I PZ 44/04

Postanowienie z dnia 21 kwietnia 2005 r. I PZ 44/04 Pełnomocnik pracodawcy będący radcą prawnym nie może zgłosić ust- nie do protokołu rozprawy (posiedzenia) wniosku o doręczenie uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji (art. 466 k.p.c. a contrario). Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2005 r. sprawy z powództwa Sławomira Z. przeciwko Hucie Szkła Okiennego „K.” SA w P.T. o odszkodowanie, na skutek zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Piotrkowie Trybunal- skim z dnia 5 października 2004 r. [...] o d d a l i ł zażalenie. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Piotrkowie Trybunal- skim postanowieniem z 5 października 2004 r. [...] odrzucił wniosek pełnomocnika strony pozwanej o doręczenie wyroku tego Sądu z 7 lipca 2004 r. wraz z uzasadnie- niem, wydanego w sprawie z powództwa Sławomira Z. przeciwko Hucie Szkła Okiennego „K.” SA w P.T. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy podniósł, że zgodnie z art. 387 § 1 i 3 k.p.c., sąd drugiej instancji uzasadnia wyrok z urzędu, orzeczenie z uzasad- nieniem doręcza się zaś tej stronie, która w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji wyroku zażąda doręczenia. Sąd wskazał, że wyrok został ogłoszony 7 lipca 2004 r. w obecności pełnomocnika strony pozwanej będącego radcą prawnym. W zakreślonym przez art. 387 § 3 k.p.c. tygodniowym terminie od ogłoszenia sentencji, który upłynął 14 lipca 2004 r., pełnomocnik strony pozwanej nie zażądał doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem. Pełnomocnik wystąpił z takim żądaniem dopiero 10 2 sierpnia 2004 r., a więc znacznie po upływie przepisanego terminu. Sąd uznał, że w tym stanie rzeczy żądanie doręczenia wyroku z uzasadnieniem należało odrzucić jako spóźnione z mocy art. 328 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Ze względu na twierdzenia pełnomocnika strony pozwanej, Sąd zwrócił uwagę na to, że w proto- kole ogłoszenia wyroku z 7 lipca 2004 r. nie ma zapisu dotyczącego zgłoszenia przez pełnomocnika strony pozwanej żądania doręczenia wyroku z uzasadnieniem. Gdyby jednak nawet żądanie takie zostało przez niego zgłoszone do protokołu, to byłoby ono bezskuteczne z mocy art. 466 k.p.c. a contrario. Uprawnienie do zgłoszenia do protokołu środków odwoławczych i innych pism procesowych przysługuje jedynie pracownikowi lub ubezpieczonemu działającemu bez adwokata lub radcy prawnego. Natomiast uprawnienie takie z pewnością nie przysługiwało pełnomocnikowi strony pozwanej będącemu radcą prawnym. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik strony pozwanej wniósł o jego uchylenie i nadanie dalszego biegu wnioskowi strony pozwanej poprzez dorę- czenie wyroku z uzasadnieniem. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że 29 czerwca 2004 r. Sąd Okręgowy w Piotrkowie po zamknięciu rozprawy odroczył ogło- szenie orzeczenia i wyznaczył termin jego publikacji na 7 lipca 2004 r. W tym dniu sędzia przewodniczący składu orzekającego ogłosił wyrok wyłącznie w obecności pełnomocnika strony pozwanej i protokolanta, odczytując sentencję wyroku. Pełno- mocnik strony pozwanej twierdzi, że po ogłoszeniu sentencji oświadczył, iż wnosi o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, w odpowiedzi na co został pouczony, że ma obowiązek - dla skuteczności kasacji - złożyć ten wniosek na piśmie w ustawowym terminie. Następnie skarżący wskazał, że fakt, iż wniosek pełnomocnika nie został zapisany w protokole ogłoszenia orzeczenia, nie mógł być przedmiotem wniosku o sprostowanie protokołu we właściwym czasie, gdyż akta sprawy nie zostały pełno- mocnikowi strony pozwanej udostępnione w sekretariacie z powodu „przekazania sprawy sędziemu w Bełchatowie w celu uzasadnienia wyroku”. Skarżący podniósł, że zgodnie z art. 326 § 3 k.p.c. po ogłoszeniu sentencji przewodniczący podaje ustnie zasadnicze powody rozstrzygnięcia, których w przedmiotowej sprawie pełnomocnik strony pozwanej nie usłyszał i dlatego przede wszystkim wniósł już podczas ogło- szenia wyroku o doręczenie go z uzasadnieniem. Dalej skarżący wskazał, że wno- sząc po ogłoszeniu wyroku o jego doręczenie oczekiwał, że otrzyma go na piśmie, zredagowany we wszystkich swoich elementach w definitywnej formie. W ocenie pełnomocnika strony pozwanej w żadnym wypadku nie można przyjąć, że żądanie 3 doręczenia wyroku z uzasadnieniem było spóźnione, gdyż wniosek ten nie jest rów- noznaczny z wniesieniem środka odwoławczego, a w tym wypadku mógł, ale nie musiał skutkować zaskarżeniem wyroku. Sąd Najwyższy, zważył co następuje: Zagadnienie dopuszczalności żądania doręczenia odpisu orzeczenia z uza- sadnieniem można rozpatrywać z jednej strony na płaszczyźnie zasady jawności po- stępowania sądowego wobec stron i uczestników postępowania (por. w szczególno- ści art. 42 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm. oraz art. 9 k.p.c.), a z drugiej strony - w odniesieniu do problematyki procesowej zaskarżania orzeczeń. Zasada jawności wewnętrznej wy- nika z art. 9 zdanie drugie k.p.c., zgodnie z którym strony i uczestnicy postępowania mają prawo otrzymywać odpisy lub wyciągi z akt. Powołany przepis odnosi się do wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w tym także do orzecze- nia z uzasadnieniem, jeżeli zostało już sporządzone. Skuteczność żądania doręcze- nia takich odpisów (wyciągów) nie zależy od zachowania jakichkolwiek terminów lub innych warunków, a jedynie od uiszczenia opłaty kancelaryjnej, chyba że strona ko- rzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych (por. np. art. 463 k.p.c.). Doręczenie od- pisu wyroku z uzasadnieniem nie ma jednak wówczas znaczenia dla biegu terminu do wniesienia odwołania (apelacji lub kasacji), czyli nie ma znaczenia procesowego. Inaczej przedstawia się kwestia dopuszczalności żądania sporządzenia i do- ręczenia odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniem w toku postępowania, w związku z systemem wnoszenia środków odwoławczych lub środków zaskarżenia. Pomijając inne przypadki, należy tu - ze względu na przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie - wskazać jedynie na art. 328 § 1 i art. 387 § 3 k.p.c. Według przepisów o postępowaniu apelacyjnym, sąd drugiej instancji uzasad- nia z urzędu wyrok oraz postanowienie kończące postępowanie w sprawie (art. 387 § 1 k.p.c.), a jeżeli nastąpiło ogłoszenie sentencji, to orzeczenie wraz z uzasadnieniem doręcza się stronie, która w terminie tygodniowym - mającym charakter terminu ustawowego - od ogłoszenia sentencji zażądała doręczenia (art. 387 § 3 in principio k.p.c.). Jeżeli ogłoszenia nie było, orzeczenie z uzasadnieniem doręcza się stronom w terminie tygodniowym od sporządzenia uzasadnienia z urzędu (art. 387 § 3 in fine k.p.c.). Przepis art. 387 § 3 k.p.c. nie uzależnia dopuszczalności żądania doręczenia 4 orzeczenia z uzasadnieniem od tego, czy w sprawie przysługuje kasacja, tym bar- dziej że w niektórych przypadkach jej dopuszczalność zależy od przedmiotu sprawy (art. 3921 § 2 k.p.c.) albo od wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 3921 § 1 k.p.c.). W art. 387 § 3 k.p.c. nie wymaga się też, by strona, zgłaszając wymienione żądanie, deklarowała, że czyni to w zamiarze wniesienia kasacji. Decydujące jest tu zachowa- nie tygodniowego terminu. Jego przekroczenie powoduje odrzucenie wniosku o do- ręczenie wyroku z uzasadnieniem złożonego na podstawie art. 387 § 3 k.p.c., aby wyraźnie zaznaczyć, że jest on spóźniony i nie otwiera drogi do wniesienia kasacji, co jednak nie pozbawia strony złożenia wniosku o doręczenie odpisu wyroku i odpisu jego uzasadnienia na podstawie art. 9 k.p.c. - jednak już bez skutku w postaci otwar- cia drogi do wniesienia kasacji. Na podstawie art. 9 k.p.c. strona ma prawo otrzymać w każdym czasie odpis wyroku i sporządzonego uzasadnienia, niezależnie od uprawnienia otrzymania wyro- ku z uzasadnieniem sporządzonym na jej żądanie zgłoszone w terminie określonym w art. 328 § 1 k.p.c. lub art. 387 § 3 k.p.c. Doręczenie odpisu wyroku z uzasadnie- niem na podstawie art. 9 k.p.c. nie otwiera drogi do wniesienia apelacji lub kasacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 12 września 2001 r., I PZ 59/01, OSNAPiUS 2003 nr 17, poz. 416). Należy bowiem mieć na względzie, że - odmiennie niż przy apelacji - zażąda- nie przez stronę doręczenia orzeczenia sądu drugiej instancji z uzasadnieniem (gdy nie jest ono doręczane z urzędu) jest warunkiem koniecznym dla wniesienia kasacji. Kasację wnosi się w terminie miesięcznym od doręczenia stronie skarżącej orzecze- nia z uzasadnieniem (art. 3934 k.p.c.). Warunkiem dopuszczalności kasacji jest zło- żenie w terminie tygodniowym przewidzianym w art. 387 § 3 zdanie pierwsze k.p.c. wniosku o doręczenie odpisu orzeczenia sądu drugiej instancji z uzasadnieniem. Je- śli wniosek taki nie został skutecznie złożony, kasacja jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 3935 k.p.c. Wniosek złożony po terminie przewidzianym w art. 387 § 3 zdanie pierwsze k.p.c. nie wywołuje żadnych skutków procesowych (art. 167 k.p.c.) i jako bezskuteczny nie otwiera drogi do wniesienia kasacji, która - wniesiona w takich warunkach - podlega odrzuceniu (por. postanowienie Sądu Naj- wyższego z 15 listopada 2001 r., III CZ 86/01, LEX nr 52715). Żądanie doręczenia wyroku z uzasadnieniem zgłoszone po upływie terminu z art. 387 § 3 k.p.c., gdy z okoliczności sprawy wynika, że celem tego żądania jest wniesienie kasacji, sąd drugiej instancji odrzuca. Ma tu odpowiednie zastosowanie 5 art. 328 § 1 k.p.c. („żądanie spóźnione sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym") w związku z art. 391 k.p.c., ponieważ art. 387 k.p.c. nie zawiera w tym przedmiocie odmiennego unormowania (por. stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w nie- publikowanych postanowieniach z dnia 7 czerwca 1997 r., II CZ 64/97, z dnia 5 września 1997 r., III CKN 389/97, z dnia 25 listopada 1997 r., I CZ 142/97 oraz z dnia 25 sierpnia 1999 r., III CKN 567/99). Wniosek strony o doręczenie orzeczenia sądu drugiej instancji z uzasadnie- niem, złożony na podstawie art. 387 § 3 k.p.c. po upływie terminu przewidzianego w tym przepisie, podlega odrzuceniu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 marca 2000 r., IV CZ 18/00, OSNC 2000 nr 10, poz. 181). Odrzucenie spóźnionego wniosku o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem stwarza jasną sytuację proceso- wą dla strony, która wie, że po ewentualnym doręczeniu odpisu wyroku z odpisem uzasadnienia na podstawie art. 9 k.p.c. nie będzie już możliwe skuteczne wniesienie kasacji. Strona, której wniosek odrzucono, może jednakże - na podstawie art. 9 k.p.c. - w dowolnym czasie żądać doręczenia odpisu orzeczenia sądu drugiej instancji - wy- roku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie wraz z uzasadnieniem. Doręczenie takie nie wywołuje jednak skutków procesowych w postaci możliwości wniesienia kasacji. W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy odrzucił wniosek strony pozwanej o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem jako spóźniony. Wniosek ten został złożo- ny bowiem po upływie siedmiu dni od ogłoszenia wyroku. Skoro wyrok został ogło- szony 7 lipca 2004 r., to termin z art. 387 § 3 k.p.c. upłynął 14 lipca 2004 r., wniosek zaś został złożony 10 sierpnia 2004 r. (co wynika z prezentaty Biura Podawczego Sądu Okręgowego). Co prawda, pełnomocnik strony pozwanej twierdzi, że po ogło- szeniu wyroku złożył do protokołu ogłoszenia orzeczenia wniosek o doręczenie wy- roku z uzasadnieniem, jednak w protokole z ogłoszenia wyroku nie ma żadnej wzmianki dotyczącej takiego wniosku. Twierdzenie pełnomocnika strony pozwanej o braku możliwości złożenia wniosku o sprostowanie treści protokołu posiedzenia jaw- nego wyznaczonego w celu publikacji orzeczenia nie może być traktowane poważ- nie, skoro wniosek o sprostowanie tego protokołu mógł być złożony dopóty, dopóki akta sprawy znajdowały się w Sądzie Okręgowym - czyli zanim zostały przedstawio- ne z zażaleniem Sądowi Najwyższemu (art. 160 k.p.c.). Jednakże - jak słusznie oce- nił Sąd Okręgowy - nawet gdyby takie żądanie zostało zgłoszone przez pełnomoc- nika strony pozwanej ustnie podczas posiedzenia jawnego wyznaczonego w celu 6 publikacji sentencji wyroku, byłoby ono nieskuteczne. Wniosek o doręczenie wyroku sądu drugiej instancji z uzasadnieniem powinien być złożony na piśmie. Z mocy art. 466 k.p.c. a contrario. prawo do ustnego zgłoszenia w sądzie wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem nie przysługiwało stronie pozwanej reprezentowanej przez radcę prawnego. Zgodnie z tym przepisem pracownik lub ubezpieczony działający bez adwokata lub radcy prawnego może zgłosić w sądzie ustnie do protokołu między innymi treść środków odwoławczych i innych pism procesowych (w tym wniosku o doręczenie uzasadnienia), a także poprawki i uzupełnienia tych pism. Przepis ten nie dotyczy pełnomocnika procesowego będącego radcą prawnym. Skarżący nie kwestionuje okoliczności, że pisemny wniosek o doręczenie wy- roku z uzasadnieniem złożył po upływie terminu z art. 387 § 3 k.p.c. Twierdzi nato- miast, że wniosek pisemny był poprzedzony wnioskiem ustnym złożonym do proto- kołu posiedzenia jawnego wyznaczonego w celu publikacji wyroku. Na to jednak nie ma dowodów. Z tych względów zażalenie podlegało oddaleniu na podstawie art. 385 w związku z art. 39318 § 3 i art. 397 § 2 k.p.c. ========================================