II PK 158/09

Wyrok z dnia 11 grudnia 2009 r. II PK 158/09 Skargę kasacyjną w części podnoszącej zarzuty dotyczące zawartego w wyroku sądu drugiej instancji rozstrzygnięcia o kosztach procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji, należy traktować jako zażalenie (art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od 22 maja 2009 r.). Przewodniczący SSN Jolanta Strusińska-Żukowska, Sędziowie SN: Małgorzata Gersdorf, Józef Iwulski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 grudnia 2009 r. sprawy z powództwa Marii J. przeciwko Kopalnii Węgla Brunatnego A. SA w T. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 6 lutego 2009 r. [...] 1. u c h y l i ł zaskarżony wyrok w punkcie 2 i zasądził od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 14.000 (czternaście tysięcy) zł tytułem zwrotu kosztów proce- su, nie obciążając powódki tymi kosztami w pozostałym zakresie, 2. o d d a l i ł skargę kasacyjną w pozostałej części i zniósł między stronami koszty postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2007 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Koninie zasądził od pozwanej Kopalni Węgla Brunatnego „A.” SA w T. na rzecz powódki Marii J. kwotę 183.601,77 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 listopada 2006 r. do dnia zapłaty oraz orzekł o kosztach procesu. Sąd Okręgowy ustalił, że powódka od dnia 10 lipca 1969 r. do dnia 31 paź- dziernika 2006 r. była zatrudniona przez pozwaną na czas nieokreślony na stanowi- sku zastępcy kierownika Działu Kadr i Spraw Obronnych, zaś od marca 1996 r. peł- niła obowiązki kierownika Działu Kadr na czas nieobecności kierownika tego działu. 2 Powódka otrzymywała wynagrodzenie miesięcznie według kategorii 25 w kwocie 2.246,00 zł oraz dodatek funkcyjny w wysokości 35% wynagrodzenia zasadniczego. Do obowiązków powódki należało wówczas kompletowanie, ewidencja, aktualizacja i archiwizacja akt osobowych pracowników nierobotniczych; ustalanie okresów zatrud- nienia do naliczania nagród jubileuszowych i uprawnień emerytalnych; nadawanie stopni górniczych pracownikom oraz ewidencjonowanie nadanych stopni; zastępowanie kierownika działu w czasie jego nieobecności oraz wykonywanie in- nych czynności zleconych przez bezpośredniego przełożonego. Pismem z dnia 12 lipca 2006 r. pozwana wypowiedziała powódce warunki pracy i płacy ze względu na zmiany organizacyjne wynikające z obowiązującego od 1 lipca 2006 r. regulaminu organizacyjnego Przedsiębiorstwa Spółki KWB „A.” SA. Po upływie okresu wypowie- dzenia powódce zaproponowano stanowisko starszego specjalisty w sekcji do spraw kadrowych za wynagrodzeniem według kategorii 25 w wysokości 2.246 zł miesięcz- nie. Do obowiązków powódki miało należeć zakładanie, kompletowanie, ewidencja, aktualizacja i archiwizacja akt osobowych pracowników na stanowiskach nierobotni- czych; ewidencja i kontrola czasu pracy zatrudnionych, ewidencja urlopów i zwolnień od pracy; stała obsługa komputera i programów w celu realizacji powierzonych zadań oraz współpraca z informatykami w zakresie prawidłowości funkcjonowania syste- mów komputerowych i sporządzania sprawozdawczości. Pismem z 12 września 2006 r. powódka zawiadomiła pozwaną o odmowie przyjęcia zaproponowanych wa- runków pracy i płacy. W pozwanej Spółce do dnia 30 czerwca 2006 r. istniał Dział Kadr i Spraw Obronnych z kierownikiem i jego zastępcą, a od dnia 1 lipca 2006 r. powołano w to miejsce Biuro Spraw Pracowniczych z dyrektorem na czele. Nie było natomiast stanowiska zastępcy dyrektora Biura. Dyrektorowi Biura podlegała Sekcja Kadr, na czele której stał kierownik. Sekcja ta miała siedzibę w miejscowości W., od- dalonej od T. o kilka kilometrów. Powódka nadal pracowałaby w T., jednakże w innym pomieszczeniu biurowym. Nowe stanowisko pracy było mniej korzystne finansowo oraz mniej prestiżowe, a powódka miałaby więcej pracy. Powódka w zasadzie nie pisała na komputerze, tymczasem nowy zakres czynności obligował ją w znacznym stopniu do pracy z komputerem. Od wypowiedzenia zmieniającego powódka nie od- wołała się do sądu pracy. Wobec odmowy przyjęcia zaproponowanych jej warunków pracy i płacy umowa o pracę rozwiązała się po upływie trzymiesięcznego okresu wy- powiedzenia. 3 Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2007 r., sąd pracy nakazał pozwanej sprostowa- nie świadectwa pracy wystawionego powódce w dniu 14 listopada 2006 r. przez wpi- sanie w punkcie 3b jako podstawy prawnej rozwiązania stosunku pracy art. 10 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracowni- kami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników oraz zasądził od po- zwanej na rzecz powódki kwotę 13.486,50 zł tytułem odprawy pieniężnej. W pozwanej Spółce obowiązuje Pakiet Gwarancji Pracowniczych zawarty w dniu 4 maja 1999 r. między dyrekcją Przedsiębiorstwa Państwowego KWB „A.” a związkami zawodowymi. Zgodnie z postanowieniami tego Pakietu, pracodawca zo- bowiązał się, że nie rozwiąże umowy o pracę z żadnym pracownikiem zatrudnionym w dniu przekształcenia Przedsiębiorstwa Państwowego KWB „A." w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa z innych przyczyn niż porozumienie stron, wypowiedzenie umowy o pracę przez pracownika, przejście pracownika na rentę lub emeryturę, z przyczyn określonych w art. 52 k.p. oraz z winy pracownika „określonej w regulami- nie pracy". W razie niedotrzymania gwarancji zatrudnienia pozwana zobowiązała się do wypłaty odprawy w wysokości miesięcznego wynagrodzenia za każdy rok pracy w Przedsiębiorstwie Państwowym KWB „A.” i KWB „A.” SA obliczonego jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy. Według niespornego wyliczenia, na podstawie Pakietu po- wódce przysługiwałaby odprawa w wysokości co najmniej 185.669,36 zł. Według Sądu Okręgowego, żądanie pozwu jest uzasadnione, bowiem po- wódka - odmawiając przyjęcia zaproponowanych jej warunków pracy i płacy - dzia- łała z obiektywnie uzasadnionych przyczyn. Powódka doprowadziła więc do rozwią- zania umowy o pracę z usprawiedliwionych przyczyn, a ponieważ nie wystąpiły inne współprzyczyny rozwiązania z nią stosunku pracy przez pracodawcę, to należało jej przyznać odprawę gwarantowaną Pakietem. Wyrokiem z dnia 12 października 2007 r. [...] Sąd Apelacyjny w Poznaniu od- dalił apelację pozwanej od wyroku Sądu pierwszej instancji i zasądził na rzecz po- wódki kwotę 2.700 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoław- czej. Sąd Apelacyjny przyjął ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji i podzielił ich ocenę prawną, uznając, że zaproponowane powódce nowe warunki pracy należy uznać za niedogodne dla niej, a zatem odmowę ich przyjęcia za usprawiedliwioną zaistniałymi okolicznościami. Sąd Apelacyjny uznał również, że przejście powódki bezpośrednio po rozwiązaniu stosunku pracy na wcześniejszą emeryturę stanowiło jej uprawnienie i skorzystanie z tego nie wpływa na ocenę prawa do odprawy. Zda- 4 niem Sądu Apelacyjnego, przyjęta ocena prawna pozostaje w zgodzie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, według którego odmowa przyjęcia wypowiedze- nia zmieniającego nie jest równoznaczna z wypowiedzeniem umowy o pracę przez pracownika, lecz w takim wypadku rozwiązanie umowy o pracę następuje w wyniku wypowiedzenia pracodawcy. Poza tym, dokonanie przez pracodawcę wypowiedzenia zmieniającego może prowadzić do rozwiązania umowy (tak samo jak złożenie oświadczenia o jej wypowiedzeniu definitywnym), wskutek nieprzyjęcia przez pra- cownika propozycji zmiany treści stosunku pracy. Rozwiązanie umowy o pracę jest wówczas celem ewentualnym, ubocznym wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy. Skutek ten jednak pracodawca powinien co najmniej przewidzieć. Wyrokiem z dnia 25 września 2008 r., II PK 40/08, Sąd Najwyższy w uwzględ- nieniu skargi kasacyjnej strony pozwanej, uchylił wyrok Sądu drugiej instancji i prze- kazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzy- gnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd Najwyższy wskazał, że już z literalnego brzmienia § 11 ust. 2 Pakietu wynika, iż nie- dotrzymanie gwarancji zatrudnienia, o której mówi § 14 Pakietu, polega na rozwiąza- niu umowy przez pracodawcę. Skoro więc - zgodnie z art. 42 § 1-3 k.p. - celem wy- powiedzenia zmieniającego jest zmiana warunków pracy lub płacy w celu kontynuacji zatrudnienia, zaś rozwiązanie stosunku pracy jest tylko skutkiem nieprzyjęcia przez pracownika proponowanych warunków, to nie można twierdzić, że każde wypo- wiedzenie zmieniające, które napotka na odmowę pracownika, jest równoznaczne z rozwiązaniem umowy o pracę przez pracodawcę w rozumieniu § 14 w związku z § 11 ust. 2 Pakietu. W ocenie Sądu Najwyższego, ze względu na cel poszczególnych po- stanowień Pakietu, którym jest wzmożona ochrona pracowników przed utratą (a nie zmianą warunków) zatrudnienia oraz cel całego Pakietu, którym jest zabezpieczenie podstawowych interesów pracowniczych i socjalnych pracowników KWB „A." w pro- cesie komercjalizacji, rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę w rozumieniu § 11 ust. 2 Pakietu nie można utożsamiać z formalnoprawnym skutkiem oświadczenia pracodawcy o wypowiedzeniu, lecz konieczne jest ustalenie, która ze stron obiektyw- nie spowodowała rozwiązanie umowy. Tym samym ustalenie, która ze stron dopro- wadza do rozwiązania stosunku pracy (rozwiązuje umowę o pracę w rozumieniu § 11 ust. 2 Pakietu) w przypadku zastosowania wypowiedzenia zmieniającego wymaga dokonania oceny uwzględniającej, czy w danym stanie faktycznym zmierza ono - zgodnie z naturą tej czynności - do kontynuacji stosunku pracy, a jedynie odmowa 5 przyjęcia warunków przez pracownika powoduje rozwiązanie stosunku pracy, czy też treść i okoliczności złożenia propozycji nowych warunków uzasadniają stwierdzenie, że celem pracodawcy była eliminacja pracownika ze składu załogi. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 6 lutego 2009 r. [...] zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił powództwo oraz zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 28.538 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za wszystkie instancje. Sąd Apelacyjny - uznając poczynione przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne za własne - wywiódł, że kwestią sporną pomiędzy stronami było, czy nieprzyjęcie przez powódkę warunków pracy i płacy może być uznane za współ- przyczynę rozwiązania stosunku pracy. Innymi słowy, czy odmowa przyjęcia zapropo- nowanych powódce warunków zatrudnienia była uzasadniona. Zdaniem Sądu Apela- cyjnego, ta odmowa nie była uzasadniona, gdyż przyczyną wypowiedzenia zmienia- jącego były zmiany organizacyjne pozwanej, mające na celu zapewnienie większej rentowności. Pakiet Gwarancji Pracowniczych w § 11 zapewniał pracownikom ochronę przed rozwiązaniem umowy o pracę przez pracodawcę, ale już nie przed ustaniem stosunku pracy na skutek odmowy przyjęcia zaproponowanych pracowni- kowi warunków pracy i płacy. Z § 11 ust. 2 Pakietu wynika, że gwarancje zatrudnie- nia, których niedotrzymanie sankcjonuje § 14, polegają na nierozwiązywaniu - z enu- meratywnie określonych przyczyn - do 31 grudnia 2010 r. przez pozwanego praco- dawcę umowy o pracę z jakimkolwiek pracownikiem, który był zatrudniony w dniu przekształcenia Przedsiębiorstwa w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa. Z § 14 Pakietu zaś wynika, że obowiązek wypłacenia pracownikowi odprawy powstaje wów- czas, gdy pracodawca nie może lub nie chce dalej zatrudniać pracownika (czyli, gdy nie dotrzymuje gwarancji zatrudnienia). Skoro z § 11 ust. 2 Pakietu wynika zobowią- zanie pozwanej polegające na powstrzymaniu się od rozwiązania stosunków pracy w drodze wypowiedzenia, to - w ocenie Sądu odwoławczego - czynności polegające na wręczeniu pracownikowi wypowiedzenia zmieniającego, nie są przejawem złamania gwarancji zatrudnienia. Pozwana zaproponowała powódce nowe warunki pracy i płacy, a do ustania stosunku pracy doszło wskutek ich nieprzyjęcia przez powódkę. Celem Pakietu było utrzymanie zatrudnienia z racji wprowadzanych zmian organiza- cyjnych i zwiększenia rentowności zakładu, a jego rezultatem jest gwarancja utrzy- mania zatrudnienia, a nie gwarancja utrzymania dotychczasowych warunków pracy i płacy. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, nowe warunki pracy i płacy nie były dla powódki rażąco niekorzystne, co uniemożliwiałoby ich akceptację. W wyniku zmian organiza- 6 cyjnych zostało zlikwidowane dotychczasowe stanowisko powódki, jednak zapropo- nowano jej nowe stanowisko zbliżone do poprzedniego, o bardzo podobnym zakresie obowiązków. Zakres czynności powódki został jedynie doprecyzowany i dostosowany do obowiązków starszego specjalisty. Pozwana nie mogła zaproponować powódce stanowiska kierownika Sekcji do Spraw Kadrowych, ponieważ osoba je zajmująca podlegała ochronie. Z tej przyczyny powódka została pobawiona dodatku funkcyj- nego, który do tej pory otrzymywała w wysokości 35% zasadniczego wynagrodzenia. Po zmianach organizacyjnych jej wynagrodzenie uległo obniżeniu o 15,84%, a nie - jak utrzymywała - o 35%. Powódka przed wprowadzeniem zmian organizacyjnych uzyskiwała najwyższą stawkę wynagrodzenia zasadniczego i w wypowiedzeniu stawka ta została wobec niej utrzymana. Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowiska Sądu Okręgowego jakoby wskutek wypowiedzenia zmieniającego doszło do obniże- nia prestiżu powódki, jak i jej alienacji od innych pracowników, co było związane z koniecznością przeniesienia jej do sąsiedniego pokoju. Powódka nadal mogła wyko- nywać swe obowiązki na takich samych zasadach, jak czyniła to do tej pory. Postę- powanie dowodowe nie wykazało także, by powódka miała zostać przeniesiona do sąsiedniej miejscowości w celu wykonywania swych obowiązków. W konsekwencji, Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego przez oddalenie powództwa, zaś o kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 98 § 1 i § 3 w związku z art. 99 k.p.c. Od wyroku Sądu Apelacyjnego powódka wniosła skargę kasacyjną, zaskarża- jąc go w całości. Powódka zarzuciła naruszenie: 1) art. 42 w związku z art. 45 k.p. oraz § 11 ust. 2 i § 14 Pakietu Gwarancji Pracowniczych Kopalni Węgla Brunatnego „A." SA w T. w związku z art. 9 § 1 k.p., przez dokonanie błędnej ich wykładni polega- jącej na przyjęciu, że złożenie przez pozwaną wypowiedzenia zmieniającego warunki umowy o pracę nie stanowiło naruszenia gwarancji zatrudnienia określonych w § 11 ust. 2 Pakietu i nie powodowało obowiązku wypłaty powódce odprawy przewidzianej w Pakiecie; 2) art. 385 oraz art. 382 i art. 386 § 1 k.p.c., przez przyjęcie, że wolą po- zwanej było kontynuowanie stosunku pracy z powódką, a odmowa przyjęcia zapro- ponowanych warunków pracy była nieuzasadniona; 3) art. 98 i art. 99 k.p.c., przez obciążenie powódki w całości kosztami procesu oraz 4) art. 102 k.p.c. i art. 113 pkt 4 u.k.s.c., przez ich niezastosowanie. Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku Sądu Ape- lacyjnego i zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki odprawy w kwocie 183.602 zł oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki zwrotu kosztów procesu, w tym 7 zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za wszystkie instancje, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu, w tym o kosztach zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym. W uzasadnieniu skargi powódka zarzuciła w szczególności, że Sąd drugiej in- stancji nie dostrzegł, iż wypowiedzenie zmieniające znacznie zwiększało zakres jej obowiązków na nowym stanowisku, w tym wprowadzało obowiązek stałej obsługi komputera i programów komputerowych w celu realizacji powierzonych zadań, a także tego, że wypowiedzenie faktycznie prowadziło do obniżenia prestiżu zawodo- wego powódki. Pozbawienie powódki dodatku funkcyjnego ma wpływ na wysokość jej przyszłej emerytury. Zdaniem skarżącej, wypowiedzenie zmieniające nie było w istocie realizacją gwarancji zatrudnienia, gdyż zaproponowane warunki zatrudnienia wykluczały z góry ich przyjęcie przez powódkę, zarówno ze względu na brak możli- wości należytego wywiązywania się z obowiązków pracowniczych, jak i ze względu na nabycie uprawnień emerytalnych. Propozycja pracodawcy stwarzała tylko pozór działań zmierzających do zagwarantowania powódce dalszego zatrudnienia, gdyż pracodawca - wiedząc o uprawnieniach emerytalnych powódki - liczył na nieprzyjęcie przez nią nowych warunków pracy i w rzeczywistości zmierzał do definitywnego roz- wiązania umowy o pracę. Przy ustalonym stanie faktycznym, jego prawidłowa ocena powinna prowadzić do przyjęcia, że wolą pozwanej nie było kontynuowanie z powód- ką stosunku pracy, a odmowa przyjęcia przez powódkę zaproponowanych warunków była uzasadniona szeregiem usprawiedliwiających ją okoliczności i nie wyłączała prawa powódki do odprawy. W odniesieniu do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, powódka podnio- sła, że sprawa należy do skomplikowanych a pracownik „powinien żądać wyjaśnienia jego żywotnych interesów". Z tego powodu - jeśli nawet jego żądania okażą się nie- uzasadnione - istnieje podstawa do zastosowania art. 102 k.p.c. Powódka była „su- biektywnie przekonana" o słuszności jej żądania i w tej sytuacji nawet oddalenie żą- dania nie powinno prowadzić do obciążenia jej w całości kosztami procesu, chociaż- by z uwagi na to, że jej jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 2.491 zł miesięcznie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwana wniosła o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania, względnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie od powódki kosztów postępowania kasacyjnego. Pozwana w szczególności podkreśliła, że zarzuty skargi 8 skierowane przeciwko rozstrzygnięciu o kosztach procesu są niedopuszczalne i nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, gdyż rozstrzygnięcie o kosztach procesu nie wpływa na wynik sprawy. Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna w zakresie podniesionych zarzutów obrazy art. 42 w związku z art. 45 k.p. oraz § 11 ust. 2 i § 14 Pakietu Gwarancji Pracowni- czych w związku z art. 9 § 1 k.p., a także naruszenia art. 385 oraz art. 382 i art. 386 § 1 k.p.c. Problem dotyczący treści, wykładni, a zwłaszcza celu, do jakiego zmierzał pozwany pracodawca, składając powódce oświadczenie woli o wypowiedzeniu wa- runków pracy i płacy, został przez Sąd Apelacyjny rozstrzygnięty w oparciu o pogląd prawny wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 września 2008 r., II PK 40/08. W wyroku tym przesądzono, że złożenie przez pracodawcę wypowiedzenia zmieniającego może być uznane za niedotrzymanie gwarancji zatrudnienia tylko wówczas, gdy z całokształtu okoliczności sprawy, a w szczególności z treści zapro- ponowanych pracownikowi nowych warunków pracy lub pracy, wynika, że rzeczywi- stą wolą pracodawcy nie jest kontynuacja stosunku pracy, lecz jego definitywne za- kończenie. Sąd drugiej instancji był związany wykładnią prawa przedstawioną w tym wyroku Sądu Najwyższego (art. 39820 k.p.c.) co do treści normy prawnej wynikającej z postanowień § 11 ust. 2 i § 14 Pakietu. Sąd Apelacyjny na podstawie całokształtu materiału dowodowego poczynił ustalenia faktyczne, według których zamiarem po- zwanego pracodawcy rzeczywiście była tylko zmiana warunków zatrudnienia powód- ki związana z reorganizacją zakładu pracy (uzasadniona w rozumieniu art. 45 § 1 k.p.), a nie definitywne rozwiązanie stosunku pracy z powódką. Ustalenie zamiaru strony składającej oświadczenie woli jest elementem ustaleń faktycznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2007 r., I CSK 17/07, LEX nr 269809). Sąd Apelacyjny wykluczył przy tym, że pracodawca działał ze z góry powziętym zamiarem definitywnego wypowiedzenia powódce umowy o pracę wskutek zaproponowania ewidentnie niekorzystnych dla niej warunków pracy i płacy, rażąco odbiegających od dotychczasowych. Sąd Najwyższy jest związany tymi ustaleniami (art. 39813 § 2 k.p.c.) i wszelkie rozważania oparte na innym stanie faktycznym są bezprzedmio- towe. 9 Sąd odwoławczy uznał, że złożenie powódce przez pozwaną oświadczenia o wypowiedzeniu dotychczasowych warunków pracy i płacy nie zmierzało do narusze- nia gwarancji zatrudnienia określonych w § 11 ust. 2 Pakietu, gdyż wolą pozwanej Spółki było kontynuowanie stosunku pracy z powódką. Odmowa przyjęcia przez po- wódkę zaproponowanych warunków pracy dotyczyła wprawdzie warunków mniej ko- rzystnych od dotychczasowych, ale nie rażąco nieadekwatnych do stażu pracy i kwa- lifikacji zawodowych powódki. Oczywiste przy tym jest, że wypowiedzenie zmienia- jące było konieczne tylko w przypadku zmiany warunków pracy (płacy) na niekorzyść pracownika i dlatego zostało dokonane. Decydujące znaczenie należy więc przypisać nie temu, że nowe warunki były niekorzystne, ale temu, że ich zmiana była uzasad- niona w rozumieniu art. 45 § 1 w związku z art. 42 § 1 k.p. Taka (uzasadniona) zmiana warunków pracy i płacy pracowników jest dopuszczalna i stanowi w istocie jedną z przesłanek dotrzymania gwarancji zatrudnienia, polegającej na utrzymaniu miejsc pracy pracowników pozwanej Spółki objętych regulacjami Pakietu. Nie można bowiem wymagać od pracodawcy, aby przez wiele lat nie dokonywał żadnych zmian w zakresie warunków pracy i płacy swoich pracowników, mimo że występują uzasad- niające to względy organizacyjne, ekonomiczne itp. Najkrócej rzecz ujmując, wynika- jąca z Pakietu gwarancja dotyczyła zatrudnienia, a nie jego warunków. Skarga jest natomiast częściowo uzasadniona w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania (w szczególności zarzut naruszenia art. 102 k.p.c.). W tym przedmiocie strona pozwana nietrafnie podnosi, że zarzut błędnego zastosowania przepisów o kosztach procesu nie może być skutecznie zgłoszony w skardze kasa- cyjnej. Tak rzeczywiście było w poprzednim stanie prawnym (wyroki Sądu Najwyż- szego z dnia 1 czerwca 2000 r., I CKN 569/98, LexPolonica nr 380635, z dnia 24 lu- tego 2006 r., II CSK 136/05, LEX nr 200973 oraz z dnia 6 marca 2008 r., II PK 189/07, OSNP 2009 nr 11-12, poz. 140). Aktualnie (w brzmieniu ustalonym przez art. 1 ustawy z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywil- nego, Dz.U. Nr 69, poz. 592, który wszedł w życie 22 maja 2009 r.) przepis art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. przewiduje możliwość wniesienia przez stronę zażalenia do Sądu Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Ta zmiana jest konse- kwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 marca 2007 r., SK 3/05 (OTK- A 2007 nr 3, poz. 32; Przegląd Sądowy 2007 nr 11-12, s. 190. z glosą P. Grzegor- czyka). Ten (nowy) stan prawny ma bezpośrednie zastosowanie od dnia 22 maja 10 2009 r. z uwagi na brak przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej. W zakre- sie wskazanym w art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. (co do orzeczenia sądu drugiej instancji o kosztach procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instan- cji) strona może więc złożyć zażalenie, jeżeli nie składa skargi kasacyjnej. Jednakże rozstrzygnięcie o kosztach procesu należy zawsze traktować jako postanowienie, choćby było zawarte w wyroku. W zakresie objętym art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. od po- stanowienia o kosztach zawartego w wyroku stronie przysługuje więc zażalenie i tak należy potraktować część skargi kasacyjnej podnoszącej zarzuty dotyczące tego roz- strzygnięcia, przy czym zażalenie to nie może być odrzucone z powodu niezachowa- nia terminu przewidzianego w art. 394 § 2 k.p.c. (uchwała połączonych Izb: Izby Cy- wilnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1972 r., III CZP 27/71, OSNCP 1973 nr 1, poz. 1 oraz uchwały z dnia 11 października 1995 r., III CZP 138/95, OSNC 1996 nr 2, poz. 20; Palestra 1996 nr 7-8, s. 259, z glosą A. Marcinkowskiego i z dnia 3 lutego 2009 r., I PZP 5/08, OSNP 2009 nr 11-12, poz. 132). Sąd Apelacyjny zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 28.538 zł tytu- łem zwrotu kosztów postępowania. Mając na uwadze sytuację materialną i rodzinną powódki (czego wyrazem było niewątpliwie zwolnienie powódki od opłaty sądowej w całości od pozwu i od skargi kasacyjnej w kwocie przekraczającej 1.000 zł), a także uwzględniając skomplikowany charakter sprawy (powódka przegrała sprawę dopiero w wyniku ponownego jej rozpoznania w postępowaniu apelacyjnym) Sąd Najwyższy - kierując się względami słuszności wynikającymi z art. 102 k.p.c. - uznał, że obciąże- nie powódki kosztami postępowania w pełnej wysokości byłoby nietrafne i dlatego zmienił rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w punkcie drugim sentencji zaskarżonego wyroku w ten sposób, że obniżył do połowy (w przybliżeniu) kwotę, do uiszczenia której powódka została zobowiązana tytułem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanej. Z powołanych przyczyn Sąd Najwyższy w części oddalającej skargę kasa- cyjną orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39814 k.p.c., zaś w części uwzględ- niającej skargę na podstawie art. 39816 k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na mocy art. 100 k.p.c. ========================================