I PK 117/10

Wyrok z dnia 14 grudnia 2010 r. I PK 117/10 Przepis art. 19 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (jedno- lity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) nie jest przepisem o szczególnej ochronie w rozumieniu art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczegól- nych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.). Przewodniczący SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Romualda Spyt. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 grudnia 2010 r. sprawy z powództwa Marka D. przeciwko Ś. Urzędowi Skarbowemu w K. o przywrócenie do pracy, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okrę- gowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 16 lutego 2010 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Powód Marek D. domagał się uznania za bezskuteczne wypowiedzenia doko- nanego w dniu 22 grudnia 2008 r. przez pozwany Ś. Urząd Skarbowy w K. Rozpatrujący sprawę w pierwszej instancji Sąd Rejonowy w Kielcach ustalił następujący stan faktyczny. Powód był pracownikiem pozwanego od dnia 21 stycznia 2004 r. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, na stanowisku radcy prawnego w wymiarze ½ etatu. Stanowisko powoda było jednoosobowym stanowi- skiem do spraw obsługi prawnej i podlegało bezpośrednio naczelnikowi urzędu. We wrześniu 2007 r. w Urzędzie w wyniku przeprowadzonego konkursu, w którym brał także udział powód, zatrudniony został w pełnym wymiarze na stanowisku radcy prawnego Jacek Ś. Zarządzeniem Naczelnika Urzędu z dnia 29 listopada 2007 r. u pozwanego wprowadzony został regulamin organizacyjny. W rozdziale II, § 3.1 pkt 9 2 wskazano jako komórkę organizacyjną jednoosobowe stanowisko do spraw obsługi prawnej. W taki sam sposób określono to stanowisko w zatwierdzonym zarządze- niem Naczelnika Urzędu z dnia 22 grudnia 2008 r., kolejnym regulaminie, który wszedł w życie od dnia 1 stycznia 2009 r. W dniu 15 grudnia 2008 r. powód zwrócił się do zastępcy naczelnika z prośbą o możliwość „odebrania” w dniu 22 grudnia 2008 r. dnia wolnego za dzień 1 listopada 2008 r. Zgody na to nie uzyskał w związku z obciążeniem Urzędu pracą w okresie poprzedzającym koniec roku i oświadczył, że stawi się do pracy. W dniu 22 grudnia 2008 r. powód otrzymał wypowiedzenie uzasadnione likwidacją w urzędzie stanowi- ska radcy prawnego w wymiarze ½ etatu, której przeprowadzenie wynika z koniecz- ności dostosowania struktury Urzędu do zmian wprowadzonych regulaminem z dnia 29 listopada 2007 r. Wskazano, że wypowiedzenie uzasadnione jest przyczynami niedotyczącymi pracownika w rozumieniu art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przy- czyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz.844 ze zm., zwana ustawą o zwolnieniach grupowych). Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 23 listo- pada 2009 r. [...] oddalił powództwo w całości. Sąd w pierwszej kolejności ocenił, że rozwiązanie stosunku pracy z powodem nie wymagało zawiadomienia organizacji związkowej określonego w art. 10 ust. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych. Po pierwsze, powodowi jako radcy prawnemu nie przysługiwała ochrona szczególna, ta bowiem obejmuje jedynie przypadki rozwiązania stosunku pracy z radcą prawnym z przyczyn dotyczących jego osoby. Po drugie, powód nie był członkiem żadnej organi- zacji związkowej ani nie zwracał się do żadnej organizacji z wnioskiem o ochronę. Nie było więc tym samym podstaw do konsultacji zamiaru rozwiązania z nim stosun- ku pracy. Sąd uznał także, że wypowiedzenie nie zostało wręczone w warunkach uchybiających normie art. 41 k.p. W dniu 22 grudnia 2008 r. powód nie korzystał z dnia wolnego od pracy. Stawił się bowiem do pracy gotów do jej świadczenia, a nie - jak sam podnosił - w celu innym niż wykonywanie obowiązków służbowych. Wreszcie Sąd uznał, że podana w wypowiedzeniu przyczyna była rzeczywista i konkretna. Stanowisko powoda zlikwidowano, nie zatrudniono nikogo innego na jego miejsce. Apelacja od tego wyroku wywiedziona przez powoda oddalona została wyro- kiem Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 16 lutego 2010 r. [...]. Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutu błędów w ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w spra- 3 wie. Sąd Rejonowy dokonując oceny nie wykroczył poza ramy wynikające z art. 233 § 1 k.p.c. W szczególności dokonał prawidłowej oceny na potrzeby zarzutu wadliwo- ści wypowiedzenia w świetle art. 41 k.p.; powód 22 grudnia 2008 r. był w pracy i sta- wił się w celu wykonywania pracy, podpisując listę obecności. Pracodawca nie mu- siał akurat w tym dniu uwzględnić wniosku powoda o udzielenie dnia wolnego za 1 listopada 2008 r. Przy tym powód wnosił o udzielenie mu urlopu wypoczynkowego, co nie zmienia oceny, że pracodawca mógł nie zgodzić się na dzień wolny w dniu 22 grudnia 2008 r. Sąd Okręgowy w pełni podzielił oceny dotyczące zastosowania prawa materialnego, przyjmując, że powód nie podlegał szczególnej ochronie jako radca prawny. Odnosząc się natomiast do przyczyny wypowiedzenia, Sąd drugiej instancji ocenił, że określono ją w sposób konkretny i prawdziwy. Na miejsce powoda nie zatrudniono innego radcy prawnego. Struktura zatrudnienia w ramach obsługi prawnej wynikała z regulaminu z dnia 29 listopada 2007 r., do określania której po- zwany miał pełne prawo, dostosowując ją do stanu zatrudnienia. W tym stanie rzeczy Sąd drugiej instancji uznał, że wypowiedzenie było zgodne z prawem. Skargę kasacyjną od tego orzeczenia wywiódł powód, zarzucając naruszenia: 1) przepisów postępowania, to jest: a) art. 231 k.p.c., przez nieprawidłowe posłuże- nie się domniemaniami faktycznymi; b) art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 382 k.p.c., przez oparcie orzeczenia na faktach sprzecznych z aktami; c) art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., przez niewskazanie w uzasadnieniu przyczyn nieuwzględnienia konkretnych zarzutów apelacji; d) art. 378 § 1 k.p.c., przez zaniechanie rozpoznania wszystkich zarzutów apelacji; e) art. 382 k.p.c., przez dokonanie ustaleń sprzecznych z treścią zgromadzonego materiału do- wodowego; f) art. 385 k.p.c., przez oddalenie apelacji, która wymagała uwzględnie- nia; 2) przepisów prawa materialnego, a to: a) art. 30 § 4 k.p., przez przyjęcie, że wskazane w wypowiedzeniu przyczyny były konkretne i rzeczywiste; b) art. 38 § 1 k.p., przez przyjęcie, że nie istniał obowiązek konsultacji zamiaru wypowiedzenia powoda; c) art. 45 § 1 k.p., przez jego niezastosowanie; d) § 3 ust. 1 pkt 3 zarządze- nia nr 13 Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2006 r. w sprawie organizacji urzędów i izb skarbowych oraz nadania im statutów (Dz.Urz. Ministra Finansów Nr 7, poz. 55), przez niezastosowanie tego przepisu i przyjęcie, że doszło do zmian organizacyj- nych; d) art. 10 ust. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych w związku z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19, poz. 145 ze zm.), przez błędną wykładnię i przyjęcie, że radca prawny nie podlega ochronie. 4 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna wymagała oddalenia jako nieuzasadniona. Sformułowane w niej zarzuty służyły - zgodnie z uzasadnieniem skargi - do wykazania wadliwości wy- powiedzenia w dwóch aspektach: a mianowicie w zakresie formalnym (brak konsul- tacji w przedmiocie sprzeciwu organizacji związkowej) i w zakresie materialnym (brak zasadności wypowiedzenia). Dla jasności wywodu Sąd Najwyższy odstępuje od kla- sycznej oceny zarzutów procesowych, w pierwszej kolejności pragnąc zająć się dwoma wyodrębnionymi na podstawie skargi problemami, do których przyporządko- wane są mieszane zarzuty proceduralno-materialne. W pierwszej kolejności wypada odnieść się do twierdzenia, że powód podlegał szczególnej ochronie, co wymagało zachowania procedury ujętej w art. 10 ust. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych. Specyficzny charakter tej ochrony wynika z art. 19 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w świetle którego rozwiązanie stosunku pracy z powodu nienależytego wykonywania obowiązków radcy prawnego wymaga uprzedniego zasięgnięcia opinii okręgowej izby radców prawnych. Nato- miast art. 10 ust. 2 in principio ustawy o zwolnieniach grupowych dotyczy przypad- ków, w których stosunek pracy podlega z mocy odrębnych przepisów szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem i wobec których jest dopuszczal- ne wypowiedzenie stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia. W pierwszej kolejności wypada odpowiedzieć na pytanie, czy radca prawny na podstawie art. 19 ustawy o radcach prawnych podlega ochronie szczególnej. Przepis ten kreuje obo- wiązek konsultacji zamiaru rozwiązania stosunku pracy. Nie wynika z niego, by pra- codawca pozostawał związany wynikiem tej konsultacji. Analizowana norma przypo- mina zatem treść art. 38 k.p., tyle że określa inny organ uprawniony do konsultacji i podaje zakres przyczyn, które powodują uruchomienie owej konsultacji. Przepis art. 19 ustawy o radcach prawnych wymaga bowiem, by rozwiązanie stosunku pracy za wypowiedzeniem z radcą prawnym, ale tylko z powodu nienależytego wykonywania obowiązków radcy prawnego wynikających z przepisów ustawy o radcach prawnych, następowało po uprzednim zasięgnięciu opinii rady okręgowej izby radców praw- nych. Opinia ta powinna być przesłana jednostce organizacyjnej w terminie 14 dni od dnia otrzymania od tej jednostki zawiadomienia o zamiarze rozwiązania stosunku pracy. 5 Zgodnie ze stanowiskami przyjmowanymi w nauce prawa pracy ochrona szczególna (ochrona przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy) obejmuje przypadki, w których rozwiązanie stosunku pracy jest dopuszczalne jedynie po uzyskaniu zgody określonego organu albo w ogóle jest zakazane (por. T. Zieliń- ski, Prawo pracy. Zarys systemu, tom II, Warszawa-Kraków 1986, s. 76 i nast., Z. Salwa, Prawo pracy i ubezpieczeń społecznych, Warszawa 2002, s. 125, T. Liszcz, Prawo pracy, Warszawa 2004, s. 152). Bez wątpienia żadnej z tych konstrukcji nie wykorzystuje art. 19 ustawy o radcach prawnych. Dlatego jego zaliczanie do ochrony szczególnej (co czyni np. T. Liszcz, tamże, s. 155) nie jest - zdaniem Sądu Najwyż- szego - co do zasady możliwe. Ostateczne rozstrzygnięcie tego zagadnienia (opo- wiedzenie się za uznaniem art. 19 ustawy o radcach prawnych za przepis statuujący szczególną ochronę lub wyrażenie poglądu przeciwnego) nie jest jednak istotne dla niniejszej sprawy. Przepis art. 19 ustawy o radcach prawnych rozszerza ochronę ogólną radcy prawnego przed rozwiązaniem stosunku pracy, ale jedynie w sytuacji, gdy wypowiedzenie podyktowane jest przyczynami leżącymi po stronie pracownika i do tego przyczynami związanymi stricte z wykonywaniem zawodu radcy prawnego. W takim przypadku, jeśli radca prawny jest członkiem związku zawodowego wyma- gane są dwie konsultacje; jedna z izbą radców prawnych, druga - z zakładową orga- nizacją związkową. Nie ma natomiast żadnych podstaw prawnych do traktowania stosunku pracy radcy prawnego jako stosunku pracy podlegającego ochronie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem z mocy szczególnych przepisów w sytuacji, gdy zwolnienie radcy powodowane jest przyczynami leżącymi po stronie pracodawcy. Innymi słowy, obowiązek pracodawcy uprzedniego zasięgania opinii okręgowej izby radców prawnych i dokonywania oceny pracy radcy prawnego w razie rozwiązania z nim za wypowiedzeniem stosunku pracy (art. 16 i art. 19 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - nie dotyczy sytuacji, w której przyczyną rozwiązania stosun- ku pracy jest reorganizacja (likwidacja) stanowiska pracy radcy prawnego, niełącząca się z negatywną oceną jego pracy (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 26 marca 1998 r., I PKN 3/98, OSNAPiUS 1999 nr 6, poz. 200). W związku z powyższym za zbędne należy uznać dalej idące rozważania, do- tyczące konieczności konsultacji zamiaru rozwiązania stosunku pracy oraz oczeki- wania na ewentualny sprzeciw organizacji związkowej. Na marginesie Sąd Najwyż- szy pragnie jedynie stwierdzić, że podnoszony przez powoda zarzut braku zasięgnię- cia informacji o tym, czy był objęty ochroną związku zawodowego połączony z pro- 6 cesowymi zarzutami braku oparcia dla ustaleń faktycznych w tym zakresie, pozostaje najzupełniej bezzasadny. Po pierwsze, samo twierdzenie, że pracodawca nie zasię- gnął informacji o objęciu powoda ochroną nie ma znaczenia dla wadliwości wypo- wiedzenia. Istotna jest bowiem konsultacja samego wypowiedzenia. Jeśli pracodaw- ca zaniecha zasięgnięcia informacji a pracownik nie podlega ochronie związku za- wodowego, czynność rozwiązania stosunku pracy nie może okazać się wadliwa. Taki jest też powszechnie przyjęty w judykaturze pogląd na tą sprawę. Natomiast okolicz- ność objęcia ochroną powinna zostać udowodniona w postępowaniu sądowym, by brać ją pod uwagę. Na zasadzie art. 6 k.c. w związku z art. 300 k.p. dowód taki w niniejszym postępowaniu ciążył na powodzie, on bowiem wywodził w tym zakresie skutki prawne z wadliwości wypowiedzenia. Ponieważ dowód taki nie został prze- prowadzony z inicjatywy powoda, pominięcie okoliczności zapytania o członkostwo w związku (objęcia ochroną związku) pozostawało bez wpływu na wynik sprawy. Drugi z problemów objętych skargą stanowiło zagadnienie zasadności wypo- wiedzenia. Powód podnosił, że regulamin organizacyjny przewidywał stanowisko jednoosobowe, lecz pozwany akceptował przez długi czas zatrudnienie dwóch rad- ców prawnych, w tym powoda na ½ etatu. Niezrozumiały pozostaje przy tym zarzut wywodzony z regulacji zarządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2006 r. w sprawie organizacji urzędów i izb skarbowych oraz nadania im statutów. Regulacja § 3 ust. 1 pkt 3 wskazywała, że w urzędach skarbowych mogą być tworzone wielooso- bowe stanowiska pracy. Niemniej jednak zgodnie z pkt 4 tego przepisu istniała moż- liwość tworzenia stanowisk jednoosobowych. Ukształtowanie struktury konkretnego urzędu może zatem polegać na utworzeniu stanowiska wieloosobowego lub jedno- osobowego. U pozwanego w interesującym powoda zakresie stworzono stanowisko jednoosobowe, nie ma zatem żadnego znaczenia fakt, że regulacje prawne dopusz- czają tworzenie stanowisk wieloosobowych. Nie ma także znaczenia fakt, że pozwany przez pewien czas akceptował za- trudnienie w Urzędzie dwóch radców prawnych. Miał pełne prawo dostosowania stanu zatrudnienia do istniejącej struktury, co uczynił rozwiązując stosunek pracy z powodem. Nie sposób przyjąć, że akceptowanie przez pewien czas zatrudnienia większej liczby radców prawnych per facta concludentia zmieniło czy uchyliło regula- cje organizacyjne zawarte w stosownym regulaminie. To że pozwany wcześniej nie rozwiązał stosunku pracy z powodem nie znaczy, iż utracił takie prawo wobec upływu czasu. Z uwagi na fakt, że w skardze kasacyjnej nie podnoszono w tym zakresie za- 7 rzutów, Sąd Najwyższy nie zajmuje się problematyką doboru powoda jako pracow- nika wyznaczonego do zwolnienia. W materiale dowodowym zgromadzono jednak informacje o kryteriach, jakie o tym zadecydowały i nie ma podstaw do kwestionowa- nia wypowiedzenia także w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================