II PZ 1/08

Postanowienie z dnia 18 marca 2008 r. II PZ 1/08 Pismem, które nie zostało należycie opłacone jest zarówno pismo, od którego w ogóle nie została uiszczona opłata lub opłatę uiszczono po upływie terminu, jak i pismo, od którego wniesiono opłatę w niepełnej wysokości, a także pismo, które zostało opłacone w inny sposób niż określony w § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 27, poz. 199) w związku z art. 9 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądo- wych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.). Przewodniczący SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca), Sędziowie: SN Roman Kuczyński, SA Jolanta Pietrzak. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 marca 2008 r. sprawy z powództwa Mariusza P., Hanny P., Jadwigi P. i Marzanny H. prze- ciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Ministra Skarbu Państwa o za- płatę, na skutek zażalenia powodów Mariusza P. i Hanny P. na postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy z dnia 19 listo- pada 2007 r. [...] o d d a l i ł zażalenie. U z a s ad n i e n i e Postanowieniem z dnia 19 listopada 2007 r., Sąd Okręgowy w Bydgoszczy od- rzucił skargi kasacyjne powodów Mariusza P., Hanny P. i Jadwigi P. z uwagi na ich nieopłacenie w terminie. Sąd Okręgowy wskazał, że pełnomocnik powodów, wyko- nujący zawód radcy prawnego, opłacił skargi kasacyjne opłatami podstawowymi w kwocie 30 zł w formie bezgotówkowej - przelewami z dnia 29 października 2007 r. Opłaty te uiszczone zostały wprawdzie z momentem wniesienia skarg kasacyjnych, jednak wadliwość tych czynności procesowych wynikała z faktu dokonania przele- 2 wów bankowych na rachunek bankowy niewłaściwego Sądu. Strona powodowa do- konała bowiem wpłat na rachunek bieżący dochodów Sądu Rejonowego w Bydgosz- czy zamiast na rachunek Sądu Okręgowego w Bydgoszczy. Tymczasem użyty w § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. zwrot „wła- ściwy sąd”, na którego bieżący rachunek należy uiszczać opłaty sądowe, oznacza ten sąd, w którym - w przypadku opłat od środków odwoławczych (także nadzwy- czajnych środków zaskarżenia jak skarga kasacyjna) - dokonuje się wstępnych czynności sądowych, których celem jest sprawdzenie zachowania terminu ich wnie- sienia oraz warunków formalnych, prawidłowości i terminowości uiszczenia opłat. W przypadku skarg kasacyjnych jest to sąd drugiej instancji, za pośrednictwem którego wnosi się te skargi do Sądu Najwyższego. Skargi kasacyjne powodów opłacone zo- stały na rachunek bieżących dochodów tego sądu, który w niniejszej sprawie nie orzekał w pierwszej ani drugiej instancji. Okoliczność ta wskazuje, że skargi kasacyj- ne nie zostały właściwie opłacone i z tego względu na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. w związku z art. 1302 § 3 k.p.c. podlegają odrzuceniu. W zażaleniu na powyższe postanowienie powodowie Mariusz P. i Hanna P. zarzucili naruszenie art. 3986 § 2 k.p.c. w związku z art. 1302 § 3 k.p.c. w związku z § 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach cywilnych, poprzez ich błędną inter- pretację i nieuzasadnione zastosowanie oraz art. 219 k.p.c. poprzez brak zarządze- nia o łącznym rozpoznaniu trzech skarg kasacyjnych i brak wskazania podstawy prawnej w tym zakresie. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że uiszczenie opłaty sądowej na nie- właściwy rachunek bankowy, stanowi brak formalny. Jednakże nie jest to brak for- malny powodujący odrzucenie skargi kasacyjnej. Stwierdzenie to wynika z faktu, że literalne brzmienie art. 3986 § 2 k.p.c. w związku z art. 1302 § 3 k.p.c. w związku z § 1 i § 2 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra wskazuje jednoznacznie, że mają one zastosowanie jedynie w przypadku nieuiszczenia opłaty sądowej. Przepis art. 3986 § 2 k.p.c. stanowi, iż odrzuceniu podlega nieopłacona skarga kasacyjna, przepis ten jednoznacznie wskazuje zatem na brak opłaty sądowej a nie na niewłaściwe jej uiszczenie. Natomiast zgodnie z art.1302 § 3 k.p.c. Sąd odrzuca pismo bez wezwania o uiszczenie opłaty. Biorąc pod uwagę literalne brzmienie tego przepisu, uznać nale- ży, że wezwać do uiszczenia opłaty można tylko wtedy, gdy opłata ta nie została uiszczona. Twierdzenie to dodatkowo uzasadnia fakt, że kwestie uiszczenia opłaty w 3 nienależyty sposób ustawodawca uregulował oddzielnie w art. 1302 § 1 k.p.c. Tak więc - ze względu na zasadę domniemania racjonalności ustawodawcy - uznać na- leży, że celowo dokonał on rozróżnienia dwóch stanów faktycznych, mianowicie nie- wniesienie opłaty i nienależyte jej wniesienie. Zatem dowolne stosowanie dwóch przepisów regulujących odmienne kwestie uznać należy za niedopuszczalne. Skar- żący wskazali, że w niniejszej sprawie powodowie wnoszący skargi kasacyjne wy- stępują niezależnie od siebie, a co za tym idzie wniesione przez nich skargi mogą być rozpoznane łącznie w trybie art. 219 k.p.c. Łączne rozpoznanie skarg wymaga wydania zarządzenia w tym przedmiocie. Zaskarżone postanowienie w swej treści nie wskazuje podstawy prawnej łącznego rozpoznania ani nie odnosi się merytorycz- nie do tej kwestii. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów. Przepis art. 3986 § 2 k.p.c. stanowi, że sąd drugiej instancji odrzuca na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu, skargę niespełniającą wymagań określo- nych w art. 3984 § 1 k.p.c., nieopłaconą oraz skargę, której braków nie usunięto w terminie lub z innych przyczyn niedopuszczalną. Zgodnie z art. 1302 § 1 k.p.c., pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego, które nie zostało należycie opłacone, przewodniczący zwraca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej przez wskazaną przez stronę wartości przedmiotu sporu. Z kolei w myśl art. 1302 § 3 k.p.c. sąd odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty pismo wniesione przez adwo- kata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego środki odwoławcze lub środki za- skarżenia (apelację, zażalenie, skargę kasacyjną, skargę o stwierdzenie niezgodno- ści z prawem prawomocnego orzeczenia, sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu zapłaty, skargę na orzeczenie referendarza sądowego) podlegające opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia. Wreszcie stosownie do § 2 rozporządzenia Ministra Spra- wiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 27, poz. 199), opłaty sądowe w sprawach cywilnych uiszcza się w formie bezgotówkowej na rachunek bieżący dochodów właściwego sądu albo w formie wpłaty gotówkowej, bezpośrednio w kasie sądu lub w formie zna- 4 ków o odpowiedniej wartości wykonanych według ustalonego wzoru, zwanych „zna- kami opłaty sądowej”. Z brzmienia przytoczonych wyżej przepisów skarżący wyprowadzają wniosek, że uiszczenie opłaty sądowej na niewłaściwy rachunek (w istocie na rachunek nie- właściwego sądu) nie stanowi o nieopłaceniu skargi kasacyjnej, ale o jej nienależy- tym opłaceniu, co nie uzasadnia odrzucenia tego środka zaskarżenia w sytuacji, gdy opłata została uiszczona, tyle że niewłaściwie. W konsekwencji skarżący wydają się sugerować, że w takim przypadku winien znaleźć zastosowanie art. 1302 § 1 k.p.c., a w konsekwencji art. 1302 § 2 k.p.c. Wniosek ten jest błędny z następujących wzglę- dów. Przepisy art. 1302 § 1 i art. 1302 § 3 k.p.c. posługują się zwrotem „pismo wnie- sione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego”, jednakże ich zakres jest różny. Nie budzi wątpliwości, że w drugim z powołanych przepisów jest mowa wyłącznie o pismach, będących środkami odwoławczymi lub środkami zaskar- żenia (pismach zawierających takie środki), które zostały wyraźnie w unormowaniu tym wymienione. Ponadto, o ile art. 1302 § 1 in fine k.p.c. odnosi się do opłaty obli- czonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu, to art. 1302 § 3 in fine k.p.c. stanowi o opłacie obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia. Jeżeli więc nie zostanie należycie opłacone pismo procesowe wniesio- ne przez adwokata lub radcę prawnego, które nie jest jednym z pism wymienionych w art. 1302 § 3 k.p.c., to skutek tego stanu rzeczy reguluje art. 1302 § 2 k.p.c. Jeżeli natomiast adwokat lub radca prawny wnosi pismo zawierające jeden ze środków od- woławczych lub środków zaskarżenia, które podlega opłacie i które jest nienależycie opłacone, to zgodnie z art. 1302 § 3 k.p.c. sąd odrzuca je bez wezwania do uiszcze- nia należnej opłaty (por. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2007 r., I CZ 20/07, Lex nr 319607). W ocenie skarżących, czym innym jest nieopłacenie pisma procesowego w ogóle, a czym innym jego niewłaściwe opłacenie. Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić, gdyż w każdym z tych przypadków mamy do czynienia z pismem, które nie zostało należycie opłacone, podlegającym sankcjom przewidzianym w przyto- czonych wyżej przepisach. Pismem, które nie zostało należycie opłacone jest za- równo pismo, od którego w ogóle nie została wniesiona opłata lub opłatę uiszczono po upływie terminu, jak i pismo, od którego wniesiono opłatę w niepełnej wysokości, a także pismo, które zostało opłacone w inny sposób niż określony w § 2 rozporzą- 5 dzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. w związku z art. 9 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.). Stanowisko Sądu Najwyższego w tym zakresie jest jednolite (por. między in- nymi uchwałę z dnia 22 listopada 2006 r., III CZP 83/06, OSNC 2007 nr 7-8, poz. 106; postanowienie z dnia 15 listopada 2006 r., I PZ 21/06, niepublikowane; posta- nowienie z dnia 15 listopada 2006 r., V CZ 79/06, niepublikowane). Skarżący nie kwestionują, że opłaty od wniesionych przez nich skarg kasacyj- nych zostały uiszczone na rachunek niewłaściwego sądu w ostatnim dniu terminu do zaskarżenia wyroku Sądu drugiej instancji (29 października 2007 r.). Uiszczenie opłaty sądowej w sposób nieprzewidziany przez przepisy powołanego wyżej rozpo- rządzenia nie jest uiszczeniem tej opłaty w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Oznacza to równocześnie, że wniesione przez profesjonalnego pełnomocnika powodów skargi kasacyjne nie zostały należycie opłacone, co prowadziło do zastosowania art. 3986 § 2 k.p.c. w związku z art. 1302 § 3 k.p.c. Zakres obu tych przepisów jest inny z tego względu, że pierwszy z nich wymienia przesłanki, w zakresie których zachodzi kompetencja sądu drugiej instancji do odrzucenia skargi kasacyjnej, w tym przesłanka określona w art. 1302 § 3 k.p.c. Niezrozumiały jest zarzut naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 219 k.p.c. Nie budzi bowiem wątpliwości, że w sprawie niniejszej zachodziło po stronie powo- dowej współuczestnictwo formalne, wynikające z połączenia przez Sąd pierwszej instancji spraw powodów do wspólnego rozpoznania (rozstrzygnięcia). W konse- kwencji zapadłe w sprawie wyroki Sądów obu instancji dotyczyły czterech różnych przedmiotów rozpoznania, połączonych w jednej sprawie w sposób formalny. Za- skarżenie orzeczenia dotyczącego kilku współuczestników formalnych może być w związku z tym dokonane bądź w jednym piśmie procesowym, bądź w odrębnych pi- smach, gdyż zawsze stanowi zaskarżenie wobec odrębnych rozstrzygnięć, formalnie tylko zamieszczonych w jednym orzeczeniu. Skoro roszczenia procesowe powodów - połączone w jednej sprawie w sposób formalny - zostały rozstrzygnięte w tej sprawie przez Sąd drugiej instancji, przeto nie było podstaw do łączenia na podstawie art. 219 k.p.c. wniesionych skarg kasacyjnych. Z powyższych względów zażalenie podlega oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. ========================================