Wyrok z dnia 6 września 2011 r. II PK 33/11 Do stosunku pracy adiunkta bez stopnia naukowego doktora habilitowa- nego, mianowanego na czas nieokreślony, po upływie okresu zatrudnienia przewidzianego w statucie uczelni nie ma zastosowania zakaz wypowiadania umowy o pracę w okresie usprawiedliwionej nieobecności w pracy z art. 41 k.p. (art. 120 i art. 125 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyż- szym, Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm. w związku z art. 5 k.p. i art. 136 ust. 1 tego Prawa).
Przewodniczący SSN Zbigniew Korzeniowski, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka, Romualda Spyt (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 września 2011 r. sprawy z powództwa Sylwii B. przeciwko Uniwersytetowi Z. w Z.G. o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia stosunku pracy, na skutek skargi kasacyjnej po- wódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zie- lonej Górze z dnia 19 października 2010 r. […] o d d a l i ł skargę kasacyjną.
U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2010 r. Sąd Rejonowy w Zielonej Górze oddalił powództwo Sylwii B. domagającej się uznania za bezskuteczne wypowiedzenia sto- sunku pracy dokonanego przez pozwany Uniwersytet Z. w Z.G.
Sąd Rejonowy ustalił, że powódka została zatrudniona w Uniwersytecie Z. na podstawie mianowania na czas nieokreślony z dniem 2 stycznia 1991 r. Od 1 lutego 1999 r. pracowała na stanowisku adiunkta na Wydziale […], obecnie w Katedrze […]. Powódka w czasie trwania stosunku pracy korzystała z urlopu dla poratowania zdro- wia w okresie od 1 października 2008 r. do 31 stycznia 2009 r. oraz od 1 lutego 2009 r. do 30 czerwca 2009 r. W dniu 7 października 2009 r. w Dziale Osobowym Uniwer- sytetu Z. powódka otrzymała zaświadczenie, że posiada uprawnienia do urlopu dla poratowania zdrowia.
Uchwałą […] z dnia 25 listopada 2009 r. Senat Uniwersytetu Z. wyraził zgodę na rozwiązanie z powódką stosunku pracy na podstawie art. 125 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) oraz § 121 ust. 2 w związku z § 205 ust. 3 statutu Uniwersytetu Z. Uchwała Senatu poprzedzona została uchwałą Rady Wydziału […] z dnia 27 października 2009 r. W dniu 27 listopada 2009 r. pozwany doręczył powódce wypowiedzenie sto- sunku pracy ze skutkiem na dzień 28 lutego 2010 r., z uwagi na upływ 9-letniego okresu na uzyskanie stopnia doktora habilitowanego w czasie zatrudnienia na sta- nowisku adiunkta na czas nieokreślony.
Wniosek powódki o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia od 10 listopada 2009 r. do 11 kwietnia 2010 r. wraz z orzeczeniem o potrzebie udzielenia nauczycie- lowi urlopu dla poratowania zdrowia z dnia 9 listopada 2009 r. wpłynął do Uniwersy- tetu Z. po dokonanym wypowiedzeniu stosunku pracy, tj. 3 grudnia 2009 r. o godz. 1230 . Rektor udzielił powódce urlopu od dnia następnego, to jest od 4 grudnia 2009 r. do 28 lutego 2010 r. Na okres od 1 listopada 2009 r. do 4 stycznia 2010 r. powódka uzyskała zwolnienie lekarskie od pracy, które wpłynęło do pozwanego w dniu 28 grudnia 2009 r. W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Rejonowy uznał, że podana przyczyna rozwiązania stosunku pracy jest prawdziwa, gdyż powódka w ciągu 9 lat zatrudnienia na stanowisku adiunkta na Wydziale […], obecnie w Katedrze […], nie uzyskała stop- nia doktora habilitowanego. Odnosząc się do wyliczenia terminu Sąd wskazał, że już na dzień 31 października 2009 r. ziściły się warunki do dokonania wypowiedzenia. W tym bowiem dniu powódka, wbrew jej twierdzeniom, nie była na urlopie zdrowotnym, który mógłby uniemożliwiać pozwanemu złożenie oświadczenia o wypowiedzeniu. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 41 k.p., Sąd pierwszej instancji wska- zał, że zgodnie z art. 136 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w sprawach dotyczących stosunku pracy pracowników uczelni nieuregulowanych w ustawie, sto- suje się przepisy ustawy Kodeks pracy. Przywołując orzecznictwo Sądu Najwyższe- go dotyczące nieobowiązującej już ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym oraz ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, Sąd uznał, że przepis art. 41 k.p. nie znajduje w ogóle zastosowania do nauczycieli mianowanych. Powódka zaskarżyła ten wyrok w całości apelacją, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 41 k.p., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe za- stosowanie, polegające na przyjęciu, iż ochrona stosunku pracy przewidziana w omawianym przepisie nie znajduje zastosowania w odniesieniu do stosunków pracy na podstawie mianowania zawartych na podstawie Prawa o szkolnictwie wyższym; sprzeczność ustaleń faktycznych z zebranym materiałem dowodowym, przejawiającą się uznaniem, iż upływ 9-letniego terminu na uzyskanie przez powódkę stopnia dok- tora habilitowanego mijał dnia 31 października 2009 r., podczas gdy ze zgromadzo- nego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż termin ten minął 11 kwietnia 2010 r., a nadto sam pozwany wskazał termin późniejszy niż ten przyjęty przez Sąd, tj. dzień 28 lutego 2010 r., w konsekwencji powyższego w dacie dokonania wypowie- dzenia, tj. dnia 27 listopada 2009 r. nie została spełniona wyżej wymieniona prze- słanka rozwiązania stosunku pracy oraz obrazę przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c., polegającą na braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego oraz niewłaściwej jego ocenie, poprzez uznanie za niewiarygodne twierdzeń powódki o poinformowaniu jej przez pracowników Działu Osobowego Uniwersytetu Z. o moż- liwości złożenia ustnego wniosku o przyznanie urlopu dla poratowania zdrowia, w sytuacji gdy odmienny wniosek wypływa ze zgromadzonego w sprawie materiału do- wodowego, w szczególności zeznań powódki oraz dokumentów „pisma rektora z dnia 7 października 2009 r." i „zaświadczenia o zwiększeniu liczby godzin prowadzonych zajęć w II semestrze".
Wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i przywrócenie jej do pracy na dotychczasowych warunkach pracy i płacy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.
Wyrokiem z dnia 19 października 2010 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Zielonej Górze oddalił apelację. Sąd Okręgowy w pełni podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu pierwszej instancji, za wyjątkiem ustalenia daty upływu 9-letniego terminu na uzyskanie stopnia doktora habilitowane- go. Wskazał, że ponieważ zatrudnienie na zasadzie mianowania na stanowisko ad- iunkta powódka rozpoczęła u pozwanego z dniem 1 lutego 1999 r., to 9-letni termin na uzyskanie stopnia doktora habilitowanego - uwzględniając okresy urlopów zdro- wotnych - upłynął z dniem 31 lipca 2009 r. Odnosząc się do kwestii naruszenia art. 41 k.p., Sąd drugiej instancji nawiązał do stanowiska Sądu Najwyższego, wskazując, że wykładnia gramatyczna art. 41 k.p., który stanowi, iż pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracow- nika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, nie pozostawia wątpliwości, że przewidziane w tym prze- pisie zakazy dotyczą wypowiadania umów o pracę, a zatem nie dotyczą wypowiada- nia stosunków pracy opartych na innych niż umowa o pracę podstawach nawiązania i realizowania takich stosunków prawnych. Oznacza to, że zakazy wypowiadania umów o pracę zawarte w art. 41 k.p. nie mają waloru zasady generalnej oddziałującej normatywnie na pozaumowne stosunki pracy.
Wyrok ten został zaskarżony przez powódkę skargą kasacyjną w całości. Za- rzucono mu naruszenie prawa materialnego - art. 41 k.p. w związku z art. 136 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 r., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na niezasadnym przyjęciu, iż ochrona stosunku pracy polegająca na zakazie wypowiedzenia umowy o pracę w czasie usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy z powodu choroby, nie znajduje zastosowania do stosunków pracy zawartych na podstawie mianowania zawiązanych na podstawie Prawa o szkolnictwie wyższym.
W uzasadnieniu wskazano, że w ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym ustawodawca zrezygnował z uregulowań zawartych w ustawie poprzednio obowiązującej (z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym). Wskazał jedynie, na jakiej podstawie i z jakich przyczyn rozwiązaniu ulec może sto- sunek pracy zawarty na podstawie mianowania. Zaniechał przy tym wskazywania expressis verbis uprawnień przysługujących pracownikowi w razie niesłusznego roz- wiązania stosunku pracy, odsyłając w tym zakresie na mocy art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. do roszczeń wynikających z Kodeksu pracy. Należy zatem uznać, iż wskazywane odesłanie znajduje zastosowanie także w odniesieniu do ochrony stosunku pracy przewidzianej przepisami kodeksowymi między innymi art. 41 k.p. Odnosząc się do przywołanego przez Sąd Okręgowy wyroku Sądu Najwyż- szego z dnia 7 grudnia 2006., I PZP 4/06, skarżąca podkreśliła także, iż jako zapadły na gruncie ustawy Karta Nauczyciela, nie znajduje on zastosowania w niniejszej sprawie. Materia dotycząca stosunku pracy nauczyciela akademickiego uregulowana została szczegółowo w ustawie odrębnej - Prawo o szkolnictwie wyższym. Nie ma zatem żadnych podstaw, „by w drodze analogii legis” stosować orzecznictwo wypra- cowane na gruncie ustawy Karta Nauczyciela.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy. Stosownie do treści art. 5 k.p., jeżeli stosunek pracy określonej kategorii pracowników regulują przepisy szczególne, przepisy kodeksu stosuje się w zakresie nieuregulowanym tymi przepi- sami. Przepis ten określa relację między przepisami Kodeksu pracy a przepisami pragmatyk służbowych. Powtórzenie jego treści normatywnej zawarte jest w art. 136 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. W jego myśl w sprawach dotyczących stosunku pracy pracowników uczelni, nieuregulowanych w ustawie, stosuje się prze- pisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. Wynikająca z tych norm prawnych zasada stanowi, że jeśli istnieje „materia nieuregulowana” pragmatyką, to w tym zakresie mają wprost zastosowanie regulacje Kodeksu pracy. W związku z powołanymi przepisami należy rozważyć, czy regulacja dotycząca rozwiązania za wypowiedzeniem stosunku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego w usta- wie Prawo o szkolnictwie wyższym ma charakter regulacji zupełnej, czy też jest to regulacja niepełna.
W stosunku do nauczycieli akademickich w ustawie zostały zamieszczone dwa odesłania. Pierwsze, zawarte w art. 128 ustawy dotyczy nauczycieli akademic- kich zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, przewiduje, że „rozwiązanie lub wygaśnięcie umowy o pracę z nauczycielem akademickim następuje na zasadach określonych w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.), z tym że rozwiązanie stosunku pracy za wypowiedzeniem następuje z końcem semestru”, a zatem tej kategorii nauczycieli dotyczy bez wątpie- nia art. 41 k.p., kreujący zakaz wypowiadania umowy o pracę podczas usprawiedli- wionej nieobecności pracownika w pracy. Ustawodawca jednoznacznie dał w ten sposób wyraz temu, że w stosunku do tej grupy pracowników regulacja dotycząca ustania stosunku pracy nie jest zupełna, co zresztą nie budzi wątpliwości w świetle treści przepisów Działu III, Rozdziału 2 ustawy (stosunek pracy pracowników uczelni), które w zasadzie dotyczą mianowanych nauczycieli akademickich. Nato- miast odesłanie dotyczące mianowanych nauczycieli akademickich obejmuje przyto- czony wyżej przepis art. 136 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Z jednej więc strony nie ma wyraźnego wskazania o niepełności regulacji dotyczącej ustania stosunku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego, co już stanowi jedną z przesłanek prowadzących do wniosku, że ta kwestia w pragmatyce służbowej została uregulowana w sposób kompletny. Z drugiej zaś strony szczegółowy zakres regulacji dotyczący rozwiązania stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim również stanowi podstawę do wnioskowania, że materia ta została uregulowana w całości w pragmatyce służbowej.
Przepis art. 124 Prawa o szkolnictwie wyższym stanowi, że rektor może roz- wiązać za wypowiedzeniem stosunek pracy z mianowanym nauczycielem akademic- kim w przypadku: czasowej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli okres tej niezdolności przekracza okres zasiłkowy, a w przypadku stwierdzenia przez uprawnionego lekarza poprawy stanu zdrowia i możliwości powrotu do pracy, jeżeli okres ten przekracza dwa lata (pkt 1), wszczęcia postępowania w sprawie likwidacji uczelni (pkt 2), otrzymania przez nauczyciela akademickiego, w okresie nie krótszym niż rok, dwóch kolejnych ocen negatywnych, o których mowa w art. 132 ust. 1 i 2 (pkt 3), podjęcia dodatkowego zatrudnienia lub prowadzenia działalności gospodarczej, bez uzyskania zgody rektora, o której mowa w art. 129 ust. 1 (pkt 4), niezawiadomie- nia rektora o podjęciu dodatkowego zatrudnienia lub prowadzeniu działalności go- spodarczej, o którym mowa w art. 129 ust. 6 (pkt 5). Stosunek pracy z mianowanym nauczycielem akademickim może być rozwiązany również z innych ważnych przy- czyn, po uzyskaniu zgody organu kolegialnego wskazanego w statucie uczelni (art. 125).
W rozpoznawanej sprawie chodzi o wypowiedzenie stosunku pracy z miano- wania po upływie przewidzianego w statucie uczelni okresu zatrudnienia na stanowi- sku adiunkta. Przekroczenie tego okresu nie jest w skardze kwestionowane. Powód- ka była mianowana na czas nieokreślony, lecz jej stosunek znacznie różnił się od typowego stosunku pracy powstałego z umowy o pracę zawartej na czas nieokreślo- ny. Stosunek pracy powódki powinien trwać przez czas określony prawem, a okres ten był jej znany. Rozsądnie oceniając wypowiedzenie powódce stosunku pracy, nie powinno stanowić dla niej zaskoczenia. Jak trafnie zważył Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 marca 2011 r., III PK 46/10, czas trwania stosunku pracy adiunkta bez stopnia naukowego doktora habilitowanego, mianowanego na czas nieokreślony, jest określony dwojako: wynika on z nominacji na czas nieokreślony, ale jednocześnie przewidziany jest w ustawie i statucie uczelni właściwy czas jego trwania. Jeśli nomi- nacja jest bezterminowa, to nie wygasa on z upływem przewidzianego okresu za- trudnienia. Upływ okresu przewidzianego na uzyskanie stopnia doktora habilitowa- nego może natomiast z reguły stanowić ważną przyczynę uzasadniającą wypowie- dzenie stosunku pracy na podstawie art. 125 Prawa o szkolnictwie wyższym. Jest to więc stosunek pracy o charakterze mieszanym. Powstaje on wprawdzie na czas nie- określony, ale ma silne elementy stosunku pracy na czas określony. Analizowany stosunek pracy ma także elementy stosunku na czas wykonywania określonej pracy, czyli uzyskania stopnia naukowego doktora habilitowanego. Osiągnięcie tego stopnia w trakcie przewidzianego okresu zatrudnienia na stanowisku adiunkta powoduje ustanie stosowania przepisów limitujących okres zatrudnienia na tym stanowisku (art. 120 Prawa o szkolnictwie wyższym). W tym aspekcie omawiany stosunek pracy przypomina umowę rezultatu: pracownik zobowiązuje się do uzyskania wyższego stopnia naukowego w określonym okresie pod rygorem rozwiązania przez praco- dawcę stosunku pracy po upływie tego okresu. Z uwagi na szczególny charakter tego stosunku pracy należy zatem przyjąć, że do stosunku pracy adiunkta bez stopnia naukowego doktora habilitowanego, mianowanego na czas nieokreślony, nie ma za- stosowania zakaz wypowiadania umowy o pracę w okresie usprawiedliwionej nieo- becności w pracy (art. 41 k.p.) po upływie okresu zatrudnienia przewidzianego w statucie uczelni (art. 120 i art. 125 Prawa o szkolnictwie wyższym w związku z art. 5 k.p. i art. 136 ust. 1 tego Prawa).
Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę zgadza się także z innym poglądem wyrażonym w tym wyroku, a mianowicie, że niestosowanie art. 39 k.p. (w tym wypadku art. 41 k.p.) w omawianej sytuacji nie wynika z tego, że przepis ten dotyczy umowy o pracę, a przedmiotem rozstrzygnięcia jest stosunek pracy z nominacji. Odesłania z art. 5 k.p. i art. 136 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym trzeba rozumieć w ten sposób, że obejmują one także przepisy Kodeksu pracy wprost dotyczące umowy o pracę, chyba że co innego wynika z ich brzmienia, celu lub funkcji. Inne rozumienie tych odesłań oznaczałoby - w szczególności - brak moż- liwości stosowania Kodeksu w części odnoszącej się do roszczeń pracownika z tytułu wadliwego wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy z nominacji przez praco- dawcę, gdyż w Kodeksie posługują się one pojęciem umowy o pracę (art. 45 i art. 56). W tym przypadku nie powinno budzić wątpliwości, że te roszczenia pracownika są sprawami nieuregulowanymi w rozumieniu art. 5 k.p. i art. 136 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym, albowiem bez stosowania odpowiednich przepisów Kodeksu pracy brak byłoby sankcji naruszenia przez pracodawcę przepisów o wypowiedzeniu i rozwiązaniu stosunku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego. Taki też pogląd przyjął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 lutego 2010 r., II PK 196/09 (OSNP 2011 nr 13-14, poz. 182).
Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. orzekł jak w sentencji.
========================================