II PZ 17/09

Uzasadnienie Sąd Apelacyjny Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2009 r. odrzucił skargę kasacyjną powoda H. F. od wyroku tego Sądu z dnia 16 września 2008 r. w sprawie przeciwko „Telekomunikacji Polskiej" S.A. w Warszawie o odszkodowanie i zadośćuczynienie oddalającego apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 grudnia 2007 r. oddalającego powództwo. 2 W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Apelacyjny wskazał, że wezwanie do uiszczenia opłaty stosunkowej obniżonej na wniosek powoda postanowieniem z dnia 5 lutego 2009 r. do kwoty 2.000 zł doręczono pełnomocnikowi powoda w dniu 13 lutego 2009 r. Opłata nie została uiszczona w terminie tygodniowym, który upłynął bezskutecznie z dniem 20 lutego 2009 r. Wobec tego Sąd odrzucił skargę kasacyjną jako nieopłaconą, na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik powoda domagał się jego uchylenia, zwolnienia powoda od kosztów sądowych w całości, a w szczególności od opłaty od niniejszego zażalenia oraz od opłaty od skargi kasacyjnej, a także zasądzenia na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Wnoszący zażalenie wskazał, że nieopłacenie skargi wynikało z jego trudnej sytuacji finansowej i majątkowej, która nie wynikała ze zdarzeń przez niego zawinionych, lecz z powodu chorób, utraty zatrudnienia i niemożności świadczenia pracy w dotychczasowym rozmiarze. W ocenie wnoszącego zażalenie złożone na tę okoliczność oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania wraz z załącznikami nie zostały w wystarczającym stopniu rozważone przez Sąd Apelacyjny, który zwalniając go od części opłaty od skargi kasacyjnej postanowieniem z dnia 5 lutego 2009 r. udzielił mu jedynie ulgi iluzorycznej. Wnoszący zażalenie nie posiada bowiem zdolności płatniczej wystarczającej do uiszczenia pozostałej części opłaty, co wcześniej wykazano, i nie mógł z tego zwolnienia skorzystać. Działanie Sądu jest niezrozumiałe w świetle faktu, że rozpoznający sprawę w pierwszej instancji Sąd Okręgowy, postanowieniem z dnia 22 lutego 2008 r., zwolnił żalącego się od ponoszenia kosztów sądowych. Ponadto od dnia wydania tego postanowienia sytuacja finansowa wnoszącego zażalenie uległa dalszemu pogorszeniu i zamierza on złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Zatem postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 5 lutego 2009 r. jest wadliwe i powinno zostać zmienione przez całkowite zwolnienie wnoszącego zażalenie od kosztów sądowych. Konsekwencją tego postanowienia jest zaskarżone postanowienie z dnia 1 kwietnia 2009 r., które pozbawiło niewypłacalnego powoda prawa do przedstawienia jego racji Sądowi Najwyższemu, mimo że Kodeks postępowania cywilnego dopuszcza prowadzenie sporu przed sądem również przez osobę niezdolną do ponoszenia 3 opłat sądowych, o ile osoba taka uzyska wymagane zwolnienie. W ocenie wnoszącego zażalenie przysługująca sądowi ocena zwolnienia strony z kosztów wynikająca z art. 100 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) nie może być dowolna i oderwana od okoliczności przedstawionych jako uzasadnienie wniosku o zwolnienie od kosztów w całości. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. W utrwalonej judykaturze (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2008 r., II CZ 54/08, LEX nr 4476663) przyjmuje się, że badanie na podstawie art. 380 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. i art. 3943 § 3 k.p.c. w wyniku tzw. uprzedniej kontroli prawidłowości orzeczenia, które nie podlega zaskarżeniu w drodze zażalenia jest wprawdzie dopuszczalne, jednak warunkiem takiej kontroli niezaskarżalnego postanowienia, które miało wpływ na wynik sprawy, jest zamieszczenie w środku odwoławczym stosownego wniosku. Gdy w sprawie występuje profesjonalny pełnomocnik wniosek powinien być jednoznacznie sformułowany, gdyż nie ma podstaw do przypisywania pismom przez niego wnoszonym treści wprost w nich niewyrażonych. Tych konstrukcyjnych wymagań nie spełniało rozpoznane zażalenie, w którym profesjonalny pełnomocnik procesowy żalącego się złożył wniosek jedynie o zweryfikowanie postanowienia o odrzuceniu nieprawidłowo opłaconej skargi kasacyjnej, a jedynie w uzasadnieniu tego zażalenia podważał częściowe zwolnienie powoda od opłaty sądowej w postępowaniu kasacyjnym, bez koniecznego złożenia równoczesnego wniosku także o zreformowanie postanowienia z dnia 5 lutego 2009 r. Wprawdzie zatem na podstawie art. 380 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. i art. 3943 § 3 k.p.c. możliwe było zaskarżenie postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania w drodze zażalenia na wniosek strony, tyle że autor zażalenia nie postawił wniosku o zweryfikowanie postanowienia z dnia 5 lutego 2009 r., bo domagał się uchylenia wyłącznie zaskarżonego postanowienia z dnia 1 kwietnia 2009 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Tymczasem skoro skarga kasacyjna nie została prawidłowo opłacona, przeto została prawidłowo odrzucona w zgodzie z art. 3986 § 2 k.p.c., a Sąd Najwyższy oddalił zażalenie jako nieuzasadnione na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39814 k.p.c. 4 Ponadto mając na uwadze wyżej sygnalizowane ułomności zażalenia, w którym pełnomocnik żalącego się nie sformułował wniosku o rozpoznanie także zażalenia na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 5 lutego 2009 r., Sąd Najwyższy odmówił przyznania temu pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej udzielonej pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym, ponieważ nie została ona udzielona z zachowaniem reguł profesjonalizmu prawniczego.