I UZ 14/08

Postanowienie z dnia 17 września 2008 r. I UZ 14/08 Na podstawie art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c. skarga kasacyjna przysłu- guje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia tylko wtedy, gdy przed- miot decyzji organu rentowego obejmuje sprawę o przyznanie emerytury lub renty, o ich wstrzymanie albo o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecz- nego i gdy taka sprawa jest objęta odwołaniem do sądu ubezpieczeń społecz- nych oraz stanowi przedmiot rozstrzygnięcia w pierwszej i drugiej instancji. Przewodniczący SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef Iwulski, Herbert Szurgacz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 wrześ- nia 2008 r. sprawy z odwołania Grzegorza K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o wysokość świadczenia, odsetki za zwłokę, na skutek zażalenia ubezpieczonego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 17 kwietnia 2008 r. [...] o d d a l i ł zażalenie. U z a s a d n i e n i e Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną ubezpieczonego Grzegorza K. ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia niż- szą niż 10.000 zł (art. 3982 § 2 k.p.c.). Sprawa wynikła z jego odwołań od czterech decyzji pozwanego. Pierwszą z 2 maja 2007 r. pozwany wykonał prawomocny wyrok przyznający ubezpieczonemu rentę z tytułu niezdolności do pracy od 15 grudnia 2004 r. Tą samą decyzją wstrzymał z dniem 5 listopada 2006 r. wypłatę renty wobec nabycia przez ubezpieczonego prawa do emerytury i podjęcia jej wypłaty. Drugą de- cyzją z 17 maja 2007 r., pozwany przeliczył emeryturę przez zmniejszenie okresów nieskładkowych z 64 do 41 miesięcy (wobec pominięcia w podstawie świadczenia okresu zasiłku przedemerytalnego, w miejsce którego przyznano rentę). Trzecią de- 2 cyzją z 18 maja 2007 r., pochodną od drugiej, pozwany zobowiązał ubezpieczonego do zwrotu nienależnie pobranej emerytury w okresie od 5 listopada 2006 r. do 31 maja 2007 r. w kwocie 223,14 zł w związku z zawyżeniem okresów nieskładkowych. Czwartą decyzją z 2 lipca 2007 r., pozwany zmniejszył emeryturę ubezpieczonego o kwotę 223,14 zł, wynikającą z decyzji z 18 maja 2007 r. Sąd Okręgowy w Białymstoku wyrokiem z 7 listopada 2007 r. odrzucił odwoła- nia od pierwszych trzech decyzji wobec niedochowania terminu z art. 4779 § 3 k.p.c. i oddalił odwołanie od czwartej decyzji. Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z 6 lutego 2008 r. oddalił apelację ubezpieczonego. W odwołaniu od decyzji i potem w apelacji od wyroku Sądu pierwszej instancji oraz w skardze kasacyjnej, ubezpieczony podawał taką samą wartość przedmiotu odwołania (sporu) i zaskarżenia w kwocie 8.374,95 zł. Uzasadniając odrzucenie skargi kasacyjnej Sąd Apelacyjny wskazał na mająt- kowy charakter sprawy, wynikający ze sporu o wysokość emerytury i o odsetki za zwłokę w wypłacie świadczenia. Ze względu na podawaną wartość przedmiotu za- skarżenia (8.374,95 zł) skarga była niedopuszczalna i dlatego podlegała odrzuceniu (art. 3982 § 1 i 3986 § 2 k.p.c.). W zażaleniu ubezpieczony zarzucił naruszenie art. 3982 § 1 zdanie 2 k.p.c., przez odrzucenie skargi kasacyjnej w sprawie, w której przysługuje ona niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia, w konsekwencji błędne zastosowanie art. 3986 § 2 k.p.c. Zarzucił pominięcie zdania drugiego § 1 art. 3982 k.p.c., które wyłącza limit kwotowy w sprawach o przyznanie i wstrzymanie emerytury i renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. Wskazana wartość przedmiotu zaskarże- nia 8.374,95 zł, wynikająca z niedopłaty świadczenia za okres objęty odwołaniem ma jedynie drugorzędne znaczenie w sprawie. Istotą sporu jest prawidłowe ustalenie podstaw wysokości emerytury po rozstrzygnięciu czy „wniosek” z 30 maja 2007 r. można uznać za odwołanie od decyzji z 2, 17 i 18 maja 2007 r. Błędne ustalenia ZUS co do wysokości świadczenia, wskutek pominięcia 24 miesięcy okresów nieskładko- wych oznacza na przyszłość dla wnioskodawcy obniżenie emerytury, przewyższa- jące 10.000 zł. Na tej podstawie ubezpieczony wniósł o uchylenie postanowienia o odrzuceniu skargi. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 3 Zarzuty zażalenia nie uzasadniają jego wniosku. Gdyby rzeczywiście przed- miot rozstrzygania obejmował sprawę ujętą w zdaniu drugim przepisu art. 3982 § 1 k.p.c. - zgodnie z którym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpie- czenia społecznego - to pierwsza zauważalna niekonsekwencja wynika nie tylko z tego, że ubezpieczony nigdy nie oznaczył tak przedmiotu sprawy, ale również nie określił dla takiego przedmiotu sprawy wartości przedmiotu sporu (w odwołaniu) czy zaskarżenia (w apelacji), a przecież i te sprawy należą do majątkowych. Skarga ka- sacyjna przysługuje w nich niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia, co nie zwalniało z obowiązku jego oznaczenia (art. 19 w związku 3982 § 1 k.p.c.). Należy zauważyć, że przedmiot sprawy i przedmiot rozstrzygania nie obejmował sprawy wymienionej w art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c. Pierwsza decyzja nie dotyczyła przyznania renty lecz stanowiła tylko wykonanie przez pozwanego prawomocnego wyroku przyznającego ubezpieczonemu rentę. Miała więc w tej mierze znaczenie jedynie technicznie (wykonujące uprzedni wyrok). Ta sama decyzja wstrzymuje wprawdzie rentę w związku z nabyciem przez ubezpieczonego emerytury, jednakże nie było to kwestionowane i zaskarżone odwołaniem. Ubezpieczony w ogóle nie podważał decyzji o wstrzymaniu renty i zastąpieniu jej przez emeryturę. Uzasadnione jest więc stwierdzenie, że skarga kasacyjna przysługuje na pod- stawie art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c., czyli niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia, jednak tylko wtedy, gdy przedmiot decyzji organu rentowego obejmuje sprawę w nim wymienioną i gdy jest ona objęta odwołaniem do sądu ubezpieczeń społecznych, a następnie stanowi przedmiot rozstrzygania w pierwszej i w drugiej instancji. Zatem to, że decyzja dotyczyła również wstrzymania renty wobec nabycia emerytury, nie uzasadnia przyjęcia skargi, skoro w tym zakresie nie było sporu (od- wołania i rozstrzygania). W odwołaniu od decyzji i w toku sprawy, skarżący kwestio- nował jedynie brak odsetek od wypłaconego świadczenia oraz dopuszczalność jego zmniejszenia o nadpłatę wynikającą z pomniejszenia okresów nieskładkowych z 65 do 41 miesięcy (z racji zastąpienia zasiłku przedemerytalnego rentą z tytułu niezdol- ności do pracy). Tu jednak wartość przedmiotu sporu i wartość przedmiotu zaskarże- nia była cały czas taka sama. W odwołaniu, w apelacji i w skardze kasacyjnej poda- wano ją w kwocie 8.374,95 zł. 4 Powyższej oceny nie zmienia zarzut o zmniejszeniu wysokości świadczenia „na przyszłość” wobec „utraty” 24 miesięcy okresów nieskładkowych. Skarżący kwe- stię tę eksponuje dopiero w obecnym zażaleniu i całkowicie zaniechał tu wykazania wartości przedmiotu zaskarżenia. Jeżeli zatem twierdzi, że z tej przyczyny obniżenie emerytury przewyższy 10.000 zł, to winien dostrzec, że nie może dowolnie określać wartości przedmiotu zaskarżenia, tak aby uzyskać prawo do wniesienia skargi kasa- cyjnej. Każdorazowo wartość ta podlega weryfikacji przez sądy powszechne i rów- nież przez Sąd Najwyższy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 27 lutego 2002 r., I PKN 305/01, OSNP 2004 nr 4, poz. 65 i z 22 kwietnia 2002 r., II UZ 11/02, Pro- kuratura i Prawo 2002 nr 11, poz. 45). Odnosi się to w szczególności do sprawy o prawo majątkowe, dla którego wartość przedmiotu sporu i wartość przedmiotu zaskarżenia ściśle określone w ustawie. Chodzi o algorytm ustalania wysokości emerytury określony w art. 53 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. W szczególności zaś o wpływ na wysokość emerytury zmniejszenia okresów nieskładkowych (art. 53 ust. 1 pkt 3);Wwym przypadku o 24 miesiące nieskładkowe, co przy przyjęciu do obliczenia nawet aktualnej (najwyższej) kwoty bazowej (2.983,98 zł - MP z 2008 r. Nr 39, poz. 348), służącej do ustalenia podstawy wymiaru, jednak z ograniczeniem do 250% (art. 15 ust. 5 i art. 19 ustawy o emeryturach i rentach), nie pozwala przyjąć w skali roku (gdyż tu ma zastosowanie art. 22 k.p.c.) różnicy (2.983,98zł x 250% x 0,7% x 2), która łącznie z kwotą dochodzonych odsetek 8.374,95 zł i kwotą zmniejszenia 223,14 zł, przewyższałaby 10.000 zł. Powyższe uprawnia stwierdzenie, że nie było przedmiotu odwołania i rozstrzy- gania obejmującego sprawę z art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c. Natomiast wartość przedmiotu zaskarżenia nie przekraczała granicy uzasadniającej dopuszczalność skargi kasacyjnej, dlatego prawidłowo została ona odrzucona na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. w związku z art. 3982 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. Z tych motywów oddalono zażalenie z mocy art. 39814 i 3941 § 3 k.p.c. ========================================