II PK 33/11

Wyrok z dnia 6 września 2011 r. II PK 33/11 Do stosunku pracy adiunkta bez stopnia naukowego doktora habilitowa- nego, mianowanego na czas nieokreślony, po upływie okresu zatrudnienia przewidzianego w statucie uczelni nie ma zastosowania zakaz wypowiadania umowy o pracę w okresie usprawiedliwionej nieobecności w pracy z art. 41 k.p. (art. 120 i art. 125 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyż- szym, Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm. w związku z art. 5 k.p. i art. 136 ust. 1 tego Prawa). Przewodniczący SSN Zbigniew Korzeniowski, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka, Romualda Spyt (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 września 2011 r. sprawy z powództwa Sylwii B. przeciwko Uniwersytetowi Z. w Z.G. o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia stosunku pracy, na skutek skargi kasacyjnej po- wódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zie- lonej Górze z dnia 19 października 2010 r. […] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2010 r. Sąd Rejonowy w Zielonej Górze oddalił powództwo Sylwii B. domagającej się uznania za bezskuteczne wypowiedzenia sto- sunku pracy dokonanego przez pozwany Uniwersytet Z. w Z.G. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka została zatrudniona w Uniwersytecie Z. na podstawie mianowania na czas nieokreślony z dniem 2 stycznia 1991 r. Od 1 lutego 1999 r. pracowała na stanowisku adiunkta na Wydziale […], obecnie w Katedrze […]. Powódka w czasie trwania stosunku pracy korzystała z urlopu dla poratowania zdro- wia w okresie od 1 października 2008 r. do 31 stycznia 2009 r. oraz od 1 lutego 2009 r. do 30 czerwca 2009 r. W dniu 7 października 2009 r. w Dziale Osobowym Uniwer- 2 sytetu Z. powódka otrzymała zaświadczenie, że posiada uprawnienia do urlopu dla poratowania zdrowia. Uchwałą […] z dnia 25 listopada 2009 r. Senat Uniwersytetu Z. wyraził zgodę na rozwiązanie z powódką stosunku pracy na podstawie art. 125 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) oraz § 121 ust. 2 w związku z § 205 ust. 3 statutu Uniwersytetu Z. Uchwała Senatu poprzedzona została uchwałą Rady Wydziału […] z dnia 27 października 2009 r. W dniu 27 listopada 2009 r. pozwany doręczył powódce wypowiedzenie sto- sunku pracy ze skutkiem na dzień 28 lutego 2010 r., z uwagi na upływ 9-letniego okresu na uzyskanie stopnia doktora habilitowanego w czasie zatrudnienia na sta- nowisku adiunkta na czas nieokreślony. Wniosek powódki o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia od 10 listopada 2009 r. do 11 kwietnia 2010 r. wraz z orzeczeniem o potrzebie udzielenia nauczycie- lowi urlopu dla poratowania zdrowia z dnia 9 listopada 2009 r. wpłynął do Uniwersy- tetu Z. po dokonanym wypowiedzeniu stosunku pracy, tj. 3 grudnia 2009 r. o godz. 1230 . Rektor udzielił powódce urlopu od dnia następnego, to jest od 4 grudnia 2009 r. do 28 lutego 2010 r. Na okres od 1 listopada 2009 r. do 4 stycznia 2010 r. powódka uzyskała zwolnienie lekarskie od pracy, które wpłynęło do pozwanego w dniu 28 grudnia 2009 r. W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Rejonowy uznał, że podana przyczyna rozwiązania stosunku pracy jest prawdziwa, gdyż powódka w ciągu 9 lat zatrudnienia na stanowisku adiunkta na Wydziale […], obecnie w Katedrze […], nie uzyskała stop- nia doktora habilitowanego. Odnosząc się do wyliczenia terminu Sąd wskazał, że już na dzień 31 października 2009 r. ziściły się warunki do dokonania wypowiedzenia. W tym bowiem dniu powódka, wbrew jej twierdzeniom, nie była na urlopie zdrowotnym, który mógłby uniemożliwiać pozwanemu złożenie oświadczenia o wypowiedzeniu. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 41 k.p., Sąd pierwszej instancji wska- zał, że zgodnie z art. 136 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w sprawach dotyczących stosunku pracy pracowników uczelni nieuregulowanych w ustawie, sto- suje się przepisy ustawy Kodeks pracy. Przywołując orzecznictwo Sądu Najwyższe- go dotyczące nieobowiązującej już ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym oraz ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, Sąd uznał, że przepis art. 41 k.p. nie znajduje w ogóle zastosowania do nauczycieli mianowanych. Powódka zaskarżyła ten wyrok w całości apelacją, zarzucając mu naruszenie 3 prawa materialnego, tj. art. 41 k.p., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe za- stosowanie, polegające na przyjęciu, iż ochrona stosunku pracy przewidziana w omawianym przepisie nie znajduje zastosowania w odniesieniu do stosunków pracy na podstawie mianowania zawartych na podstawie Prawa o szkolnictwie wyższym; sprzeczność ustaleń faktycznych z zebranym materiałem dowodowym, przejawiającą się uznaniem, iż upływ 9-letniego terminu na uzyskanie przez powódkę stopnia dok- tora habilitowanego mijał dnia 31 października 2009 r., podczas gdy ze zgromadzo- nego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż termin ten minął 11 kwietnia 2010 r., a nadto sam pozwany wskazał termin późniejszy niż ten przyjęty przez Sąd, tj. dzień 28 lutego 2010 r., w konsekwencji powyższego w dacie dokonania wypowie- dzenia, tj. dnia 27 listopada 2009 r. nie została spełniona wyżej wymieniona prze- słanka rozwiązania stosunku pracy oraz obrazę przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c., polegającą na braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego oraz niewłaściwej jego ocenie, poprzez uznanie za niewiarygodne twierdzeń powódki o poinformowaniu jej przez pracowników Działu Osobowego Uniwersytetu Z. o moż- liwości złożenia ustnego wniosku o przyznanie urlopu dla poratowania zdrowia, w sytuacji gdy odmienny wniosek wypływa ze zgromadzonego w sprawie materiału do- wodowego, w szczególności zeznań powódki oraz dokumentów „pisma rektora z dnia 7 października 2009 r." i „zaświadczenia o zwiększeniu liczby godzin prowadzonych zajęć w II semestrze". Wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i przywrócenie jej do pracy na dotychczasowych warunkach pracy i płacy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych. Wyrokiem z dnia 19 października 2010 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Zielonej Górze oddalił apelację. Sąd Okręgowy w pełni podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu pierwszej instancji, za wyjątkiem ustalenia daty upływu 9-letniego terminu na uzyskanie stopnia doktora habilitowane- go. Wskazał, że ponieważ zatrudnienie na zasadzie mianowania na stanowisko ad- iunkta powódka rozpoczęła u pozwanego z dniem 1 lutego 1999 r., to 9-letni termin na uzyskanie stopnia doktora habilitowanego - uwzględniając okresy urlopów zdro- wotnych - upłynął z dniem 31 lipca 2009 r. Odnosząc się do kwestii naruszenia art. 41 k.p., Sąd drugiej instancji nawiązał 4 do stanowiska Sądu Najwyższego, wskazując, że wykładnia gramatyczna art. 41 k.p., który stanowi, iż pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracow- nika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, nie pozostawia wątpliwości, że przewidziane w tym prze- pisie zakazy dotyczą wypowiadania umów o pracę, a zatem nie dotyczą wypowiada- nia stosunków pracy opartych na innych niż umowa o pracę podstawach nawiązania i realizowania takich stosunków prawnych. Oznacza to, że zakazy wypowiadania umów o pracę zawarte w art. 41 k.p. nie mają waloru zasady generalnej oddziałującej normatywnie na pozaumowne stosunki pracy. Wyrok ten został zaskarżony przez powódkę skargą kasacyjną w całości. Za- rzucono mu naruszenie prawa materialnego - art. 41 k.p. w związku z art. 136 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 r., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na niezasadnym przyjęciu, iż ochrona stosunku pracy polegająca na zakazie wypowiedzenia umowy o pracę w czasie usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy z powodu choroby, nie znajduje zastosowania do stosunków pracy zawartych na podstawie mianowania zawiązanych na podstawie Prawa o szkolnictwie wyższym. W uzasadnieniu wskazano, że w ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym ustawodawca zrezygnował z uregulowań zawartych w ustawie poprzednio obowiązującej (z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym). Wskazał jedynie, na jakiej podstawie i z jakich przyczyn rozwiązaniu ulec może sto- sunek pracy zawarty na podstawie mianowania. Zaniechał przy tym wskazywania expressis verbis uprawnień przysługujących pracownikowi w razie niesłusznego roz- wiązania stosunku pracy, odsyłając w tym zakresie na mocy art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. do roszczeń wynikających z Kodeksu pracy. Należy zatem uznać, iż wskazywane odesłanie znajduje zastosowanie także w odniesieniu do ochrony stosunku pracy przewidzianej przepisami kodeksowymi między innymi art. 41 k.p. Odnosząc się do przywołanego przez Sąd Okręgowy wyroku Sądu Najwyż- szego z dnia 7 grudnia 2006., I PZP 4/06, skarżąca podkreśliła także, iż jako zapadły na gruncie ustawy Karta Nauczyciela, nie znajduje on zastosowania w niniejszej sprawie. Materia dotycząca stosunku pracy nauczyciela akademickiego uregulowana została szczegółowo w ustawie odrębnej - Prawo o szkolnictwie wyższym. Nie ma 5 zatem żadnych podstaw, „by w drodze analogii legis” stosować orzecznictwo wypra- cowane na gruncie ustawy Karta Nauczyciela. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy. Stosownie do treści art. 5 k.p., jeżeli stosunek pracy określonej kategorii pracowników regulują przepisy szczególne, przepisy kodeksu stosuje się w zakresie nieuregulowanym tymi przepi- sami. Przepis ten określa relację między przepisami Kodeksu pracy a przepisami pragmatyk służbowych. Powtórzenie jego treści normatywnej zawarte jest w art. 136 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. W jego myśl w sprawach dotyczących stosunku pracy pracowników uczelni, nieuregulowanych w ustawie, stosuje się prze- pisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. Wynikająca z tych norm prawnych zasada stanowi, że jeśli istnieje „materia nieuregulowana” pragmatyką, to w tym zakresie mają wprost zastosowanie regulacje Kodeksu pracy. W związku z powołanymi przepisami należy rozważyć, czy regulacja dotycząca rozwiązania za wypowiedzeniem stosunku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego w usta- wie Prawo o szkolnictwie wyższym ma charakter regulacji zupełnej, czy też jest to regulacja niepełna. W stosunku do nauczycieli akademickich w ustawie zostały zamieszczone dwa odesłania. Pierwsze, zawarte w art. 128 ustawy dotyczy nauczycieli akademic- kich zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, przewiduje, że „rozwiązanie lub wygaśnięcie umowy o pracę z nauczycielem akademickim następuje na zasadach określonych w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.), z tym że rozwiązanie stosunku pracy za wypowiedzeniem następuje z końcem semestru”, a zatem tej kategorii nauczycieli dotyczy bez wątpie- nia art. 41 k.p., kreujący zakaz wypowiadania umowy o pracę podczas usprawiedli- wionej nieobecności pracownika w pracy. Ustawodawca jednoznacznie dał w ten sposób wyraz temu, że w stosunku do tej grupy pracowników regulacja dotycząca ustania stosunku pracy nie jest zupełna, co zresztą nie budzi wątpliwości w świetle treści przepisów Działu III, Rozdziału 2 ustawy (stosunek pracy pracowników uczelni), które w zasadzie dotyczą mianowanych nauczycieli akademickich. Nato- miast odesłanie dotyczące mianowanych nauczycieli akademickich obejmuje przyto- czony wyżej przepis art. 136 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Z jednej 6 więc strony nie ma wyraźnego wskazania o niepełności regulacji dotyczącej ustania stosunku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego, co już stanowi jedną z przesłanek prowadzących do wniosku, że ta kwestia w pragmatyce służbowej została uregulowana w sposób kompletny. Z drugiej zaś strony szczegółowy zakres regulacji dotyczący rozwiązania stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim również stanowi podstawę do wnioskowania, że materia ta została uregulowana w całości w pragmatyce służbowej. Przepis art. 124 Prawa o szkolnictwie wyższym stanowi, że rektor może roz- wiązać za wypowiedzeniem stosunek pracy z mianowanym nauczycielem akademic- kim w przypadku: czasowej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli okres tej niezdolności przekracza okres zasiłkowy, a w przypadku stwierdzenia przez uprawnionego lekarza poprawy stanu zdrowia i możliwości powrotu do pracy, jeżeli okres ten przekracza dwa lata (pkt 1), wszczęcia postępowania w sprawie likwidacji uczelni (pkt 2), otrzymania przez nauczyciela akademickiego, w okresie nie krótszym niż rok, dwóch kolejnych ocen negatywnych, o których mowa w art. 132 ust. 1 i 2 (pkt 3), podjęcia dodatkowego zatrudnienia lub prowadzenia działalności gospodarczej, bez uzyskania zgody rektora, o której mowa w art. 129 ust. 1 (pkt 4), niezawiadomie- nia rektora o podjęciu dodatkowego zatrudnienia lub prowadzeniu działalności go- spodarczej, o którym mowa w art. 129 ust. 6 (pkt 5). Stosunek pracy z mianowanym nauczycielem akademickim może być rozwiązany również z innych ważnych przy- czyn, po uzyskaniu zgody organu kolegialnego wskazanego w statucie uczelni (art. 125). W rozpoznawanej sprawie chodzi o wypowiedzenie stosunku pracy z miano- wania po upływie przewidzianego w statucie uczelni okresu zatrudnienia na stanowi- sku adiunkta. Przekroczenie tego okresu nie jest w skardze kwestionowane. Powód- ka była mianowana na czas nieokreślony, lecz jej stosunek znacznie różnił się od typowego stosunku pracy powstałego z umowy o pracę zawartej na czas nieokreślo- ny. Stosunek pracy powódki powinien trwać przez czas określony prawem, a okres ten był jej znany. Rozsądnie oceniając wypowiedzenie powódce stosunku pracy, nie powinno stanowić dla niej zaskoczenia. Jak trafnie zważył Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 marca 2011 r., III PK 46/10, czas trwania stosunku pracy adiunkta bez stopnia naukowego doktora habilitowanego, mianowanego na czas nieokreślony, jest określony dwojako: wynika on z nominacji na czas nieokreślony, ale jednocześnie przewidziany jest w ustawie i statucie uczelni właściwy czas jego trwania. Jeśli nomi- 7 nacja jest bezterminowa, to nie wygasa on z upływem przewidzianego okresu za- trudnienia. Upływ okresu przewidzianego na uzyskanie stopnia doktora habilitowa- nego może natomiast z reguły stanowić ważną przyczynę uzasadniającą wypowie- dzenie stosunku pracy na podstawie art. 125 Prawa o szkolnictwie wyższym. Jest to więc stosunek pracy o charakterze mieszanym. Powstaje on wprawdzie na czas nie- określony, ale ma silne elementy stosunku pracy na czas określony. Analizowany stosunek pracy ma także elementy stosunku na czas wykonywania określonej pracy, czyli uzyskania stopnia naukowego doktora habilitowanego. Osiągnięcie tego stopnia w trakcie przewidzianego okresu zatrudnienia na stanowisku adiunkta powoduje ustanie stosowania przepisów limitujących okres zatrudnienia na tym stanowisku (art. 120 Prawa o szkolnictwie wyższym). W tym aspekcie omawiany stosunek pracy przypomina umowę rezultatu: pracownik zobowiązuje się do uzyskania wyższego stopnia naukowego w określonym okresie pod rygorem rozwiązania przez praco- dawcę stosunku pracy po upływie tego okresu. Z uwagi na szczególny charakter tego stosunku pracy należy zatem przyjąć, że do stosunku pracy adiunkta bez stopnia naukowego doktora habilitowanego, mianowanego na czas nieokreślony, nie ma za- stosowania zakaz wypowiadania umowy o pracę w okresie usprawiedliwionej nieo- becności w pracy (art. 41 k.p.) po upływie okresu zatrudnienia przewidzianego w statucie uczelni (art. 120 i art. 125 Prawa o szkolnictwie wyższym w związku z art. 5 k.p. i art. 136 ust. 1 tego Prawa). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę zgadza się także z innym poglądem wyrażonym w tym wyroku, a mianowicie, że niestosowanie art. 39 k.p. (w tym wypadku art. 41 k.p.) w omawianej sytuacji nie wynika z tego, że przepis ten dotyczy umowy o pracę, a przedmiotem rozstrzygnięcia jest stosunek pracy z nominacji. Odesłania z art. 5 k.p. i art. 136 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym trzeba rozumieć w ten sposób, że obejmują one także przepisy Kodeksu pracy wprost dotyczące umowy o pracę, chyba że co innego wynika z ich brzmienia, celu lub funkcji. Inne rozumienie tych odesłań oznaczałoby - w szczególności - brak moż- liwości stosowania Kodeksu w części odnoszącej się do roszczeń pracownika z tytułu wadliwego wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy z nominacji przez praco- dawcę, gdyż w Kodeksie posługują się one pojęciem umowy o pracę (art. 45 i art. 56). W tym przypadku nie powinno budzić wątpliwości, że te roszczenia pracownika są sprawami nieuregulowanymi w rozumieniu art. 5 k.p. i art. 136 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym, albowiem bez stosowania odpowiednich przepisów Kodeksu 8 pracy brak byłoby sankcji naruszenia przez pracodawcę przepisów o wypowiedzeniu i rozwiązaniu stosunku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego. Taki też pogląd przyjął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 lutego 2010 r., II PK 196/09 (OSNP 2011 nr 13-14, poz. 182). Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. orzekł jak w sentencji. ========================================