I PK 313/02

Uzasadnienie dla dopuszczenia w pewnych przypadkach odstępstw w ukła- dzie zbiorowym pracy od bezwzględnie obowiązujących przepisów ustawowych można widzieć między innymi w wolności rokowań zbiorowych. W tym kontekście należy przypomnieć wyrok z 7 grudnia 1999 r., I PKN 438/99 (OSNAPiUS 2000 nr 12, poz. 475 z glosą aprobującą L. Florka. OSP 2000 nr 11, poz. 174), w którym Sąd Najwyższy przyjął, że „postanowienia układu zbiorowego pracy zmieniające na ko- rzyść pracowników zasady szczególnej ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy są ważne (prawnie skuteczne). Przepis art. 240 § 3 pkt 1 k.p. jest sprzeczny z art. 59 Konstytucji oraz postanowieniami ratyfikowanej Konwencji Nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej wolności związkowej i ochrony praw związkowych, przyjętej w San Francisco dnia 9 lipca 1948 r. (Dz.U. z 1958 r. Nr 29, poz. 125)”. W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy podważył moc obowiązującą dawnego art. 240 § 3 pkt. 1 k.p., który był przepisem bezwzględnie obowiązującym, ponieważ przepis ten był sprzeczny art. 59 Konstytucji RP i konwencją 87 MOP, stwierdzając m.in., że prawo do rokowań zbiorowych może być ograniczone tylko zgodnie z zasadą propor- cjonalności z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Warto też wskazać stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z 18 listopada 2002 r., K 37/01 (OTK-A 2002, nr 6, poz. 82), w którym uznał, że art. 59 nie zakazuje ustawodawcy ustanawiania ograniczeń dotyczących treści zawieranych układów zbiorowych, pod warunkiem, że ograniczenia te są niezbędne dla realizacji innych wartości konstytucyjnych. Wynika stąd, że wymóg zgodności układu zbiorowego pracy z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa nie ma charakteru bezwarunkowego. Dopusz- czalność reglamentowania treści układów na tej drodze musi bowiem być kontrolo- 10 wana z punktu widzenia jej zgodności z konstytucyjnym prawem (wolnością) do ro- kowań zbiorowych oraz jej zgodności z konstytucyjną zasadą proporcjonalności. Stanowisko to znajduje dodatkowo uzasadnienie w tym, że art. 59 ust. 2 w związku z ust. 4 Konstytucji RP nie ogranicza wolności rokowań i nie przewiduje innych ograni- czeń tej wolności, niż wynikające z wiążących Rzeczpospolitą Polską umów między- narodowych. Przyjęcie innego stanowiska oznaczałoby, że ustawodawca mógłby zawsze, w drodze przepisów bezwzględnie obowiązujących, ograniczyć wolność ro- kowań - wolność kształtowania treści układu albo ex ante - uniemożliwiając określo- ną regulację układową - albo ex post - przekreślając wyniki rokowań zbiorowych. Wychodząc z takich założeń można stwierdzić, iż treść konstytucyjnej zasady pro- porcjonalności nie uzasadnia wniosku, że art. 50 ust. 3 ustawy mógł pozbawić mocy obowiązującej regulację zawartą w § 6 UZP. Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą bowiem być ustanawiane, zgodnie z tą zasa- dą, tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdro- wia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Żadna z tych okoliczności nie uzasadnia, zda- niem Sądu Najwyższego, ograniczenia wolności rokowań w odniesieniu do ich wy- niku zawartego w treści § 6 UZP. Skoro więc § 6 UZP zachowuje moc obowiązującą i skoro, zarówno ten prze- pis, jak i art. 48 ustawy, regulują świadczenia przysługujące w przypadku rozwiąza- nia stosunku pracy, to o tym, które z tych unormowań należy zastosować w konkret- nej sytuacji należy rozstrzygnąć odwołując się do zasady korzystności wynikającej z art. 9 § 2 k.p. W rozważanym przypadku porównanie korzystności dla pracownika może dotyczyć tylko sytuacji objętych hipotezami, zarówno § 6 UZP, jak i art. 48 ustawy, to jest rozwiązania stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie praco- dawcy, w których strony ustaliły „wcześniejszy” niż jeden miesiąc termin rozwiązania stosunku pracy, a pracownik przepracował w przedsiębiorstwie PKP nieprzerwanie co najmniej ostatnie 10 lat. Powyższa wykładnia prowadzi do wniosku, że zgodnie z art. 50 ust. 3 ustawy w związku z art. 9 § 2 k.p. pracownikowi, o którym mowa w § 6 UZP, przysługuje tylko jedno świadczenie z tytułu rozwiązania stosunku pracy, to jest albo odszkodo- wanie z § 6 UZP albo odprawa z art. 48 ustawy, z tym, że odszkodowanie z § 6 UZP wypłaca się wówczas, gdy jest ono korzystniejsze dla pracownika niż odprawa okre- 11 ślona w art. 48 ustawy. Wybór między art. 48 ustawy a § 6 UZP zależy zatem od oceny, która z tych regulacji jest korzystniejsza dla pracownika. Należy stwierdzić, że w niektórych przypadkach, zależnie od wysokości wynagrodzenia, odszkodowanie z § 6 UZP może być korzystniejsze dla pracownika. Jak jednak wynika z okoliczności niniejszej sprawy, odszkodowanie przysługujące powodowi na podstawie § 6 UZP wynosiłoby 10.245 zł natomiast jednorazowa odprawa z art. 49 ustawy wynosi co najmniej 20.000 zł. Jednorazowa odprawa jest zatem świadczeniem niewątpliwie korzystniejszym, nawet przy uwzględnieniu faktu, że jej wypłata pozbawiła powoda prawa do odprawy z art. 8 ustawy z 28 grudnia 1989 r. Zgodnie z zasadą korzystno- ści, do powoda należało zatem zastosować art. 48 ustawy. Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł, na podstawie art. 39312 k.p.c., jak w sentencji. ========================================