II UK 181/11

uzasadnienie formułowanej podstawy kasacyjnej przez wyraźne określenie, jakie przepisy - oznaczone numerem jednostki redakcyjnej (np. artykułu, paragrafu, ustępu, punktu) - aktu prawnego (np. ustawy, rozporządzenia) zostały naruszone, na czym naruszenie każdego z nich polegało (na błędnej wykładni czy niewłaściwym zastosowaniu) oraz - przy naruszeniach przepisów postępowania - jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym razie ocena zasadności skargi kasacyjnej nie jest w ogóle możliwa. Podsumowując, przytoczenie podstaw kasacyjnych (naruszenia prawa materialnego i naruszenia przepisów postępowania) wymaga wskazania konkretnych przepisów, których naruszenie skarżący zarzuca. W wypadku podstawy wymienionej w art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c., czyli naruszenia prawa materialnego, konieczne jest oznaczenie naruszonych norm prawa oraz postaci ich naruszenia. Natomiast przy powołaniu podstawy skargi wymienionej w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c., odnoszącej się do naruszenia przepisów postępowania, należy wskazać konkretne przepisy postępowania, które zdaniem skarżącego zostały naruszone i wykazać istotny wpływ, jaki mogło to wywrzeć na wynik sprawy. W związku z treścią art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c. należy także odróżnić przytoczenie podstaw kasacyjnych od ich uzasadnienia. Nie stanowi należytego przytoczenia podstaw skargi kasacyjnej powołanie się na treść art. 3983 § 1 k.p.c. bez jednoczesnego określenia konkretnych przepisów czy to prawa materialnego czy też prawa procesowego, które zostały naruszone, choćby skarga kasacyjna zawierała formalnie obszerne uzasadnienie. Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów ani też podejmowania prób domysłów co do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa skargi kasacyjnej, ponieważ działanie takie mogłoby być niezgodne z zamiarem, a nawet interesem strony wnoszącej skargę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2008 r., II UK 266/07, LEX nr 844741 i obszernie przytoczone w nim orzecznictwo). 8 Skarżąca - wyłącznie z powołaniem się na art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. - zarzuciła „naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy i powodujący, że sprawy nie wyjaśniono w dostateczny sposób do wydania rozstrzygnięcia poprzez nieprzeprowadzenie wnioskowanych przez powódkę dowodów”. Nie wiadomo jednak, jakie - zdaniem skarżącej - przepisy prawa procesowego zostały naruszone przez Sąd drugiej instancji, tym bardziej, że nie prowadził on żadnego postępowania dowodowego, opierając się na ustaleniach poczynionych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Ani w kasacyjnej podstawie naruszenia przepisów postępowania, ani w jej uzasadnieniu nie zawarto zarzutu naruszenia jakiegokolwiek przepisu prawa procesowego, co uniemożliwia Sądowi Najwyższemu dokonanie oceny zasadności skargi kasacyjnej w tym zakresie. W tej sytuacji - z mocy art. 39813 § 3 k.p.c. - jest on związany ustaleniami stanowiącymi podstawę rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji, a zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywody odnoszące się do błędu w tych ustaleniach wskutek nieprzeprowadzenia wnioskowanych przez skarżącą dowodów, dywagacje co do okoliczności zdarzenia, możliwości odniesienia przez R. B. wskutek wypadku samochodowego obrażeń zewnętrznych lub wewnętrznych oraz przyczyn jego zasłabnięcia i zgonu pozostają poza stanem faktycznym sprawy, który nie został przez skarżącą skutecznie zakwestionowany podniesieniem stosownego zarzutu (zarzutów) w ramach podstawy określonej w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. W ramach kasacyjnej podstawy naruszenia prawa materialnego skarżąca zarzuca obrazę art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej polegającą na nieuznaniu zdarzenia za wypadek przy pracy, „gdy z ustaleń wynika, że doszło do wypadku przy pracy co potwierdzała komisja wypadkowa prawidłowo sporządzonym protokołem”. Nie wiadomo więc, czy skarżąca upatruje naruszenia art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej w dokonaniu przez Sąd drugiej instancji jego błędnej wykładni, czy też w błędzie w subsumcji (niewłaściwym zastosowaniu, a w istocie - niezastosowaniu powołanego przepisu). Ze sposobu skonstruowania zarzutu zdaje się wynikać, że skarżącej chodzi o tę drugą postać naruszenia, jednakże poczynione w sprawie ustalenia prowadzą do konkluzji przeciwnej niż przez nią sformułowana. 9 Stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy wypadkowej, za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych. W sprawie, w której wniesiona została rozpoznawana skarga kasacyjna sporna była przesłanka wystąpienia przyczyny zewnętrznej zgonu R. B. Odwoływanie się przez skarżącą do ustaleń w tym zakresie zawartych w protokole powypadkowym jest bezprzedmiotowe już tylko dlatego, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest związany uznaniem wypadku przy pracy przez powołany przez pracodawcę zespół powypadkowy i odmawia przyznania świadczeń, jeżeli uzna zawarte w protokole powypadkowym stwierdzenia za bezpodstawne (art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy wypadkowej). W takim przypadku weryfikacja zawartych w tym protokole ustaleń następuje w postępowaniu sądowym wszczętym odwołaniem od decyzji Zakładu odmawiającej przyznania jednorazowego odszkodowania (art. 15 ust. 4 ustawy wypadkowej w związku z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). W powołanym zarówno przez Sąd drugiej instancji, jak i przez skarżącą wyroku z dnia 27 kwietnia 2009 r., I UK 336/08 (Monitor Prawa Pracy 2009 nr 8, s. 439-441) Sąd Najwyższy stwierdził, że niedopuszczalne jest przyjęcie, iż jeżeli poszkodowany nie jest w stanie wskazać innej, dodatkowej przyczyny zdarzenia (wypadku komunikacyjnego), to wynika z tego, że wyłączną przyczyną jest przyczyna tkwiąca w organizmie pracownika. Wyrok ten zapadł w sprawie, w której do urazu pracownika doszło wskutek wypadku komunikacyjnego polegającego na zjechaniu z drogi i uderzeniu w betonowy przepust drogowy. Sąd Najwyższy, powołując się szeroko na swoje poprzednie orzecznictwo, zakwestionował ocenę orzekających w sprawie sądów powszechnych, że w takiej sytuacji decydujące znaczenie ma przyczyna, w wyniku której doszło do zdarzenia powodującego u pracownika uraz. W sprawie, w której wniesiona została rozpoznawana skarga kasacyjna, pogląd ten nie znajduje zastosowania z uwagi na poczynione w niej ustalenie, że wskutek wypadku komunikacyjnego (zjechania z autostrady) R. B. nie doznał żadnych obrażeń ani urazów wewnętrznych lub zewnętrznych, które 10 mogłyby spowodować jego śmierć lub się do niej przyczynić (por. również w tym zakresie wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2007 r., I UK 20/07, OSNP 2008 nr 17-18, poz. 265, w którym stwierdzono, że wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej nie jest zdarzenie wprawdzie nagłe, lecz wynikające z właściwości organizmu ofiary, pochodzące „z wewnątrz”, np. zgon na skutek zasłabnięcia, jest nim natomiast doznanie obrażeń, które spowodowały śmierć pracownika w czasie wypełniania obowiązków służbowych na skutek zderzenia pojazdów mechanicznych, do którego doszło z tej przyczyny, że samochód kierowany przez pracownika poruszał się po niewłaściwym pasie ruchu). Pozostaje zatem do rozważenia kwestia, czy za wypadek przy pracy może być uznana śmierć R. B. z przyczyny pochodzącej „z wewnątrz” jego organizmu, a polegającej na nagłym zasłabnięciu i utracie przytomności, co mogło nastąpić - zgodnie z ustaleniami poczynionymi na podstawie opinii biegłego z zakresu kardiologii - wskutek nagłego zatrzymania krążenia spowodowanego napięciem psychicznym związanym z warunkami pracy, dużym obciążeniem psychofizycznym, pęknięciem tętniaka mózgu, zaburzeniami rytmu serca czy perforacją wrzodu żołądka. W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że uszczerbek na zdrowiu pracownika (jego śmierć) spowodowany czynnikiem samoistnym może stanowić wypadek przy pracy, jeżeli został wywołany nadmiernym w okolicznościach danego wypadku wysiłkiem lub stresem. Nadmierny wysiłek (stres) powinien być przy tym oceniany przy uwzględnieniu indywidualnych właściwości pracownika (stanu jego zdrowia, sprawności ustroju) i okoliczności, w jakich wykonywana jest praca. Dopuszcza się wyjątkowo, że nawet codzienne czynności wykonywane w normalnych warunkach przez pracownika o zmniejszonej sprawności, czy to na skutek choroby, czy też w wyniku postępujących zmian w organizmie, mogą być - w zależności od całokształtu okoliczności - uznane za podjęte przy użyciu nadmiernego dla tego pracownika wysiłku. Generalnie jednak przyjmuje się, że wykonywanie zwykłych czynności (normalny wysiłek, normalne przeżycia psychiczne) przez pracownika nie może być uznane za zewnętrzną przyczynę wypadku przy pracy. Musi zatem nastąpić szczególna (nadzwyczajna) okoliczność w przebiegu pracy, aby czynnik samoistny pochodzący z wnętrza organizmu pracownika mógł być uznany za skutek przyczyny zewnętrznej. Może to 11 być szczególny (nadmierny, wyjątkowy) wysiłek fizyczny, wykonywanie pracy przez pracownika przemęczonego jej dotychczasową intensywnością i rozmiarem albo bez odpoczynku przez dłuższy czas, nakazanie przez pracodawcę pracy bez uwzględnienia treści zaświadczenia zawierającego przeciwwskazanie do jej wykonywania, szczególne (nadzwyczajne, nietypowe) przeżycie wewnętrzne (stres, uraz psychiczny) w postaci emocji o znacznym nasileniu powstałe wskutek okoliczności nietypowych dla normalnych stosunków pracowniczych. Oznacza to, że co do zasady wykonywanie zwykłych (typowych, normalnych), choćby stresujących lub wymagających dużego wysiłku fizycznego, czynności (obowiązków) przez pracownika, który zmarł w wyniku zasłabnięcia w czasie i miejscu wykonywania zatrudnienia, nie może być uznane za zewnętrzną przyczynę wypadku przy pracy, gdyż sama praca nie może stanowić zewnętrznej przyczyny w rozumieniu definicji wypadku przy pracy, ale może nią być dopiero określona nadzwyczajna sytuacja związana z tą pracą, która staje się współdziałającą przyczyną zewnętrzną (por. np. wyrok z dnia 16 września 2009 r., I PK 79/09, LEX nr 553670 i szeroko przytoczone w nim orzecznictwo). Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że brak jest okoliczności, które wskazywałyby na zaistnienie przyczyny zewnętrznej zgonu R. B. Wręcz przeciwnie, to wypadek komunikacyjny, wskutek którego nie doznał on żadnych urazów zewnętrznych i wewnętrznych, był następstwem jego zasłabnięcia i utraty przytomności. Nie wystąpiły również żadne szczególne, nietypowe, wyjątkowe sytuacje, które mogłyby spowodować ujawnienie się w organizmie R. B. czynnika wewnętrznego w postaci nagłego zasłabnięcia, utraty przytomności i zgonu. W szczególności nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości w procesie wykonywania pracy zarówno po stronie pracodawcy jak i samego pracownika, przeciążenia pracą, nieprzestrzegania czasu pracy kierowców oraz występowania jakiegokolwiek przewlekłego schorzenia, które mogłoby stanowić przeciwwskazanie do wykonywania pracy kierowcy w transporcie samochodowym. Natomiast pokonywanie trasy nocą w warunkach jesienno-zimowych odpowiadało typowym warunkom pracy R. B. w ramach wykonywanych czynności kierowcy w transporcie międzynarodowym i z tego względu nie stanowiło dla niego szczególnego obciążenia i nie wymagało od niego nadzwyczajnego wysiłku psychofizycznego. 12 Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c.