z dnia 7 grudnia 2000 r., III ZP 27/00 (OSNAPiUS 2001 nr 23, poz. 331); podobnie w uchwale z dnia 23 stycznia 2001 r., III ZP 30/00 (OSNAPiUS 2001 nr 23, poz. 685), Sąd Najwyższy, po rozważeniu różnych możli- wych interpretacji, jakie stwarza nieprecyzyjny przepis art. 190 Konstytucji w zakresie skutków orzeczenia Trybunału doszedł do przekonania, że najbardziej właściwa jest interpretacja, według której, przy przyjęciu, że akt normatywny (przepis) traci moc obowiązującą jedynie na przyszłość, a więc (a contrario) jego moc obowiązująca roz- ciąga się na stany faktyczne powstałe przed ogłoszeniem orzeczenia trybunalskiego - z uwagi na zawarte w tym orzeczeniu autorytatywne (wiążące) stwierdzenie, że akt ten pozostaje w sprzeczności z aktem prawnym wyższego rzędu, nie powinien on być przez sądy stosowany do określonego stanu faktycznego. Innymi słowy - stwier- dził Sąd Najwyższy w powołanych orzeczeniach - do momentu ogłoszenia orzecze- nia Trybunału dany akt normatywny (jego przepis) obowiązuje, ale nie może być w konkretnych sprawach przez sąd stosowany, w szczególności jeżeli sąd rozstrzyga 10 sprawę, w której chodzi o roszczenia powstałe przed utratą mocy obowiązującej aktu normatywnego, z którego są one wywodzone, albo które na jego podstawie są za- przeczane. Podzielając wymienione stanowisko i odnosząc je do spraw o jednorazowe odszkodowanie należne od uspołecznionych zakładów pracy z tytułu wypadków przy pracy (chorób zawodowych), w których roszczenie stało się wymagalne w okresie przed ogłoszeniem orzeczenia Trybunału, prawidłowo Sąd drugiej instancji obowiąz- kiem wypłaty odszkodowania obciążył ZUS. Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================