I UZ 11/08

uzasadnieniem stronie skarżącej. W rozpoznawanej sprawie wyrok Sądu Apelacyj- nego został ogłoszony 24 maja 2006 r., odpis tego orzeczenia wraz uzasadnieniem został doręczony wnioskodawcy 20 czerwca 2006 r. Ostatnim dniem terminu przewi- dzianego dla wniesienia skargi kasacyjnej był 21 sierpnia 2006 r. (w związku z art. 115 k.c.). Wniesienie skargi kasacyjnej 16 listopada 2006 r. (razem z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia) nastąpiło z oczywistym przekroczeniem ter- minu przewidzianego w art. 3985 § 1 k.p.c. Skarga kasacyjna wniesiona 16 listopada 2006 r. została połączona z zażaleniem pełnomocnika wnioskodawcy na postano- wienie Sądu Apelacyjnego z 9 października 2006 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej z 21 sierpnia 2006 r. z powodu nieuiszczenia opłaty podstawowej, jak również z wnio- skiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Wniosek o przywró- cenie terminu został oddalony przez Sąd Apelacyjny postanowieniem z 24 stycznia 2008 r., ze względu na brak podstaw do jego uwzględnienia wynikających z art. 168 § 1 k.p.c. Ponieważ skarga kasacyjna wniesiona 16 listopada 2006 r. została złożona z przekroczeniem terminu dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia wraz z uzasadnieniem, a jednocześnie nie zaistniały okoliczności uzasadniające przywróce- nie terminu do jej wniesienia, skargę tę należało odrzucić zgodnie z art. 3986 § 2 k.p.c. Powyższe postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej zaskarżył w całości zażaleniem pełnomocnik wnioskodawcy, podnosząc, że zaskarżone orzeczenie było konsekwencją wydania przez Sąd Apelacyjny postanowienia z 24 stycznia 2008 r. oddalającego wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Peł- nomocnik skarżącego wniósł o rozpoznanie przez Sąd Najwyższy także tego posta- nowienia, na podstawie art. 380 k.p.c. Skarżący stwierdził, że postanowienie o od- mowie przywrócenia terminu zostało wydane z naruszeniem art. 168 § 1 k.p.c., w wyniku przyjęcia, że wnioskodawca ponosi winę w niedokonaniu czynności proceso- wej w terminie, a zatem brak jest przesłanki jego przywrócenia. Pełnomocnik zwrócił uwagę, że Sąd Apelacyjny utożsamił błąd pełnomocnika w zakresie stosowania prawa z istnieniem po jego stronie winy. Stwierdzenie, że pozostawanie pełnomoc- nika w błędzie mogło mieć racjonalne oparcie i uzasadnienie, eliminuje możliwość przypisania stronie (bądź jej pełnomocnikowi) winy. W przedmiotowej sprawie nie chodzi o nieznajomość przepisów, a nawet o stosowanie konkretnego z nich, ale o 4 sposób ich interpretacji i zakres wzajemnego odniesienia. Domaganie się od strony, aby nawet przy udziale profesjonalnego pełnomocnika dokonywała właściwej inter- pretacji niespójnego i niekonsekwentnego prawa jest przerzucaniem na stronę skut- ków niejasnego sposobu stanowienia prawa. Uchwała Sądu Najwyższego z 26 wrze- śnia 2006 r., II UZP 11/06 (OSNP 2007 nr 11-12, poz. 163), dotycząca opłat podsta- wowych, nie istniała w chwili wnoszenia przez stronę skargi kasacyjnej. Nie był za- tem wówczas znany pogląd prawny Sądu Najwyższego i przyjęty przez ten Sąd spo- sób interpretacji art. 1302 § 3 k.p.c. Przepis ten ma charakter restrykcyjny, dlatego uzasadnione wątpliwości może budzić przyjęcie jego rozszerzającej interpretacji, według której obejmuje on również opłatę podstawową. Z kolei postanowieniu Sądu Apelacyjnego z 13 marca 2008 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 3986 § 2 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie, że zachodziły przesłanki przewidziane w tym przepisie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej oraz o zmianę postanowienia z 24 marca 2008 r. oddalającego wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej poprzez uwzględnienie tego wniosku. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Pełnomocnik wnioskodawcy wniósł zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego z 13 marca 2008 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej, które jest zaskarżalnym do Sądu Najwyższego postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie (art. 3941 § 1 k.p.c.). Jednocześnie, powołując się na treść art. 380 k.p.c., skarżący wniósł o rozpoznanie postanowienia Sądu Ape- lacyjnego z 24 stycznia 2008 r. o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, które - jego zdaniem - zostało wydane z naruszeniem art. 168 § 1 k.p.c. Postanowienie o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie należy do kategorii postanowień kończących postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 3941 § 2 k.p.c. i jest niezaskarżalne. Z uwagi jednak na złożony przez pełnomocnika skarżącego w trybie art. 380 k.p.c. wniosek umożliwiający rozpoznanie postanowienia niepodlegającego zaskarżeniu, Sąd Najwyższy mógł również rozpoznać powołane postanowienie w przedmiocie przywrócenia terminu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że art. 380 5 k.p.c., przewidujący możliwość rozpoznania przez sąd drugiej instancji postanowień, które nie podlegały osobnemu zaskarżeniu, ma zastosowanie do rozpoznawania przez Sąd Najwyższy zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji (por. między inymi. postanowienie Sądu Najwyższego z 5 stycznia 2007 r., III UZ 12/06, OSNP 2008 nr 3-4, poz. 50). W ocenie Sądu Najwyższego, oddalenie przez Sąd Apelacyjny postanowie- niem z 24 stycznia 2008 r. wniosku pełnomocnika wnioskodawcy o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, w postaci wniesienia prawidłowo opła- conej opłatą podstawową skargi kasacyjnej, było uzasadnione i znajdowało oparcie w prawidłowo zinterpretowanym i zastosowanym art. 168 § 1 k.p.c. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy nie można przyjąć przedstawionego przez pełnomocnika wnioskodawcy usprawiedliwienia nieuiszcze- nia od skargi kasacyjnej przy jej wniesieniu należnej opłaty, w szczególności nie można przyjąć, że brak uiszczenia opłaty podstawowej od skargi kasacyjnej wniesio- nej 21 sierpnia 2006 r. był wynikiem dokonania przez pełnomocnika określonej inter- pretacji art. 1302 § 3 k.p.c., odmiennej od przyjętej w późniejszych orzeczeniach Sądu Najwyższego i zakładającej, że przepis ten nie dotyczy opłat podstawowych. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik skarżącego powołał się na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia prawidłowo opłaconej skargi kasacyjnej, co miało być konsekwencją niejasności przepisu, na podstawie którego zostało wydane po- stanowienie o odrzuceniu tej skargi, a mianowicie art. 1302 § 3 k.p.c. Przepis ten, stanowiący podstawę prawną wydania przez Sąd Apelacyjny postanowienia o odrzu- ceniu skargi kasacyjnej, został wprowadzony do Kodeksu postępowania cywilnego ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, która weszła w życie 2 marca 2006 r. W chwili wnoszenia skargi kasacyjnej (co nastąpiło 21 sierpnia 2006 r.) nowa ustawa o kosztach sądowych była uchwalona od ponad roku i od prawie sześciu miesięcy obowiązywała. Od prawie sześciu miesięcy obo- wiązywał również art. 1302 § 3 k.p.c. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wprowadza nowy rodzaj opłaty - opłatę podstawową (art. 11, art. 14, art. 35, art. 36). Ponadto ustawa ta przewiduje opłaty stałe (art. 12) i stosunkowe (art. 13). Dodany do Kodeksu postępowania cywilnego art. 1302 § 3 k.p.c. odnosi się jedynie do opłaty „w wysokości stałej” lub stosunkowej, nie wymienia wprost opłaty podstawowej. Słusz- nie podkreśla w związku z tym pełnomocnik skarżącego, że bezpośrednio po 6 uchwaleniu i wejściu w życie ustawy o kosztach sądowych istniały pewne wątpliwości interpretacyjne co do wykładni sformułowania „opłata w wysokości stałej” użytego w art. 1302 § 3 k.p.c. Z powodu tych wątpliwości Sąd Najwyższy podjął przytoczoną wyżej uchwałę z 26 września 2006 r., II UZP 11/06, rozstrzygając ewentualne roz- bieżności interpretacyjne w tym zakresie. Słusznie podnosi zatem pełnomocnik skar- żącego, że w dniu wniesienia przez niego skargi kasacyjnej, czyli 21 sierpnia 2006 r., nie było jeszcze powszechnie znanego (opublikowanego) orzeczenia Sądu Najwyż- szego, które jednoznacznie rozstrzygałoby kwestię wykładni art. 1302 § 3 k.p.c. w odniesieniu do opłaty podstawowej. W tych okolicznościach można byłoby usprawiedliwić niezawiniony błąd pełno- mocnika wnioskodawcy co do sposobu interpretacji powyższego przepisu, gdyby rzeczywiście istniały podstawy do przyjęcia, że nieuiszczenie przez niego opłaty pod- stawowej od skargi kasacyjnej było wyłącznie wynikiem przyjęcia błędnej (jak się okazało ex post) wykładni art. 1302 § 3 k.p.c. Nieuiszczenie opłaty podstawowej przy wniesieniu skargi kasacyjnej mogłoby zostać poczytane jako błąd niezawiniony, gdyby faktycznie pełnomocnik wnioskodawcy pozostawał w usprawiedliwionym prze- konaniu o braku konieczności uiszczenia tej opłaty bez wzywania do jej uiszczenia. Nie można jednak przyjąć za usprawiedliwiony i niezawiniony błąd powołanie się przez pełnomocnika skarżącego na nieobowiązujący w chwili wnoszenia skargi kasacyjnej przepis. W skardze kasacyjnej wniesionej 21 sierpnia 2006 r. pełnomoc- nik skarżącego, uzasadniając brak obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, powo- łał się bowiem na art. 463 § 1 k.p.c., który został uchylony przez art. 126 pkt 24 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dniem 2 marca 2006 r. W chwili wnoszenia skargi kasacyjnej przepis ten od prawie pół roku już nie obowiązywał. Zgodnie z treścią tego przepisu, uchylonego z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r., pracownik dochodzący roszczeń z zakresu prawa pracy oraz ubezpieczony nie mieli obowiązku uiszczania opłat sądowych. W chwili wnoszenia skargi kasacyjnej obowiązywał natomiast art. 96 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 36 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Art. 36 tej ustawy stanowi, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń spo- łecznych i w sprawach odwołań rozpoznawanych przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych pobiera się opłatę podstawową w kwocie 30 złotych od wymienionych w tym przepisie środków odwoławczych i środków zaskarżenia, w tym od skargi kasa- cyjnej. W tej sytuacji za błędne należało uznać powołanie się przez pełnomocnika 7 skarżącego na treść art. 463 § 1 k.p.c. jako podstawę nieuiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej. Tego błędu nie można jednak uznać za błąd niezawiniony, wynikający z niejasnej treści przepisu i nieukształtowanej jeszcze jego sądowej wykładni. Trudno bowiem poczytywać za usprawiedliwiony i niezawiniony błąd profesjonalnego pełno- mocnika (adwokata) powołanie się na nieobowiązujący (uchylony) przepis prawny. Należy przy tym podkreślić, że nowa ustawa o kosztach sądowych w sprawach cy- wilnych, która uchyliła art. 463 § 1 k.p.c., została uchwalona 28 lipca 2005 r. i ogło- szona (opublikowana w Dzienniku Ustaw) 1 września 2005 r., zatem prawie rok przed wniesieniem przez pełnomocnika skarżącego skargi kasacyjnej z 21 sierpnia 2006 r. Nie można było w tych okolicznościach uznać za skuteczne usprawiedliwie- nie nieuiszczenia opłaty podstawowej od skargi kasacyjnej powołania się na wątpli- wości interpretacyjne dotyczące art. 1302 § 3 k.p.c. Przedstawione powyżej okoliczności towarzyszące wniesieniu skargi kasacyj- nej z 21 sierpnia 2006 r. wymagały oceny z punktu widzenia przesłanek przywróce- nia terminu wskazanych w art. 168 § 1 k.p.c. Warunkiem przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej jest brak winy podmiotu składającego wniosek o jego przywrócenie. Brak winy powinien być oceniany w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Okolicznością wykluczającą możliwość uznania, że uchybienie na- stąpiło bez winy, jest nawet lekkie niedbalstwo. Wyższej miary staranności należy oczekiwać od profesjonalnego pełnomocnika - adwokata lub radcy prawnego. W uzasadnieniu uchwały z 22 lutego 2006 r., III CZP 6/06 (OSNC 2007 nr 1, poz. 5), Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że prawodawca, nakładając na profesjonal- nych pełnomocników zaostrzone wymagania w zakresie spełniania stawianych przez ustawę rygorów formalnych oraz oczekując od nich spełnienia wysokich standardów zawodowych, za elementarne zadanie warsztatowe uznaje prawidłowe od strony formalnej sporządzanie pism procesowych, w tym środków odwoławczych i środków zaskarżenia, oraz uiszczanie należnych, określonych przez ustawę opłat. Pogląd ten Sąd Najwyższy podtrzymał także w uzasadnieniu uchwały z 26 września 2006 r., II UZP 11/06. Problem prawny występujący w rozpoznawanej sprawie sprowadzał, się mię- dzy innymi, do odpowiedzi na pytanie, czy opłata w wysokości stałej, o której mowa w art. 1302 § 3 k.p.c., to również opłata podstawowa określona w art. 14 oraz art. 36 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Kwestia ta była już wielokrotnie 8 przedmiotem rozstrzygnięć Sądu Najwyższego. Orzecznictwo sądowe można zatem uznać za ukształtowane. Sądowa wykładnia określenia „opłata w wysokości stałej” nie może być przy tym uznana za rozszerzającą w stosunku do treści nadmiernie restrykcyjnego przepisu, jak to ujął pełnomocnik wnioskodawcy. W uchwale z 26 września 2006 r., II UZP 11/06, Sąd Najwyższy przyjął, że art. 1302 § 3 k.p.c. stosuje się do środków odwoławczych i środków zaskarżenia podle- gających opłacie podstawowej, o której mowa w art. 35 i 36 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy wyjaśnił, że określenie „opłata w wysokości stałej” ma szerszy zakres znaczeniowy niż określenie „opłata stała” i obejmuje także opłaty, które nie są opła- tami stałymi w rozumieniu ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (art. 12), ale ich wysokość jest stała dlatego, że została jednoznacznie określona kwoto- wo, jak to ma miejsce w przypadku opłaty podstawowej. W odniesieniu do zagadnie- nia opłaty podstawowej Sąd Najwyższy wypowiadał się również wcześniej, przed uchwałą z 26 września 2006 r., II UZP 11/06, między innymi w postanowieniu z 2 czerwca 2006 r., II UZ 14/06 (OSNP 2007 nr 11-12, poz. 175), stwierdzając, że art. 1302 § 3 k.p.c. dotyczy także skargi kasacyjnej podlegającej opłacie podstawowej, o której mowa w art. 36 ustawy o kosztach sądowych. Podobne stanowisko co do wy- kładni art. art. 1302 § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy zajął w uchwale z 10 stycznia 2007 r., III CZP 134/06 (OSNC 2007 nr 11, poz. 160) oraz w uchwale z 21 listopada 2006 r., III CZP 109/06 (OSNC 2007 nr 7-8, poz. 105). Z powyższych względów, na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39814 k.p.c. Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji. ========================================