I PO 1/06

Postanowienie z dnia 19 kwietnia 2006 r. I PO 1/06 Przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, właściwy do rozpoznania skargi o wznowienie postępowania w razie oparcia jej na podstawie nieważno- ści (art. 401 k.p.c.), należy rozumieć sąd orzekający w instancji, w której postę- powanie było dotknięte nieważnością, a gdy nieważnością było dotknięte po- stępowanie w więcej niż jednej instancji - sąd wyższej instancji (art. 405 k.p.c.). Sędzia SN Katarzyna Gonera. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 kwietnia 2006 r. sprawy z powództwa Andrzeja O. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego „B.” w R. o przywrócenie do pracy, na skutek skargi powoda o wznowienie postępowania w sprawie [...] Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Bełchatowie. p r z e k a z a ł skargę o wznowienie postępowania do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bełchatowie. U z a s a d n i e n i e Powód Andrzej O. skierował do Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Bełchatowie skargę o wznowienie postępowania w sprawie [...] tego Sądu. Jako podstawę skargi wskazał art. 401 k.p.c. oraz art. 403 k.p.c. w związku z art. 404 k.p.c. Pismo nazwane skargą o wznowienie postępowania nosi datę 13 listopada 2005 r. Sąd Rejonowy w Bełchatowie - Sąd Pracy postanowieniem z 28 grudnia 2005 r. stwierdził swoją „niewłaściwość rzeczową” i na podstawie art. 200 § 1 k.p.c. w związku z art. 405 k.p.c. i art. 412 § 4 k.p.c. przekazał sprawę Sądowi Najwyższemu - Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych jako właściwemu rze- czowo do jej rozpoznania. Postanowienie o przekazaniu nie zawiera uzasadnienia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 2 Ponieważ postanowienie Sądu Rejonowego o przekazaniu sprawy do rozpo- znania Sądowi Najwyższemu nie zawiera uzasadnienia, nie wiadomo, jakimi wzglę- dami kierował się Sąd Rejonowy stwierdzając, że do rozpoznania skargi o wznowie- nie postępowania w sprawie [...] Sądu Rejonowego w Bełchatowie właściwy jest Sąd Najwyższy. Przekazanie nastąpiło na podstawie art. 200 § 1 k.p.c. w związku z art. 405 k.p.c., analizę powstałej sytuacji należy zatem rozpocząć od wykładni art. 405 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności oraz na podstawie przewidzianej w art. 4011 k.p.c. właściwy jest sąd, który wydał zaskar- żone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów różnych instancji, właściwy jest sąd instancji wyższej; do wznowienia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał co do istoty sprawy. Przepis art. 405 k.p.c. określa przede wszystkim właściwość rzeczową sądu do wznowienia postępowania. Pod- stawy wyznaczenia właściwości sądu uzależnione są od podstaw, na których oparta jest skarga o wznowienie postępowania. W skardze o wznowienie postępowania wniesionej do Sądu Rejonowego jako podstawę wznowienia powód wskazał dwa przepisy - art. 401 k.p.c., dotyczący wznowienia postępowania z przyczyn nieważności, oraz art. 403 k.p.c., dotyczący wznowienia postępowania z tzw. właściwych przyczyn restytucyjnych. Przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie (właściwy w razie oparcia skargi o wznowienie na podstawie nieważności postępowania - art. 401 k.p.c.), nale- ży rozumieć sąd orzekający w instancji, w której postępowanie było dotknięte nie- ważnością (jeżeli nieważność odnosi się do postępowania tylko w jednej instancji), jeżeli nieważnością było dotknięte postępowanie w więcej niż jednej instancji, wła- ściwy jest sąd wyższej instancji. Z kolei w razie wznowienia postępowania z przyczyn restytucyjnych (art. 403 k.p.c.) właściwy jest sąd orzekający ostatnio co do istoty sprawy. W pierwszej instan- cji sądowym orzeczeniem co do istoty sprawy jest każdy wyrok - czy to oddalający, czy to uwzględniający powództwo w całości lub części. Do niedawna - przede wszystkim w odniesieniu do orzeczeń sądu drugiej in- stancji wydanych jeszcze w systemie rewizyjnym, a to w tym systemie orzekał w sprawie, której dotyczy skarga o wznowienie postępowania, Sąd Wojewódzki w Łodzi - przyjmowano, że charakter orzeczenia co do istoty sprawy w drugiej instancji ma jedynie wyrok reformatoryjny, to jest wyrok zmieniający zaskarżony wyrok sądu 3 pierwszej instancji i orzekający co do istoty sprawy. Takich wyroków w systemie re- wizyjnym było niewiele. Jednocześnie przyjmowano, że wyrok oddalający rewizję nie jest wyrokiem co do istoty sprawy. Do wznowienia postępowania z przyczyn restytu- cyjnych właściwy był sąd pierwszej instancji, gdy wniesione od jego orzeczenia środki odwoławcze zostały oddalone (por. postanowienie SN z dnia 14 stycznia 1999 r., II UKN 417/98, OSNAPiUS 2000 nr 6, poz. 254). W sprawie, której dotyczy skarga o wznowienie postępowania, został wydany wyrok oddalający rewizję, a zatem - zgodnie z ówczesnym orzecznictwem Sądu Najwyższego dotyczącym jeszcze rewizji - Sąd Wojewódzki w Łodzi nie orzekał co do istoty sprawy. Już w odniesieniu do systemu apelacyjnego Sąd Najwyższy odszedł od po- przednio dominującej linii orzecznictwa przyjmując, że orzeczenie sądu drugiej in- stancji oddalające apelację jest orzeczeniem co do istoty sprawy (por. postanowienie SN z dnia 21 kwietnia 2004 r., III CZP 11/04, OSNC 2004 nr 12, poz. 206; uchwała SN z dnia 13 stycznia 2005 r., III CZP 77/04, Monitor Prawniczy 2005 nr 3, poz. 166). Przyjęcie tego poglądu oznacza, że do wznowienia postępowania z właściwych przy- czyn restytucyjnych sąd drugiej instancji byłby właściwy w razie wydania wyroku re- formatoryjnego oraz w razie oddalenia apelacji. W odniesieniu do obydwu systemów środków odwoławczych - zarówno sys- temu rewizyjnego, jak i systemu apelacyjnego - w orzecznictwie zgodnie przyjmo- wało i przyjmuje się, że orzeczeniem co do istoty sprawy nie jest wyrok Sądu Naj- wyższego oddalający kasację. Przy oparciu skargi o wznowienie postępowania na właściwych przyczynach restytucyjnych (art. 403 k.p.c.) Sąd Najwyższy nie jest za- tem właściwy do jej rozpoznania, jeżeli wydał orzeczenie oddalające kasację. Powyższe zasady należy mieć na względzie przy ocenie, który sąd jest właściwy do rozpoznania skargi powoda o wznowienie postępowania wniesionej 13 listopada 2005 r.. Z lakonicznego uzasadnienia skargi o wznowienie postępowania nie wynika, z jakich okoliczności faktycznych powód wyprowadza twierdzenie o nieważności po- stępowania (tak należy rozumieć powołanie jako podstawy wznowienia art. 401 k.p.c.) oraz na czym miało polegać przestępstwo, z powodu którego domaga się wznowienia (tak należy rozumieć powołanie jako podstawy wznowienia art. 403 k.p.c. w związku z art. 404 k.p.c.). Z uzasadnienia skargi o wznowienie postępowania nie wynika też, czy zarzut dotyczący nieważności postępowania odnosi się do postę- 4 powania przed Sądem pierwszej instancji, czy też do postępowania przed innymi są- dami (w szczególności Sądem drugiej instancji i Sądem Najwyższym). Dla przyjęcia właściwości jednego z sądów orzekających w sprawie, której dotyczy skarga o wznowienie postępowania, konieczne jest przede wszystkim usta- lenie, z jakich okoliczności powód wyprowadza twierdzenie o nieważności postępo- wania. Zgodnie z art. 409 k.p.c., skarga o wznowienie postępowania powinna czynić zadość warunkom pozwu oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, pod- stawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz wniosek o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia. Jest wątpliwe, czy skarga o wznowienie postępowania wniesiona przez powo- da 13 listopada 2005 r. spełnia te wymagania. A nawet jest całkiem pewne, że wy- magań tych nie spełnia. Jednak uzupełnienie jej braków formalnych - w trybie art. 130 k.p.c. pod rygorem zwrotu skargi, ewentualnie w trybie przewidzianym w art. 467 § 2 i § 3 k.p.c. w związku z art. 468 k.p.c. - nie należy do Sądu Najwyższego, a od- być się powinno przed ewentualnym przekazaniem skargi o wznowienie postępowa- nia Sądowi Najwyższemu lub innemu sądowi na podstawie art. 405 k.p.c. Uzupełnienie braków formalnych skargi o wznowienie postępowania powinno dać odpowiedź na pytanie o podstawy jej wniesienia i ich uzasadnienie oraz o za- chowanie terminu do jej wniesienia. Ta ostatnia kwestia może być prawnie doniosła w świetle treści art. 408 k.p.c., zważywszy że wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Bełchatowie [...], został wydany 3 kwietnia 1996 r. [...], oddalający rewizję, został wydany 17 marca 1997 r., a wyrok Sądu Najwyższego [...] oddalający kasację, 5 września 1997 r. Tymczasem skargę o wznowienie postępowania wniesiono 13 listo- pada 2005 r. Sąd Najwyższy nie znalazł w treści skargi o wznowienie postępowania jakich- kolwiek przesłanek do przyjęcia swojej właściwości do rozpoznania skargi - czy to z przyczyn nieważności, czy to z właściwych przyczyn restytucyjnych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 405 k.p.c. w związku z art. 200 § 1 k.p.c. przekazał skargę o wznowienie postępowania do tego Sądu Rejonowego, do którego skierował ją sam powód. ========================================