I PK 249/05

Wyrok z dnia 14 czerwca 2006 r. I PK 249/05 Pracownikom, których stosunki pracy uległy rozwiązaniu po wejściu w życie ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.), w następstwie postępowań wszczętych na pod- stawie przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących za- kładu pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.), przysługuje odprawa pieniężna na zasadach określonych w nowych przepisach, jeżeli jest to dla nich korzystniejsze. Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz, Sędziowie: SN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), SA Romualda Spyt. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2006 r., sprawy z powództwa Małgorzaty J. przeciwko Urzędowi Miasta Ł. w Ł. o odszkodo- wanie z tytułu nieuzasadnionego wypowiedzenia umowy o pracę, odprawę pienięż- ną, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Łodzi z dnia 3 lutego 2005 r. [...] 1. u c h y l i ł zaskarżony wyrok w pkt. I. 1 i o d d a l i ł apelację pozwanego, 2. u c h y l i ł zaskarżony wyrok w pkt. II i IV, 3. oddalił wniosek powódki o zasądzenie dalszych kosztów postępowania. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 26 stycznia 2005 r., wydanym na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z dnia 20 października 2004 r. w sprawie z powództwa Małgorzaty J. przeciwko Urzędowi Miasta Ł. w Ł. o odszkodowanie z tytułu nieuzasadnionego wypowiedzenia 2 umowy o pracę i odprawę pieniężną, zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w punk- cie Ib, dotyczącym zasądzenia na rzecz powódki odprawy pieniężnej w wysokości 12.360 zł wraz z odsetkami od dnia 1 marca 2004 r. do dnia zapłaty i oddalił po- wództwo w tym zakresie, a także zmienił ten wyrok w punkcie IV w ten tylko sposób, że obniżył zasądzoną tam kwotę 108,75 zł do kwoty 54,40 zł i zasądził od powódki na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi kwotę 54,35 zł tytułem zwrotu wydatków. Ponadto zasądził od powódki na rzecz pozwa- nego kwotę 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za pierwszą instancję; oddalił apelację w pozostałej części oraz zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 450 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję, a także oddalił wniosek pozwanego o zwrot kosztów zastępstwa proceso- wego za drugą instancję w pozostałej części. W sprawie tej ustalono, że powódka była zatrudniona u pozwanego od dnia 19 września 1994 r. na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony w peł- nym wymiarze czasu pracy na stanowisku radcy prawnego w biurze prawnym. Od dnia 1 czerwca 1995 r. przez okres 3 miesięcy powódka pełniła obowiązki zastępcy dyrektora Biura Prawnego Urzędu Miasta Ł. Od dnia 1 września 1995 r. powierzono jej stanowisko zastępcy dyrektora - radcy prawnego w Biurze Prawnym Urzędu Mia- sta. W okresie zatrudnienia powódka otrzymywała jednorazowo podwyższony doda- tek służbowy w nagrodę za szczególne osiągnięcia w pracy zawodowej. Na mocy porozumienia zmieniającego, poczynając od dnia 23 sierpnia 2001 r., powódka zo- stała zatrudniona na stanowisku radcy prawnego „w I Zespole Radców Prawnych Oddziału - Biuro Prawne w Gabinecie Prezydenta Miasta UMŁ koordynującego pracę radców prawnych w Oddziale - Biuro Prawne w Gabinecie Prezydenta UMŁ”. W dniu 1 października 2002 r. powódka złożyła prośbę o zwolnienie jej z funkcji koordyna- tora. Rezygnacja ta została przyjęta przez prezydenta Miasta Ł., a funkcję koordy- natora powierzono Małgorzacie M. W dniu 28 listopada 2003 r. powódka otrzymała wypowiedzenie umowy o pracę, podpisane przez sekretarza Miasta Ł., działającego na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez prezydenta Miasta Ł. Jako przy- czynę wypowiedzenia umowy o pracę pozwany wskazał zmniejszenie stanu zatrud- nienia w Biurze Prawnym Urzędu Miasta Ł. w związku ze zmianami organizacyjnymi wprowadzonymi zarządzeniem [...] Prezydenta Miasta Ł. z dnia 24 listopada 2003 r., zmieniającym zarządzenie w sprawie ustalenia limitów etatów w Urzędzie Miasta Ł. Na dzień 31 listopada 2003 r. pozwany zatrudniał 30 radców prawnych w pełnym 3 wymiarze czasu pracy, którzy legitymowali się zróżnicowanym zakładowym stażem pracowniczym. Zarządzeniem prezydenta Miasta Ł. z dnia 24 listopada 2003 r. [...] wprowadzono regulamin świadczenia pomocy prawnej w Urzędzie Miasta Ł. Innym zarządzeniem prezydenta Miasta Łodzi z dnia 24 listopada 2003 r. [...] ustalono limit 25 etatów radców prawnych. Prezydent Miasta Ł. podjął decyzję o zmniejszeniu za- trudnienia w Biurze Prawnym na stanowiskach radców prawnych o 5 etatów, zobo- wiązał, wspólnie z wiceprezydentem, sekretarza Miasta do przedstawienia nowego składu osobowego Biura Prawnego. Sekretarz Miasta wytypował 5 radców (w tym powódkę) do zwolnienia, a jego propozycja została zaakceptowana. Jedynym kryte- rium doboru osób do zwolnienia była własna ocena sekretarza Miasta tych pracow- ników pod względem ich konfliktowości. Wyboru powódki dokonał na podstawie do- cierających do niego informacji od Jadwigi P. i Ewy P. oraz spostrzeżenia, że w ze- spole radców istnieje konflikt, którego źródłem - w jego ocenie - była praca powódki. W okresie, gdy funkcję sekretarza miasta pełnił Tadeusz S., tj. od dnia 1 grudnia 1998 r. do dnia 18 grudnia 2002 r., nie było z powódką żadnych konfliktowych sytua- cji, tak samo gdy funkcję dyrektora Biura Prawnego pełniła Małgorzata Z.-K. Powód- ka była sumiennym, odpowiedzialnym i rzetelnym radcą prawnym, zajmowała się najtrudniejszymi sprawami w Urzędzie, prowadziła większość najbardziej prestiżo- wych procesów, udzielała konsultacji pozostałym radcom prawnym. W okresie peł- nienia funkcji zastępcy dyrektora Biura Prawnego oraz koordynatora powódka miała problemy w wyegzekwowaniu swoich decyzji od kolegów z zespołu. Po złożeniu re- zygnacji z funkcji koordynatora powódka zaczęła obsługiwać Wydział Zdrowia. Z pewną grupą radców prawnych (Małgorzatą M., Grażyną O., Jadwigą P. i Piotrem W.) powódka miała sytuacje konfliktowe dotyczące między innymi zakresu świadczo- nej obsługi prawnej w Urzędzie, liczba prowadzonych spraw, przydziału zadań oraz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu egzekucyjnym. Z innymi radcami prawnymi powódka nie miała konfliktów. Na miejsce powódki nikt nie został zatrudniony. W dniu rozwiązania stosunku pracy powódka była zatrudniona w innych zakładach w łącznym wymiarze pełnego etatu. Pozwany nie wypłacił powódce odprawy pieniężnej z tytułu zwolnienia z pracy. Średnie miesięczne wynagrodzenie powódki u pozwanego wynosiło 4.489 zł brutto. W pozwanym zakładzie działają organizacje związkowe. Powódka nie była członkiem żadnej organizacji związkowej, nie zwróciła się do żadnej organizacji związkowej o reprezentowanie jej interesów pracowniczych. 4 W ramach takich ustaleń Sąd Rejonowy stwierdził, że wskazana przyczyna wypowiedzenia była rzeczywista i prawdziwa, bowiem w Urzędzie Miasta Ł. przepro- wadzono zmiany organizacyjne, łączące się z redukcją zatrudnienia w Biurze Praw- nym, a na miejsce powódki nikt nie został zatrudniony. Równocześnie decyzji o wy- powiedzeniu powódce umowy o pracę nie podjęto w oparciu o obiektywne i sprawie- dliwe kryteria. Podnosząc w trakcie procesu, że jedynym kryterium przy wyborze rad- ców prawnych do zwolnienia była konfliktowość, pozwany nie wykazał, że takie samo kryterium zastosował do pozostałych zwolnionych radców prawnych. Ponadto po- zwany w żaden sposób nie próbował ustalić, jakie były źródła konfliktu pomiędzy rad- cami i czy zarzuty stawiane powódce przez niektórych radców prawnych były uza- sadnione i prawdziwe, zważywszy że powódka była długololetnim pracownikiem po- zwanego, miała jeden z dłuższych stażów pracy w porównaniu z innymi zatrudnio- nymi radcami prawnymi, przez kilka lat zajmowała wysokie stanowiska i otrzymywała podwyższony dodatek służbowy w nagrodę za szczególne osiągnięcia w pracy za- wodowej. W konsekwencji Sąd Rejonowy uznał, że wypowiedzenie umowy o pracę było nieuzasadnione i zasądził na rzecz powódki odszkodowanie w wysokości trzy- miesięcznego wynagrodzenia (13.467 zł) na podstawie art. 45 k.p. w związku z art. 47 k.p. Zasadne było także żądanie zasądzenia odprawy pieniężnej z tytułu utraty za- trudnienia. Sąd Rejonowy wskazał, że ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczegól- nych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedoty- czących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm., powoływana dalej jako ustawa z 13 marca 2003 r.) weszła w życie z dniem 1 stycznia 2004 r., z wyjątkiem art. 15, który wszedł w życie z dniem 1 lipca 2003 r. (art. 30 ustawy). Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 tej ustawy, do trwających w dniu wejścia jej w życie postępowań dotyczą- cych rozwiązania z pracownikami stosunków pracy na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa z 28 grudnia 1989 r.) sto- suje się dotychczasowe przepisy. Przepis art. 28 ust. 2 ustawy z 13 marca 2003 r. stanowi, że pracownikom, których stosunki pracy ulegną rozwiązaniu poczynając od dnia wejścia w życie ustawy w następstwie postępowań, o których mowa w ust. 1, przysługuje odprawa pieniężna na zasadach określonych w dotychczasowych prze- pisach, chyba że odprawa pieniężna przysługująca na podstawie niniejszej ustawy 5 jest dla nich korzystniejsza. Powódka otrzymała wypowiedzenie umowy o pracę w ramach zwolnień indywidualnych z przyczyn leżących po stronie pracodawcy w dniu 28 listopada 2003 r., a więc w okresie obowiązywania ustawy z 28 grudnia 1989 r. Ustawa ta w art. 8 ust. 3 pkt 4 przewidywała, że odprawa pieniężna nie przysługiwała pracownikowi, który nabył prawo do emerytury lub renty albo który jest zatrudniony w innym zakładzie pracy w pełnym wymiarze czasu pracy lub w kilku zakładach pracy łącznie w pełnym wymiarze czasu pracy. Bezsporne było, że w dniu rozwiązania sto- sunku pracy powódka była zatrudniona w innych zakładach pracy w łącznym wymia- rze całego etatu. Takiego reduktora prawa do odprawy nie przewidują przepisy ustawy z 13 marca 2003 r., co doprowadziło Sąd pierwszej instancji do wniosku, że regulacja ustawowa obowiązująca od dnia 1 stycznia 2004 r. jest dla powódki ko- rzystniejsza, co z kolei oznacza, że powódka nie może być pozbawiona prawa do odprawy, mimo iż postępowanie w sprawie rozwiązania z nią stosunku pracy wszczęto przed dniem 1 stycznia 2004 r. Biorąc pod uwagę ponad 8-letni zakładowy staż pracy powódki Sąd Rejonowy zasądził na jej rzecz odprawę pieniężną w kwocie 12.360 zł, tj. w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia obliczonego według za- sad obowiązujących przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynko- wy, z uwzględnieniem tego, iż wysokość odprawy pieniężnej nie może przekraczać kwoty 15-krotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego na podstawie odrębnych przepisów, obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy (art. 8 ust 4 ustawy z 13 marca 2003 r.). W pozostałym zakresie (co do kwoty 20 zł) powództwo o odprawę pieniężną oddalił jako bezpodstawne. Sąd pierwszej instancji podkreślił również, że ze względu na różnorodny cha- rakter prawny zasądzonych świadczeń, tj. odszkodowania z art. 45 § 2 k.p. w związku z art. 47 k.p., które jest odszkodowaniem ustawowym oraz odprawy pienięż- nej z art. 8 ustawy z 13 marca 2003 r., która nie ma charakteru odszkodowawczego, nie można było dokonać zarachowania odprawy pieniężnej na poczet odszkodowa- nia. Sąd zasądził odsetki ustawowe od odszkodowania od dnia następującego po dniu wydania wyroku, tj. od dnia 21 października 2004 r. do dnia zapłaty, a odsetki ustawowe od odprawy pieniężnej - od dnia 1 marca 2004 r., tj. od dnia następujące- go po dniu rozwiązania umowy o pracę. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto o treść przepisu art. 100 zdanie drugie k.p.c. oraz art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.) w związku z § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia 6 Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). O rygorze natychmiastowej wykonalności orzeczono na podstawie przepisu art. 477 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy, uwzględniając zarzuty apelacji pozwanego jedynie częściowo, w pełni podzielił ustalenia Sądu pierwszej instancji co do braku obiektywnych i spra- wiedliwych kryteriów doboru radców prawnych do zwolnienia, jak również co do za- sady podzielił pogląd, że odprawa pieniężna przysługuje pracownikowi niezależnie od odszkodowania przewidzianego w przepisach art. 45 § 2 k.p. w związku z art. 47 k.p., bowiem są to dwa różne uprawnienia, oparte na innych podstawach faktycznych i prawnych. Równocześnie Sąd Okręgowy stwierdził, że w omawianym stanie fak- tycznym nie występuje zbieg tych roszczeń, bowiem powódce nie przysługiwało prawo do odprawy pieniężnej i w tym zakresie uwzględnił zarzuty apelacji dotyczące wydania orzeczenia z naruszeniem przepisu art. 8 ust. 1 pkt 3 i art. 28 ust. 2 ustawy z 13 marca 2003 r. Stosunek pracy łączący strony rozwiązał się w dniu 29 lutego 2004 r. (a więc w dacie obowiązywania ustawy z 13 marca 2003 r.) wskutek wypo- wiedzenia umowy o pracę otrzymanego dnia 28 listopada 2003 r. (czyli pod rządami przepisów ustawy z 28 grudnia 1989 r.). W takich okolicznościach sprawy, w ocenie Sądu drugiej instancji, na gruncie przepisów przejściowych ustawy z 13 marca 2003 r. (art. 28 ust. 1 i 2) - w pierwszej kolejności podlegało badaniu uprawnienie powódki do uzyskania odprawy pieniężnej na podstawie przepisów ustawy z 28 grudnia 1989 r. Dopiero pozytywny wynik takich ustaleń mógł prowadzić do kolejnej matematycz- nej operacji polegającej na stosownym wyliczeniu wysokości należnych odpraw pie- niężnych według zasad przewidzianych zarówno w poprzedniej, jak i nowej regulacji prawnej, porównaniu wysokości odpraw i zasądzeniu kwoty korzystniejszej (wyższej) dla byłego pracownika. Na taką sekwencję czynności wskazuje wykładnia grama- tyczna przepisu art. 28 ust. 2 ustawy z 13 marca 2003 r., który mówi o przysługiwa- niu odprawy zarówno wedle dotychczasowych zasad, jak i nowych przepisów. Zgod- nie z treścią przepisu art. 8 ust. 3 pkt 4 ustawy z 28 grudnia 1989 r. odprawa pie- niężna nie przysługiwała pracownikowi, który nabył prawo do emerytury lub renty albo który jest zatrudniony w innym zakładzie pracy w pełnym wymiarze czasu pracy lub w kilku zakładach pracy łącznie w pełnym wymiarze czasu pracy. Bezsporne było, że w dacie rozwiązania umowy o pracę z pozwanym powódka pozostawała w 7 innych stosunkach pracy, łącznie w pełnym wymiarze czasu pracy, co wyłączało jej prawo do odprawy pieniężnej. Skoro więc nie przysługiwała jej odprawa pieniężna wedle dotychczasowych przepisów, to nie ma substratu, który mógłby podlegać po- równaniu, a w konsekwencji stwierdzeniu, który z nich jest korzystniejszy. Rozwiąza- nie przyjęte przez Sąd pierwszej instancji, sprowadzające się do przyjęcia, że od- prawa pieniężna na podstawie przepisów ustawy z 13 marca 2003 r. jest korzystniej- sza dla powódki, bo w ogóle jej przysługuje, nie odpowiada konstrukcji przyjętej przez ustawodawcę. Zauważyć należy, że w treści przepisu art. 28 ust. 2 tej ustawy posłużył się on konsekwentnie zwrotami: „przysługuje odprawa pieniężna na zasa- dach określonych w dotychczasowych przepisach” oraz „odprawa pieniężna, przy- sługująca na podstawie niniejszej ustawy”. Wobec takiej redakcji przepisu nie ulega wątpliwości - w ocenie Sądu Okręgowego - że zamiarem ustawodawcy było jedynie korzystniejsze unormowanie wysokości odprawy w sytuacji, gdy prawo do niej pra- cownik posiada zarówno na podstawie przepisów ustawy z 28 grudnia 1989 r., jak i ustawy z 13 marca 2003 r. Gdyby zamiarem ustawodawcy było przyznanie upraw- nień do odprawy pieniężnej grupom, wobec których dotychczas prawo to było wyłą- czone, musiałaby zostać wprowadzona wyraźna regulacja w tym zakresie. Grama- tyczne brzmienie przepisu art. 28 ust. 2 ustawy z 13 marca 2003 r. nie nasuwa wąt- pliwości, nie jest niejasne i nie prowadzi do możliwego odmiennego traktowania po- dobnych sytuacji. Wykluczony jest tym samym każdy inny rodzaj wykładni, który może być brany pod uwagę dopiero, gdy zawodzi wykładnia językowa. Rozszerzają- ca interpretacja „korzystności” nowej regulacji, jaką przeprowadził Sąd pierwszej in- stancji, nie może się ostać w świetle brzmienia analizowanego przepisu intertempo- ralnego. Z tych względów Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone orzeczenie w części zasądzającej na rzecz powódki odprawę pieniężną i w tym zakresie powództwo od- dalił. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparł na 98 k.p.c. oraz § 6 pkt 5 w związku z § 12 ust. 1 pkt 2 i § 13 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwo- ści z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz pono- szenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd zastosował zasadę odpowiedzialności za wynik procesu i wobec odda- lenia w całości powództwa w zakresie odprawy pieniężnej przyznał pozwanemu zwrot kosztów zastępstwa adwokackiego za pierwszą instancję w pełnej wysokości (tj. 1.800 zł), a wobec częściowego jedynie uwzględnienia apelacji - w wysokości 50% stawki minimalnej za instancję apelacyjną (450 zł). Ostateczne częściowe 8 uwzględnienie powództwa spowodowało obniżenie kosztów z tytułu zwrotu wydatków zasądzonych na rzecz Skarbu Państwa od pozwanego, a dodatkowo także zasądze- nie zwrotu tychże wydatków od powódki. Podstawę takiego rozstrzygnięcia stanowił art. 463 § 2 k.p.c. W kasacji powódka zaskarżyła ten wyrok w części zmieniającej wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalającej powództwo co do kwoty 12.360 zł oraz w części roz- strzygającej o kosztach postępowania, a także podniosła zarzut naruszenia przepi- sów prawa materialnego, a w szczególności 1) art. 28 ust. 2 ustawy z 13 marca 2003 r., przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż przepis ten dotyczy tylko pracowników, którzy nabyli prawo do odprawy na podstawie dotychczas obowiązują- cych przepisów ustawy z 28 grudnia 1989 r., 2) art. 8 ust. 3 pkt 4 ustawy z 28 grudnia 1989 r., przez błędne jego zastosowanie, zamiast art. 8 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 ustawy z 13 marca 2003 r., a także 3) art. 5 ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz.U. Nr 200, poz. 1679 ze zm., po- wołanej dalej jako ustawa o minimalnym wynagrodzeniu), „przez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że przepis ten może ulegać zmianie na niekorzyść, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia”, bowiem wówczas miałoby sens wprowadzo- ne przez ustawodawcę prawo „wyboru”. Zdaniem skarżącej, zastosowana w skarżo- nym wyroku wykładnia językowa art. 28 ust. 2 ustawy z 13 marca 2003 r. w oderwa- niu od ratio legis tego przepisu doprowadziła do wypaczenia woli ustawodawcy. Zgodnie z obowiązującymi zasadami legislacji, w tzw. okresie przejściowym na styku obowiązywania dwóch aktów prawnych, gdy wskutek zdarzenia faktycznego i praw- nego zaistniałego pod rządami starych przepisów „skutek” (tu rozwiązanie umowy) następuje w dacie obowiązywania nowej ustawy, a z datą „skutku” wiąże się rosz- czenie o „odprawę”, to stosuje się zawsze przepisy nowe, jeżeli są korzystniejsze (zasada) lub stare, jeżeli te są korzystniejsze. Wówczas mówi się o prawie „naby- tym”. W zaskarżonym wyroku Sąd Okręgowy błędnie dokonał zawężenia obowiązy- wania tych zasad i przepisu art. 8 ust. 2 i ust. 2a ustawy z 28 grudnia 1989 r. w związku z przepisem art. 8 ust. 4 ustawy z 13 marca 2003 r., tj. porównał w tych przepisach wysokości ustawowego minimalnego wynagrodzenia. Sąd Okręgowy, koncentrując się na gramatycznym brzmieniu wskazanego przepisu, nie dokonał analizy przepisów ustawy o minimalnym wynagrodzeniu i przez to pominął istotną kwestię wynikającą z brzmienia art. 5 tej ustawy, który stanowi, iż minimalne wyna- grodzenie może tylko wzrastać o wskaźnik inflacji (wskaźnik deflacyjny nie ma zasto- 9 sowania). Zdaniem powódki, z tego faktu wynika logiczny wniosek, że biorąc pod uwagę, iż minimalne wynagrodzenie może tylko wzrastać oraz porównując daty ogłoszenia i wejścia w życie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu (data ogłoszenia ustawy - 30 listopada 2002 r.) i ustawy z dnia 13 marca 2003 r. (data ogłoszenia - 21 maja 2003 r.) należy dojść do wniosku, że zastosowana przez Sąd Okręgowy wy- kładnia zawężająca art. 28 ust. 1 tej ustawy zakłada nieracjonalność ustawodawcy, który wprowadza „spec" przepis, „chyba, że odprawa pieniężna przysługująca na podstawie niniejszej ustawy jest dla nich korzystniejsza”, czyli „wybór”, którego wynik z góry był ustawodawcy znany. Powyższe rozumowanie prowadziło do konkluzji, że zastosowana przez Sąd Okręgowy literalna wykładnia z pominięciem wykładni celo- wościowej jest obarczona istotnym błędem mającym wpływ na wyrokowanie. Błędna wykładnia art. 28 ust. 2 ustawy z 13 marca 2003 r. polega również na pominięciu w analizie porównawczej oceny „korzystności”, o której mowa w tym przepisie przej- ściowym, innych różnic w zakresie prawa do odprawy i jej wysokości, pomiędzy starą a nową ustawą, a mianowicie: 1) wysokość odprawy w obu ustawach jest jednakowa, uzależniona od określonego, również jednakowo stażu pracy, z tym że nowa ustawa mówi „o zatrudnieniu”, a stara „o przepracowaniu”, która w świetle najnowszych orzeczeń Sądu Najwyższego są pojęciami tożsamymi, 2) ustawa stara przewidywała, jak to określił Sąd pierwszej instancji, „reduktory, czyli wyłączenia prawa do odprawy, natomiast nowa ustawa ich nie zawiera. W obu przypadkach różnice dotyczą zasad, na podstawie których przysługiwała jej odprawa. Pominięcie tych przepisów przy wykładni art. 28 ust. 2 ustawy doprowadziło do błędnego wnioskowania, że zasady pozostają bez zmian, a ocenie podlega jedynie wysokość odprawy determinowana wysokością zmiennego minimalnego wynagrodzenia. Wykładnia taka jest nieupraw- niona i pozbawiona sensu w świetle argumentów dotyczących minimalnego wyna- grodzenia. Przepis art. 28 ust. 2 ustawy, nie zawiera bowiem określenia wysokość odprawy, ale posługuje się określeniem „odprawy korzystniejszej”, co należy inter- pretować szeroko. Przyjęcie zastosowanej przez Sąd wykładni pozbawia przepis ten sensu, przeczy racjonalności ustawodawcy, ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie”. W kasacji podniesiono również zarzut naruszenia przepisów proceduralnych, a w szczególności art. 98 k.p.c. i art. 100 k.p.c., przez błędne przyjęcie w zaskarżo- nym wyroku - w części rozstrzygającej o kosztach - iż przed Sądem pierwszej instan- cji strona pozwana wygrała proces w całości, a nie w części, co wymagało proporcjo- nalnego rozłożenia kosztów postępowania i zasądzenia kosztów zastępstwa proce- 10 sowego za pierwszą instancję w połowie wysokości, ponieważ wartość przedmiotu sporu stanowiąca podstawę zasądzenia kosztów powinna być określona łącznie z uwzględnieniem kwot odprawy i odszkodowania. Skarżąca wskazała na konieczność dokonania wykładni art. 28 ust. 2 ustawy z 13 marca 2003 r. jako przepisu budzącego poważne wątpliwości, których rozstrzy- gnięcie jest istotne z punktu widzenia uprawnień do odprawy osób zwalnianych w okresie przejściowym. Zaskarżone rozstrzygnięcie jest w tym zakresie inne niż wy- powiedzi ekspertów prawa pracy i komentarze oraz stanowisko Głównego Inspektora Pracy. Orzeczenie to jest również niespójne z uzasadnieniem sejmowym ustawy, które jednoznacznie stanowi, iż „odprawa” jest rekompensatą za utratę pracy z przy- czyn dotyczących pracodawcy, a nie świadczeniem socjalnym na tzw. „życie po utra- cie pracy”. W świetle powyższego skarżąca wniosła o zmianę wyroku w części uwzględniającej apelację, oddalającej powództwo, przez oddalenie apelacji i uwzględnienie powództwa w zaskarżonej wysokości oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za pierwszą i drugą instancję oraz o zasądzenie kosztów postępowa- nia kasacyjnego według zestawienia przedłożonego na rozprawie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Sporną kwestię stanowi uprawnienie powódki do uzyskania odprawy pienięż- nej przysługującej pracownikom, wobec których tryb zwolnienia z pracy był urucho- miony pod rządem przepisów ustawy z 28 grudnia 1989 r., zawierającej w art. 8 ka- talog okoliczności wyłączających uprawnienie zwalnianego pracownika do odprawy pieniężnej, których stosunki pracy ulegały rozwiązaniu poczynając od dnia wejścia w życie ustawy z 13 marca 2003 r. (która nie zawiera już żadnych ograniczeń w uzy- skiwaniu prawa do odprawy przysługującej z tytułu zwolnienia z pracy z przyczyn niedotyczących pracownika). Kolizyjne normy intertemporalne regulujące ten pro- blem zawarte zostały w art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z 13 marca 2003 r. Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy o zwolnieniach z pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, do trwających w dniu wejścia w życie ustawy postępowań dotyczących rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy na podstawie przepisów ustawy z 28 grudnia 1989 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Oznacza to, że postępowania w sprawach zwolnień grupowych lub indywidualnych wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy z 13 marca 2003 r. regulowały w zasadzie dotychczasowe przepisy ustawy z 11 28 grudnia 1989 r. Równocześnie z mocy art. 28 ust. 2 ustawy z 13 marca 2003 r., pracownikom, których stosunki pracy ulegną rozwiązaniu poczynając od dnia wejścia w życie tej ustawy, w następstwie postępowań, o których mowa w ust. 1, przysługuje odprawa pieniężna na zasadach określonych w dotychczasowych przepisach, chyba że odprawa pieniężna przysługująca na podstawie tej ustawy jest dla nich korzyst- niejsza. Sądy obu instancji zaprezentowały diametralnie odmienne interpretacje tego przepisu. Sąd pierwszej instancji uznał, że wprawdzie powódka, która była zatrud- niona w dniu rozwiązania stosunku pracy u innych pracodawców w łącznym wymia- rze przekraczającym pełny wymiar czasu pracy, nie uzyskałaby spornej odprawy na gruncie dotychczasowych przepisów, to z uwagi na korzystniejszy charakter unor- mowań nowej ustawy, która w żadnych okolicznościach nie wyłącza uprawnienia do uzyskania odprawy z tytułu zwolnienia z pracy z przyczyn niedotyczących pracow- nika, takie świadczenie jej przysługuje. Stanowiska takiego nie podzielił Sąd drugiej instancji, który argumentował, że normatywne oddziaływanie art. 28 ust. 2 ustawy z 13 marca 2003 r. znajduje zastosowanie wyłącznie w razie wystąpienia zbiegu uprawnień (na podstawie przepisów obu ustaw) do nabycia odprawy pieniężnej, która przysługuje na zasadach określonych w dotychczasowych przepisach, chyba że świadczenie z nowej ustawy jest korzystniejsze. W tej koncepcji Sąd ten oparł się na wykładni gramatycznej art. 28 ust. 2 ustawy z 13 marca 2003 r., uznając, że przy- znanie prawa do spornej odprawy pracownikom, którym świadczenie to nie przysłu- giwało według art. 8 ustawy z 28 grudnia 1989 r., wymagałoby wyraźnej interwencji ustawodawcy w tym zakresie. Rozstrzygając sporny problem kasacyjny, Sąd Najwyższy wstępnie uznał, że określone w art. 28 ust. 2 ustawy z 13 marca 2003 r. międzyczasowe reguły kolizyjne dotyczące przysługiwania odprawy nie prowadzą do jednoznacznych rezultatów, na co wskazują chociażby występujące rozbieżności w interpretacji tego przepisu przez Sądy obu instancji. Jeżeli zatem wykładnia gramatyczna prowadzi do niejedno- znacznych i rozbieżnych rezultatów, to występuje potrzeba odwołania się do innych rodzajów interpretacji, w tym przede wszystkim do wykładni logiczno-celowościowej. Z analizowanego przepisu (art. 28 ust. 2 ustawy z 13 marca 2003 r. ) wynika, że sporna odprawa pieniężna przysługuje na zasadach określonych w dotychczasowych przepisach, chyba że odprawa przysługująca na podstawie „niniejsze” ustawy jest korzystniejsza. Wymaga to zatem uwzględnienia zasad przysługiwania prawa do od- 12 prawy pieniężnej z tytułu utraty zatrudnienia na gruncie różniących się regulacji wyni- kających z przepisów obu ustaw. W tym obszarze - ustawa z 28 grudnia 1989 r. przewidywała prawo do odprawy w razie dokonywania zwolnień z pracy przez wszystkich pracodawców (tj. w szczególności bez względu na liczbę wcześniej za- trudnianych pracowników), ale z ustanowionym ustawowym katalogiem wyłączeń tego uprawnienia w razie wystąpienia okoliczności wskazanych w jej art. 8. Nato- miast zasadniczymi nowościami ustawy z 13 marca 2003 r. jest ograniczenie jej sto- sowania wyłącznie do pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników, którzy muszą wypłacić odprawy pieniężne każdemu zwalnianemu z przyczyn niedo- tyczących pracownika, bowiem nowa ustawa nie zawiera żadnych wyłączeń tego uprawnienia. Takich zasad i uwarunkowań prawnych przysługiwania prawa do odprawy pieniężnej na podstawie dotychczasowych i nowych przepisów nie można pomijać przy wykładni złożonych - w istocie rzeczy - reguł kolizyjnych zawartych w art. 28 ust. 2 ustawy z 13 marca 2003 r. Prowadzą one do następujących wniosków. Na gruncie analizowanego intertemporalnego unormowania, odprawa pieniężna z tytułu zwol- nienia z pracy przysługiwała każdemu pracownikowi, którego stosunek pracy uległ rozwiązaniu z przyczyn dotyczących pracodawcy poczynając od dnia wejścia życie ustawy z 13 marca 2003 r. w następstwie postępowań wszczętych na podstawie przepisów dotychczasowych, nawet gdyby pracownik nie był uprawniony do uzyska- nia odprawy według zasad ustawy nowej (np. był zwolniony przez pracodawcę za- trudniającego mniej niż 20 pracowników), ale równocześnie prawo takie przysługi- wało również zwolnionemu pracownikowi, który był wyłączony z możliwości uzyska- nia odprawy w razie wystąpienia okoliczności wskazanych w art. 8 ustawy z 28 grud- nia 1989 r., ponieważ tak stanowi nowa ustawa, niezawierająca już katalogu usta- wowych okoliczności wyłączających uprawnienie do odprawy z tytułu utraty zatrud- nienia z przyczyn niedotyczących pracownika. Rzecz jasna, odprawa w korzystniej- szej wysokości przysługiwała także w razie zbiegu takich uprawnień, tj. w sytuacji, gdy zwolniony pracownik nabywał do nich prawo na podstawie przepisów obu ustaw, ale mechanizm wyliczenia wysokości odprawy okazywał się w konkretnym wypadku korzystniejszy wedle przepisu ustawy nowej (art. 8 ust. 4). Według przyjętej przez Sąd Najwyższy interpretacji - art. 28 ust. 2 ustawy z 13 marca 2003 r. należało od- czytywać i rozumieć w następujący sposób: pracownikom, których stosunki pracy uległy rozwiązaniu z przyczyn ich niedotyczących, poczynając od dnia wejścia w ży- 13 cie ustawy z 13 marca 2003 r. w następstwie postępowań wszczętych na podstawie dotychczasowych przepisów (ustawy z 28 grudnia 1989 r.), przysługuje odprawa pie- niężna na zasadach określonych w dotychczasowych przepisach, chyba że odprawa pieniężna przysługująca na zasadach lub w wysokości określonych w przepisach aktualnie obowiązujących (ustawy z 13 marca 2003 r.) była dla nich korzystniejsza. Dokonana wykładnia wynika także z tego, że odprawa pieniężna z tytułu utraty za- trudnienia z przyczyn niedotyczących pracownika przysługuje w dacie rozwiązania stosunku pracy, o uprawnieniu tym decyduje zatem stan prawny obowiązujący w tej dacie (ustania stosunku pracy). Racjonalnie wykluczona jest zatem wykładnia przepi- su intertemporalnego prowadząca do uchylenia na niekorzyść pracownika obowią- zywania zasad ustawy „nowej”, która nie przewiduje już żadnych ograniczeń prawa do odprawy z tytułu utraty zatrudnienia z przyczyn niedotyczących pracownika w de- cydującym o tym uprawnieniu momencie ustania stosunku pracy. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował reformatoryjnie na podstawie art. 39816 k.p.c., równocześnie oddalając wniosek skarżącej o zasądzenie dalszych kosztów postępowania z uwagi na to, że powódka nie podważała zasądzo- nych na jej rzecz kosztów w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, nato- miast w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym występowała osobiście, korzystając ze statusu radcy prawnego, co oznacza, że nie była reprezentowana przez innego profesjonalnego pełnomocnika procesowego, a zatem nie poniosła kosztów, o któ- rych mowa w art. 98 § 3 lub art. 99 k.p.c. ========================================