II PK 278/06

Wyrok z dnia 8 maja 2007 r. II PK 278/06 1. Wypowiedzenie asystentowi mianowanemu na czas nieokreślony sto- sunku pracy z powodu spełnienia się przesłanki określonej w art. 94 ust. 2 w związku z art. 89 ust. 3 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyż- szym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.) nie wymaga uzyskania zgody przewidzianej w art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jedno- lity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.). 2. Okres pozostawania bez pracy asystenta mianowanego na czas nie- określony, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy, nie jest okre- sem zatrudnienia na stanowisku asystenta w rozumieniu art. 89 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym, upływ którego stanowi przesłankę rozwiązania sto- sunku pracy na podstawie art. 94 ust. 2 tej ustawy. Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie SN: Zbigniew Korzeniowski, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 maja 2007 r. sprawy z powództwa Jacka B. przeciwko Politechnice W. w W. z udziałem Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego w Warszawie o przywróce- nie do pracy i wynagrodzenie, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 28 lutego 2006 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2005 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu zasądził od Politechniki W. w W. na rzecz Jacka B. kwotę 5.018,29 zł tytułem odszkodowania za rozwiązanie stosunku pracy z naruszeniem 2 przepisów o wypowiadaniu umów i oddalił powództwo o przywrócenie do pracy. Pod- stawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne. Powód w dniu 1 października 1995 r. został zatrudniony w pozwanej Politech- nice na podstawie mianowania na stanowisku asystenta naukowo-dydaktycznego. Na skutek orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej drugiej instancji przy Radzie Głównej Szkolnictwa Wyższego w przedmiocie wydalenia powoda z zawodu nauczycielskiego połączonego z zakazem przyjmowania do pracy w tym zawodzie jego stosunek pracy wygasł z mocy prawa z dniem 27 kwietnia 2000 r. Postanowieniem z dnia 9 lutego 2001 r., III SZ 3/00 Sąd Najwyższy uchylił wskazane orzeczenie, natomiast na mocy wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 5 września 2002 r., oddalającego apelację pracodawcy od wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu z dnia 19 kwietnia 2002 r., powód został przywrócony do pracy na dotych- czas zajmowane stanowisko asystenta naukowo-dydaktycznego z dniem 1 września 2002 r. W okresie zatrudnienia u strony pozwanej powód nie poczynił żadnych starań związanych z otwarciem przewodu doktorskiego. W dniu 27 marca 2003 r. praco- dawca wypowiedział mu umowę o pracę ze skutkiem na dzień 30 września 2003 r. wskazując jako przyczynę nieuzyskanie stopnia naukowego doktora w terminie przewidzianym w art. 94 ust. 2 w związku z art. 89 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyż- szym. Przepis § 55.4 obowiązującego w pozwanej Politechnice statutu w brzmieniu nadanym z dniem 25 września 2003 r. przewiduje na stanowisku asystenta wymóg posiadania stopnia naukowego doktora lub zaawansowaną rozprawę doktorską. W okresie od 24 września 1999 r. do 30 grudnia 2002 r. powód pełnił funkcję przewod- niczącego Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność 80”. Z dniem 7 grudnia 2002 r. został odwołany z funkcji zastępcy przewodniczącego Zarządu Regionu oraz członka prezydium NSZZ „Solidarność 80”. Działająca u strony pozwanej Komisja Zakładowa nie została wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego wobec niezłożenia stosow- nego wniosku przez Komisję Krajową. Od dnia 15 maja 2002 r. powód pełni funkcję prezesa Krajowego Zarządu Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego w Warszawie, który w dniu 27 grudnia 2002 r. powołał zakładową organizację związ- kową przy Politechnice W. Sąd Rejonowy przyjął, że nieuzyskanie przez powoda stopnia doktora oraz niepodjęcie kroków do jego uzyskania stanowiło przyczynę uzasadniającą wypowie- dzenie mu umowy o pracę na podstawie art. 94 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyż- szym. Przy dokonywaniu wypowiedzenia pracodawca naruszył jednak art. 32 ustawy 3 o związkach zawodowych. W myśl powołanego przepisu powód był pracownikiem podlegającym szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem umowy o pracę do dnia 30 grudnia 2003 r., tj. w okresie roku od wygaśnięcia mandatu związanego z pełnie- niem funkcji przewodniczącego zakładowej organizacji związkowej oraz jako osoba pełniąca z wyboru funkcję przewodniczącego Krajowego Zarządu Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego w Warszawie. Dokonując wypowiedzenia po- wodowi stosunku pracy strona pozwana nie uzyskała w tym zakresie zgody właści- wego organu związku zawodowego. Wyrokiem z dnia 28 lutego 2006 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu w uwzględnieniu apelacji strony pozwanej zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że oddalił powództwo o odszkodowanie oraz oddalił apelację powoda. Podzielając ustalenia poczynione w sprawie przez Sąd pierwszej instancji, Sąd Okręgowy uznał, że wobec mianowanego nauczyciela aka- demickiego - asystenta nie ma zastosowania tryb konsultacji związkowej określony w art. 38 k.p., a tym samym wypowiedzenie stosunku pracy powodowi jako mianowa- nemu nauczycielowi akademickiemu nie było uzależnione od zgody bądź opinii związku zawodowego, do którego ten nauczyciel należy, ale od uzyskania bądź nie- uzyskania w wyznaczonym okresie stopnia naukowego. W sprawie nie znajdował zatem zastosowania przepis art. 32 ustawy o związkach zawodowych w związku z art. 94 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym. Po upływie okresu zatrudnienia, o któ- rym mowa w art. 89 ust. 3 powołanej wyżej ustawy, strona pozwana była uprawniona do wypowiedzenia powodowi umowy o pracę z uwagi na nieuzyskanie stopnia nau- kowego doktora. W ocenie Sądu drugiej instancji, z dotychczasowego przebiegu zatrudnienia powoda, zapewnienia mu możliwości rozwoju naukowego i ukończenia doktoratu w terminie, jego dorobku naukowego i stopnia zaawansowania przewodu doktorskiego nie wynika uzasadnione przypuszczenie, że rozprawa doktorska zakończona zosta- nie co prawda z opóźnieniem, ale w dającym się przewidzieć terminie. W tych oko- licznościach na pracę naukową powoda nie miała również wpływu przerwa w zatrud- nieniu wynikająca z toczącego się w stosunku do niego postępowania dyscyplinar- nego. Powód po przywróceniu do pracy na dotychczasowe stanowisko asystenta naukowo-dydaktycznego nie podjął działań związanych z otwarciem przewodu dok- torskiego i nie wykazał w tym zakresie żadnej aktywności zawodowej pomimo posia- dania właściwych warunków pracy jako pracownik uczelni. 4 W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku powód zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, art. 89 ust. 3 w związku z art. 90, art. 94 ust. 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym i art. 45 § 1 k.p. oraz 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a to art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c. Wskazując na powyższe zarzuty skar- żący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie poprzedzają- cego go wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Sąd Okręgowy, nie rozpoznając za- wartego w apelacji powoda zarzutu błędnej wykładni art. 89 ust. 3 w związku z art. 90 ustawy o szkolnictwie wyższym polegającej na przyjęciu, że okres od wygaśnięcia stosunku pracy do przywrócenia do pracy (maj 2000 r. - wrzesień 2002 r.) wlicza się do okresu zatrudnienia, o którym mowa w art. 89 ust. 3 ustawy, dopuścił się naru- szenia art. 378 § 1 k.p.c. W konsekwencji, mając - wynikający z art. 382 k.p.c. - obo- wiązek orzekania w oparciu o całość zebranego w sprawie materiału, Sąd drugiej instancji nie odniósł się rzeczowo do zarzutu nieprawdziwości (nieistnienia) przy- czyny określonej w art. 94 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym, mającej uzasadniać dokonane przez stronę pozwaną wypowiedzenie (art. 45 § 1 k.p.). Skarżący wskazał, że wykluczenie stosowania art. 32 ust. 1 ustawy o związ- kach zawodowych w okolicznościach wskazanych w art. 94 ust. 2 ustawy o szkol- nictwie wyższym jest sprzeczne z wykładnią gramatyczną obu powołanych przepi- sów, a ponadto brzmienie pierwszego z nich wskazuje, że przewidziany w nim tryb abstrahuje od przyczyn wypowiedzenia bądź rozwiązania stosunku pracy i w tym względzie przepis ten nie zawiera żadnego zastrzeżenia (wyłączenia), co jest zgodne z jego celem, którym jest gwarancja szczególnej ochrony funkcyjnego działacza związkowego. Nie powinien być zatem mylony z trybem konsultacji związkowej, o której mowa w art. 38 k.p., mającego zastosowanie do umowy zawartej na czas nie- określony. W tym zakresie skarżący powołał się na pogląd wyrażony w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 1995 r., I PRN 7/95 oraz z dnia 29 stycznia 2001 r., I PKN 31/00. W ocenie skarżącego, nieprawidłowa jest również dokonana przez Sądy obu instancji wykładnia art. 94 ust. 2 w związku z art. 89 ust. 3 i w związku z art. 90 ustawy o szkolnictwie wyższym, poprzez przyjęcie, że do „łącznego okresu zatrudnienia na stanowisku asystenta" wlicza się okres orzeczonej przez or- 5 gany dyscyplinarne kary dyscyplinarnej wydalenia z zawodu, następnie uchylonej przez Sąd Najwyższy w trybie odwołania. Nie budzi bowiem wątpliwości, że osoba „wydalona”, której stosunek pracy wygasa z mocy prawa pozostaje poza zatrudnie- niem, a stosunek pracy nie istnieje przynajmniej do czasu uchylenia orzeczenia wy- danego w postępowaniu dyscyplinarnym. Natomiast przypadki wyszczególnione w art. 90 ustawy o szkolnictwie wyższym dotyczą sytuacji, gdy stosunek pracy istnieje i nie ulega rozwiązaniu ani wygaśnięciu. W konsekwencji „zatrudnienie” na stanowisku asystenta w rozumieniu art. 89 ust. 3 ustawy należy ściśle wiązać z istnieniem sto- sunku pracy („pozostawaniem w stosunku pracy”). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania. Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instan- cji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania, natomiast w myśl art. 382 k.p.c. sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierw- szej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Skarżący upatruje naruszenia przez Sąd Okręgowy wskazanych przepisów w nierozważeniu podniesionego w apelacji zarzutu odnoszącego się do zagadnienia wliczania do okresu zatrudnienia, o którym mowa w art. 89 ust. 3 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.), okresu niepozostawania w stosunku pracy od mo- mentu jego wygaśnięcia do daty podjęcia zatrudnienia wskutek przywrócenia do pracy, a w konsekwencji - pominięciu kwestii istnienia wskazanej przez pracodawcę przyczyny wypowiedzenia określonej w art. 94 ust. 2 ustawy. Tymczasem z wywo- dów zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wynika, że zagadnienie to było przedmiotem rozważań Sądu drugiej instancji. Sąd ten uznał bowiem, że przerwa w zatrudnieniu skarżącego na stanowisku asystenta naukowo-dydaktycznego, spowo- dowana toczącym się w stosunku do niego postępowaniem dyscyplinarnym, po pierwsze - podlegała wliczeniu do okresu zatrudnienia, o którym mowa w art. 89 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym i po upływie tego okresu „strona pozwana była uprawniona do wypowiedzenia powodowi umowy o pracę z przyczyn nieuzyskania stopnia naukowego doktora”, a po drugie - z uwagi na brak jakichkolwiek działań po- woda zmierzających do otwarcia przewodu doktorskiego przerwa ta nie miała wpływu 6 na jego pracę naukową, a w rezultacie dokonane przez pracodawcę wypowiedzenie stosunku pracy było uzasadnione. W istocie skarżący podnosi więc zarzut błędu w dokonanej przez Sąd Okręgowy ocenie prawnej, który jednakże nie uzasadnia naru- szenia przepisów postępowania, a może być przytaczany jedynie w ramach pierw- szej z podstaw kasacyjnych, to jest naruszenia prawa materialnego. W ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. skar- żący zarzucił naruszenie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.), które upatruje w przyjęciu, że przepis ten nie znajduje zastosowania w razie rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem akademickim mianowanym na czas nieokreślony z przyczyn wskazanych w art. 94 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym. Tak sformułowany za- rzut jest nieusprawiedliwiony, aczkolwiek należy uznać za trafny zaprezentowany przez skarżącego pogląd, że „tryb przewidziany w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych nie powinien być w żadnym razie mylony (tak jak to czyni Sąd drugiej instancji) z trybem konsultacji związkowej określonym przepisem art. 38 k.p., który ma zastosowanie do umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony”. Stosownie do art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 lipca 2003 r. pracodawca nie mógł bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z pracownikiem będącym członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej w czasie trwania mandatu oraz w okresie roku po jego wygaśnięciu. W przepisie tym ustanowione zostało - ze względu na szczególną pozycję pracownika będącego członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej - ograniczenie swobody pra- codawcy w rozwiązaniu łączącego go z pracownikiem stosunku prawnego. Inaczej mówiąc - pracodawcy zakazano tego, co mieści się w standardowym zakresie jego uprawnień (kompetencji), do których należy możliwość wypowiedzenia pracownikowi stosunku pracy. Związanie zakazu adresowanego do pracodawcy z faktem pełnienia przez pracownika funkcji związkowej wynika z istoty regulacji, która ma zapewnić ochronę pracownika będącego działaczem związkowym przed utratą zatrudnienia - ze względu na wykonywanie przez niego funkcji związkowych - w sytuacji, gdy usta- nie stosunku pracy uzależnione jest wyłącznie od woli pracodawcy, a uprawnienie do rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy nie jest połączone z nakazem jego reali- zacji. Nie budzi więc wątpliwości, że art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych nie znajduje zastosowania w przypadku ustania stosunku pracy z mocy prawa (por. 7 między innymi wyrok Sadu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2004 r., I PK 208/03, OSNP 2004 nr 23, poz. 401 i orzecznictwo tam powołane). Podobnie dzieje się, gdy ustawodawca przewiduje obligatoryjne rozwiązanie stosunku pracy przez pracodaw- cę wskutek spełnienia się przesłanki, której zaistnienie - w odróżnieniu od okoliczno- ści powodujących wygaśnięcie stosunku pracy - samo w sobie nie prowadzi do usta- nia stosunku pracy, jednakże aktualizuje nakaz jego rozwiązania przez pracodawcę. W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 22 października 1996 r., I PZP 18/96 (OSNAPiUS 1997 nr 10, poz. 162), Sąd Najwyższy stwierdził, że w przepisach prag- matyk pracowniczych, normujących stosunki pracy na podstawie mianowania, usta- wodawca często przewiduje nie tylko fakultatywne, ale również obligatoryjne rozwią- zanie stosunku pracy, które niekiedy oddziela od instytucji wygaśnięcia stosunku pracy. Aczkolwiek kwalifikowanie zdarzeń do tych dwu kategorii powodujących usta- nie stosunku pracy nie opiera się na jakimś ogólnym kryterium porządkującym, to zawsze jednak chodzi o zdarzenia, w świetle których kontynuowanie stosunku pracy jest niemożliwe lub niecelowe, a ponadto zdarzenia powodujące skutek w postaci wygaśnięcia stosunku pracy lub nakazu jego rozwiązania przez pracodawcę całkowi- cie oderwane są od działalności związkowej. Bez względu na ewentualnie pełnioną funkcję związkową powinny więc powodować jednakowy skutek wobec ogółu zatrud- nionych, chyba że ustawodawca wyraźnie stanowi, iż obowiązek (powinność) roz- wiązania stosunku pracy nie może naruszać szczególnej ochrony pracownika w za- kresie wypowiedzenia i rozwiązania stosunku pracy. Ustawa o szkolnictwie wyższym nie zawierała takiego zastrzeżenia w odróżnieniu od innych pragmatyk pracowni- czych (np. art. 16 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów pań- stwowych, jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm. oraz art. 61 ust. 4 obowiązującej w spornym okresie ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o służbie cywil- nej, Dz.U. Nr 49, poz. 483 ze zm., obecnie art. 41 ust. 5 ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej, Dz.U. Nr 170, poz. 1218 ze zm.). Brak wskazanego za- strzeżenia ustawowego powoduje, że wynikający z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych zakaz nie obejmuje sytuacji, w których zachodzi obowiązek rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę (za wypowiedzeniem lub bez zachowania okresu wypowiedzenia). Ustawa o szkolnictwie wyższym określała przyczyny ustania stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim w art. 93-95. Przepis art. 93 odnosił się do zdarzeń wynikających z woli nauczyciela akademickiego (ust. 1) oraz przyczyn fa- 8 kultatywnego rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem akademickim przez uczel- nię (ust. 2), art. 94 wskazywał przyczyny obligatoryjnego rozwiązania stosunku pracy z takim nauczycielem, art. 95 określał przyczyny wygaśnięcia stosunku pracy nau- czyciela akademickiego. Zgodnie z art. 94 ust. 2 powołanej ustawy rozwiązanie sto- sunku pracy z adiunktem lub asystentem mianowanym na czas nieokreślony nastę- puje na mocy decyzji właściwego organu z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia z końcem roku akademickiego, w którym upłynął okres zatrudnienia, o którym mowa w art. 88 ust. 2 i art. 89 ust. 3. W myśl art. 88 ust. 2 okres zatrudnie- nia na stanowisku adiunkta osoby niemającej stopnia naukowego doktora habilito- wanego nie powinien przekroczyć dziewięciu lat, chyba że statut uczelni określi dłuż- szy okres, natomiast zgodnie z art. 89 ust. 3 łączny okres zatrudnienia na stanowisku asystenta osoby niemającej stopnia naukowego doktora nie powinien przekroczyć ośmiu lat. W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 12 lutego 1998 r., III ZP 51/97 (OSNAPiUS 1998 nr 13, poz. 387), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że z art. 94 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym wynika dla właściwego organu szkoły powinność (obowiązek) wypowiedzenia stosunku pracy adiunktowi, niemającemu stopnia nau- kowego doktora habilitowanego, jeżeli upłynął czas określony w art. 88 ust. 2 tejże ustawy lub dłuższy wyznaczony statutem uczelni, chyba że sprzeciwiają się temu szczególne, prawnie doniosłe okoliczności. W uzasadnieniu wskazanej uchwały stwierdzono, że upływ okresu zatrudnienia, o którym mowa w powołanym przepisie, jest samodzielną przyczyną rozwiązania stosunku pracy, przy czym nie stwarza - jak przyczyny określone w art. 93 ust. 3 (również ust. 2) ustawy o szkolnictwie wyższym - możliwości rozwiązania stosunku pracy przez wypowiedzenie, lecz sprawia, że roz- wiązanie stosunku pracy następuje wskutek wypowiedzenia dokonanego przez wła- ściwy organ. Użycie w art. 94 ust. 2 ustawy stanowczej formuły „rozwiązanie nastę- puje” należy rozumieć jako zobowiązanie właściwego organu do wypowiedzenia sto- sunku pracy, a jedynie w indywidualnym przypadku, gdy adiunkt nie uzyska stopnia naukowego doktora habilitowanego wskutek okoliczności od niego niezależnych, a dotychczasowy dorobek naukowy i stopień zaawansowania rozprawy habilitacyjnej uzasadniają przypuszczenie, iż zakończenie przewodu habilitacyjnego nastąpi wprawdzie z opóźnieniem, ale w dającym się przewidzieć terminie, wypowiedzenie to może być ocenione jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 8 k.p.). W konsekwencji granice wykonania prawnego obowiązku wypowiedzenia stosunku pracy w przypadku zaistnienia przyczyny określonej w art. 94 ust. 2 ustawy o szkol- 9 nictwie wyższym wyznaczane są jedynie przez normy prawa pracy o zasadniczym charakterze oraz klauzule generalne. Również w wyroku z dnia 4 grudnia 2003 r., I PK 114/03 (OSNP 2004 nr 21, poz. 369), Sąd Najwyższy stwierdził, że ze specyfiki stosunków pracy mianowanych nauczycieli akademickich wynika, iż istotne w nich są przede wszystkim oceny dokonywane z punktu widzenia zadań realizowanych przez nauczycieli akademickich w zakresie pracy naukowo-badawczej i dydaktycznej. Z tego względu przepis art. 93 ust. 3 ustawy, umożliwiający rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem akademickim mianowanym na czas nieokreślony „również z innych ważnych przyczyn z końcem roku akademickiego” odwołuje się do zgody wła- ściwego organu kolegialnego uczelni zamiast do organu związku zawodowego. Pogląd, zaprezentowany w przytoczonej uchwale z dnia 12 lutego 1998 r., III ZP 51/97, znajduje także zastosowanie do wypowiedzenia stosunku pracy asysten- towi mianowanemu na czas nieokreślony z uwagi na upływ okresu, o którym mowa w art. 89 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym i nieuzyskanie przez asystenta stopnia naukowego doktora. Spełnienie się tej przesłanki rodziło po stronie pracodawcy - z mocy art. 94 ust. 2 ustawy - powinność (rozumianą jako obowiązek) rozwiązania sto- sunku pracy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia z końcem roku akademickiego, w którym upłynął ośmioletni okres zatrudnienia asystenta na tym stanowisku. Wykonanie prawnego obowiązku przez pracodawcę nie mogło być uza- leżnione od uzyskania zgody przewidzianej w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach za- wodowych w sytuacji, gdy obowiązek ten aktualizował się wskutek zaistnienia zda- rzenia, które po pierwsze - stanowiło samoistną i ustawową przyczynę rozwiązania stosunku pracy, po drugie - nie pozostawało i nie mogło pozostawać w związku z zasadą ochrony pracownika będącego działaczem związkowym, a po trzecie - usta- wodawca nie ustanowił zastrzeżenia odnoszącego się do szczególnej ochrony pra- cownika przed rozwiązaniem stosunku pracy ze wskazanej przyczyny. W rezultacie wypowiedzenie asystentowi mianowanemu na czas nieokreślony stosunku pracy z powodu spełnienia się przesłanki określonej w art. 94 ust. 2 w związku z art. 89 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym nie wymagało uzyskania zgody, o której mowa w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Nie podważa to oczywiście tezy, że podleganie szczególnej ochronie przed rozwiązaniem stosunku pracy zależy od ogólnego statusu danego pracownika, a nie od tego, czy w konkretnym przypadku niezbędne było spełnienie szczególnych wymagań ochronnych (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1996 r., I PZP 20/96, OSNAPiUS 1997 nr 11, poz. 10 188 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 1999 r., I PKN 446/99, OSNAPiUS 2001 nr 10, poz. 335 i z dnia 16 czerwca 2005 r., I PK 257/04, OSNP 2006 nr 3-4, poz. 43). Sąd Okręgowy przyjął, że „wypowiedzenie stosunku pracy powodowi jako mia- nowanemu nauczycielowi akademickiemu nie było uzależnione od zgody bądź opinii związku zawodowego (...), ale od uzyskania bądź nieuzyskania w wyznaczonym okresie stopnia naukowego; w takim przypadku nie miał więc zastosowania art. 32 ustawy o związkach zawodowych” oraz że „po upływie okresu zatrudnienia, o którym mówi przepis art. 89 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym strona pozwana była uprawniona do wypowiedzenia powodowi umowy o pracę z przyczyn nieuzyskania stopnia naukowego doktora”. Stanowisko to byłoby słuszne, gdyby istotnie doszło do upływu określonego w art. 89 ust. 3 ustawy okresu zatrudnienia skarżącego na sta- nowisku asystenta. Tak jednak nie jest. Stosownie do art. 85 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym stosunek pracy z nauczycielem akademickim nawiązuje się na podstawie mianowania, chyba że prze- pisy ustawy stanowią inaczej. W myśl art. 89 ustawy na stanowisko asystenta mia- nuje się na czas nieokreślony (ust. 1); osobę, która nie odbyła stażu asystenckiego w trybie art. 151, mianuje się po raz pierwszy na stanowisko asystenta na okres jedne- go roku (ust. 2); łączny okres zatrudnienia osoby niemającej stopnia naukowego doktora nie powinien przekroczyć ośmiu lat (ust. 3). Oznacza to, że w łącznym okre- sie zatrudnienia określonym w ust. 3 uwzględnia się okres zatrudnienia, o którym mowa w ust. 2 powołanego przepisu. W myśl art. 90 ustawy bieg terminu, o którym mowa w art. 89 ust. 3, ulega zawieszeniu na czas trwania urlopu macierzyńskiego i wychowawczego, urlopu dla poratowania zdrowia i urlopu uzyskanego w związku z zatrudnieniem poza uczelnią w celu nabycia umiejętności praktycznych przydatnych do wykonywania obowiązków pracowników naukowo-dydaktycznych oraz na czas trwania służby wojskowej. Sytuacje te obejmują więc okresy niewykonywania zatrud- nienia na stanowisku asystenta przypadające w trakcie istniejącego (trwającego) sto- sunku pracy. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że powód był zatrudniony na pod- stawie mianowania na stanowisku asystenta od 1 października 1995 r. Jego stosu- nek pracy wygasł z dniem 27 kwietnia 2000 r. wskutek prawomocnego ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z zawodu nauczycielskiego (art. 95 ust. 1 pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym). Uchylenie przez Sąd Najwyższy orzeczenia komisji dyscypli- 11 narnej w tym przedmiocie stanowiło przesłankę wyroku przywracającego powoda do pracy na poprzednich warunkach z dniem 1 września 2002 r. (art. 56 k.p. w związku z art. 97 ust. 2 ustawy). Sąd drugiej instancji przyjął, że okres przerwy w zatrudnieniu powoda podlegał wliczeniu do łącznego okresu zatrudnienia, o którym mowa w art. 89 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym. Tymczasem uchylenie przez Sąd Najwyż- szy orzeczenia komisji dyscyplinarnej nie prowadzi ex tunc do automatycznej resty- tucji stosunku pracy i nie rodzi skutku w postaci nieprzerwanego jego trwania. Reali- zacja roszczeń przysługujących uprawnionemu w związku z zakończeniem postępo- wania dyscyplinarnego następuje bowiem dopiero w postępowaniu wszczętym na podstawie art. 97 ust. 2 ustawy w związku z art. 56 - 61 k.p. W myśl pierwszego z powołanych przepisów w zakresie roszczeń mianowanego nauczyciela akademic- kiego z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania przez uczelnię stosunku pracy bez wypowiedzenia lub stwierdzenia jego wygaśnięcia stosuje się odpowiednio przepisy działu drugiego, rozdziału II, oddziału 6 Kodeksu pracy, co oznacza, że „w razie stwierdzenia wygaśnięcia stosunku pracy mianowanemu nauczycielowi akademic- kiemu przysługuje roszczenie o przywrócenie do pracy albo o odszkodowanie”. Zgodnie z art. 57 § 4 w związku z art. 48 § 1 k.p. orzeczenie o przywróceniu do pracy wywołuje skutek materialnoprawny dopiero od daty zgłoszenia przez pracownika gotowości niezwłocznego podjęcia pracy (tak w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 22 września 2004 r., I PK 613/02, OSNP 2005 nr 7, poz. 92 i z dnia 29 stycznia 2007 r., II PK 181/06, niepublikowany). Zagadnienie skuteczności działania wstecz orze- czenia przywracającego do pracy reguluje art. 51 § 1 k.p. (stosowany w związku z art. 57 § 4 k.p.), zgodnie z którym pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przy- wrócenia do pracy, wlicza się do okresu zatrudnienia okres pozostawania bez pracy, za który przyznano wynagrodzenie; okresu pozostawania bez pracy, za który nie przyznano wynagrodzenia, nie uważa się za przerwę w zatrudnieniu, pociągającą za sobą utratę uprawnień uzależnionych od nieprzerwanego zatrudnienia. Oczywiste jest zatem, że okres pozostawania bez pracy, za który nie przyznano wynagrodzenia, nie podlega wliczeniu do okresu zatrudnienia a jedynie nie jest traktowany jako prze- rwa pozbawiająca pracownika uprawnień uzależnionych od nieprzerwanego zatrud- nienia (pozostawania w stosunku pracy). Wątpliwości może natomiast budzić cha- rakter okresu pozostawania bez pracy, za który przyznano wynagrodzenie. Sąd Naj- wyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przychyla się do poglądu, że okres pozostawania bez pracy w rozumieniu art. 51 § 1 k.p. nie jest okresem zatrud- 12 nienia, ani też okresem uważanym za okres zatrudnienia, a jedynie okresem podle- gającym wliczeniu do okresu zatrudnienia w rozmiarze, za jaki wypłacono wynagro- dzenie za czas pozostawania bez pracy. W rezultacie „okres pozostawania bez pracy”, za który przyznano wynagrodzenie, jest okresem niepozostawania w stosun- ku pracy (niepozostawania w zatrudnieniu) z pracodawcą, z którym stosunek ten wy- gasł lub który dokonał jego rozwiązania niezgodnie z prawem. Podlega on jedynie wliczeniu do okresu, od którego uzależnione jest nabycie uprawnień wiążących się z istniejącym stosunkiem pracy (pozostawaniem w stosunku pracy) u tego samego lub innego pracodawcy (por. między innymi uchwałę z dnia 28 września 1990 r., III PZP 15/90, OSNCP 1991 nr 4, poz. 45, wyrok z dnia 14 marca 2006 r., I PK 144/05, OSNP 2007 nr 5-6, poz. 68 oraz powołany wyżej wyrok z dnia 29 stycznia 2007, II PK 181/06). Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że okres pozostawania bez pracy asystenta mianowanego na czas nieokreślony, który podjął pracę w wyni- ku przywrócenia do pracy, nie jest okresem zatrudnienia na stanowisku asystenta i nie podlega wliczeniu do łącznego okresu zatrudnienia, o którym mowa w art. 89 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym, upływ którego stanowi przesłankę rozwiązania sto- sunku pracy na podstawie art. 94 ust. 2 tej ustawy. Z powyższych względów na zasadzie art. 39815 § 1 k.p.c. orzeczono jak w sentencji wyroku. ========================================