I PKN 120/00

Wyrok z dnia 5 grudnia 2000 r. I PKN 120/00 Wyjazd pracownika za granicę z delegacją resortową w okresie niezdol- ności do pracy wskutek choroby, bez zgody i wiedzy przełożonych oraz upo- ważnienia do reprezentowania pracodawcy, stanowi uzasadnioną przyczynę rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 52 § 1 pkt 1 KP). Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski, Barbara Wagner (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2000 r. sprawy z powództwa Jana P. przeciwko Państwowemu Muzeum „O.-B.” w O. o przywrócenie do pracy i zapłatę wynagrodzenia, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej z dnia 21 stycznia 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację, nie obciążając powoda kosztami postępowania kasacyj- nego. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej wyro- kiem z dnia 21 stycznia 1999 r. [...] oddalił apelację Jana P. od wyroku Sądu Rejo- nowego-Sądu Pracy w Oświęcimiu z dnia 29 grudnia 1997 r. [...], oddalającego po- wództwo apelującego o przywrócenie do pracy w Państwowym Muzeum „O.-B.” w O. i wynagrodzenie. Sąd ustalił, że powód był zatrudniony u strony pozwanej od dnia 1 grudnia 1988 r. na podstawie umowy o pracę na czas nie określony, ostatnio na stanowisku kustosza - zastępcy kierownika działu archiwum do spraw komputeryzacji. W dniu 26 czerwca 1996 r., będącemu na zwolnieniu lekarskim Janowi P. pracownicy działu kadr usiłowali wręczyć pismo zawierające oświadczenie woli pracodawcy o rozwią- zaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia, ale ten po przeczytaniu pisma odmówił 2 jego przyjęcia. W dniu 27 czerwca 1996 r. powód otrzymał listem poleconym oświad- czenie woli strony pozwanej o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia. Jako przyczyny rozwiązania stosunku pracy pracodawca podał przekazanie dokumentów archiwalnych do Instytutu Historii Współczesnej w M. bez wiedzy i zgody przełożo- nych oraz wyjazd za granicę podczas niezdolności do pracy trwającej od 21 maja 1996 r. do 17 czerwca 1996 r. Pismem z dnia 21 czerwca dyrektor Państwowego Muzeum poinformował powoda, że za okres od 8 do 17 czerwca nie zostanie mu wy- płacone wynagrodzenie. W okresie od 21 maja 1996 r. do 17 czerwca 1996 r., a na- stępnie od 20 czerwca 1996 r. Jan P. przebywał na zwolnieniu lekarskim. W dniu 21 maja 1996 r. w oryginale historii choroby odnotowano przyjęcie go na oddział zakaź- ny z powodu dolegliwości w okolicy lędźwiowej lewej. Został przyjęty na oddział swojego wuja Karola P., a ponieważ w szpitalu nie było wolnych łóżek, powód prze- bywał w nim w ciągu dnia, a na noc wracał do domu (tzw. pobyt dzienny). Rozpozna- no u niego kamicę nerkową lewostronną, przewlekłe zapalenie trąbki Eustachiusza w okresie zaostrzenia, przewlekłe przerostowe zapalenie migdałków podniebienych, podostre zapalenie oskrzeli, podwyższony poziom cholesterolu i kwasu moczowego. W dniu 7 czerwca 1996 r. Jan P. został wypisany do domu oraz wydano mu zwolnie- nie lekarskie do 17 czerwca, z adnotacją, że pacjent „może chodzić”. Wyniki badań lekarskich nie uzasadniały wielotygodniowej niezdolności powoda do pracy. Biegli z C.M. U.J. po raz pierwszy spotkali się z „dochodzącym” trybem hospitalizacji pa- cjenta. Schorzenia rozpoznane u powoda mogły być i z reguły bywają leczone w try- bie ambulatoryjnym. W dniu 26 lub 27 maja 1996 r., podczas trwania leczenia szpi- talnego, powód przebywał dwukrotnie w L. Pobyt miał na celu spotkanie z Ministrem Kultury i Sztuki Zdzisławem P. i dr n. med. Krzysztofem S. W tym samym okresie i w tym samym celu odbył podróż do W. Od 9 do 12 czerwca 1996 r. powód przebywał w Watykanie. Wyjazd zorganizowało Stowarzyszenie R. w Polsce - Zarząd Główny w O. W delegacji udział brali przedstawiciele społeczności cygańskiej i żydowskiej, a patronował jej i przewodniczył, na prośbę Stowarzyszenia, Minister Kultury i Sztuki. Celem wizyty było przekazanie Papieżowi Janowi Pawłowi II „Księgi Zgonów z Au- schwitz”. Wydawcą tej księgi było Państwowe Muzeum Oświęcim - Brzezinka w Oświęcimiu, a redaktorami J. Dębski, S. Goldmann, H. Jastrzębska, S. Kreuzhage i J. Parcer. W Ministerstwie powód został przez Stowarzyszenie zgłoszony do składu delegacji jako pomysłodawca i redaktor opracowania. O przygotowaniach do wizyty w Watykanie wiedział kilka miesięcy wcześniej, o jej terminie został powiadomiony 3 kilka dni przed wyjazdem. Pracodawca nie wiedział o organizowanym wyjeździe. Muzeum nie zostało powiadomione ani przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, ani przez powoda. W dniu 10 czerwca 1996 r. Dyrektor Muzeum Jerzy W. oglądając dziennik telewizyjny dowiedział się, że powód wręczył w Watykanie Papieżowi Janowi Paw- łowi II opracowanie „Księga Zgonów z Auschwitz”. Nie wiedział o zamiarze jej przed- stawienia Papieżowi. Dyrekcja Muzeum nie upoważniła Jana P. do wzięcia udziału w delegacji, nie udzieliła zgody na reprezentowanie placówki. Pismem z dnia 22 marca 1996 r. prof. dr Horst M. z Instytutu Historii Współ- czesnej w M. poinformował Dyrektora Muzeum, że przygotowuje edycję Rozkazów Komendanta i Dowódcy Garnizonu. Zaproponował, by Muzeum w O. było wymienio- ne w tytule jako współwydawca. Pisał, że już od dłuższego czasu dr Norbetr F. współpracuje z Janem P. i że dzięki tej współpracy udało się Instytutowi zebrać z szeregu archiwów dokumenty, w tym także z Archiwum w O. W dniu 24 kwietnia 1996 r. odbyło się spotkanie dyrektora, zastępcy dyrektora O.O., kierownika archi- wum B.J. i powoda celem wyjaśnienia sprawy i ustalenia kto przekazał dokumenty do Niemiec. Jan P. przyznał, że przekazywał dokumenty Niemcom „by uniknąć kompli- kacji służbowych”. W dniu 16 maja 1996 r. dyrektor Muzeum zwrócił się do prof. Hor- sta M. o potwierdzenie, że fakty takie miały miejsce. Z odpowiedzi, otrzymanej 2 lipca 1996 r., już po rozwiązaniu umowy o pracę, nie wynikało jednoznacznie skąd doku- menty znalazły się w Instytucie. Zasady udostępniania materiałów archiwalnych przechowywanych w Państwowym Muzeum O.-B. reguluje regulamin, zgodnie z któ- rym udostępnienie dokumentów za granicę wymaga zezwolenia dyrektora. W ocenie Sądu, wyjazd Jana P. do Watykanu miał charakter prywatny. Mini- sterstwo Kultury i Sztuki patronowało delegacji i ją finansowało. Organizatorem wi- zyty było Stowarzyszenie R. w Polsce. Prywatny wyjazd podczas niezdolności do pracy stanowi naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Wydawcą „Księgi Zgonów z Auschwitz” było Państwowe Muzeum Oświęcim - Brzezinka i wszelkie uzgodnienia dotyczące wyjazdu w celu przekazania tego dzieła powinny odbywać się za jego wiedzą i zgodą. Nawet jeżeli powód miał zgodę na wyjazd Mini- stra P., to nie mogła ona zastąpić zgody pracodawcy. Hierarchiczne podporządko- wanie Muzeum Ministerstwu nie sięga tak daleko, by decyzje dotyczące wykonywa- nia obowiązków przez pracownika zapadały poza zakładem pracy. Powód reprezen- tował w Watykanie siebie a nie zakład pracy. Jan P. wykorzystał zwolnienie lekarskie niezgodnie z jego celem. Powoduje to utratę prawa do zasiłku na podstawie art. 18 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia spo- łecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.), a w konsekwencji prawa do wynagrodzenia gwarancyjnego za pierwsze 35 dni niezdolności do pracy z powodu choroby (art. 92 KP). Co do drugiej przyczyny rozwiązania z powodem umowy o pracę bez wypo- wiedzenia, pracodawca uchybił terminowi z art. 52 § 2 KP. Strona pozwana powzięła wiadomość o przekazywaniu materiałów archiwalnych Instytutowi Historii Współcze- snej w M. od powoda w dniu 24 kwietnia 1996 r. Rozwiązanie stosunku pracy z tej przyczyny nastąpiło 26 czerwca 1996 r., a zatem po upływie jednego miesiąca od chwili, gdy pracodawca dowiedział się o przyczynie uzasadniającej rozwiązanie sto- sunku pracy bez wypowiedzenia. Późniejsze okoliczności, zaistniałe po ustaniu sto- sunku pracy nie mogą być brane pod uwagę przy ocenie zasadności rozwiązania z powodem umowy o pracę. Mogą jednak świadczyć, że powód nie zasługuje na ochronę z art. 8 KP. Jan P. zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawę naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 52 § 1 pkt 1 KP „polegające na uznaniu, iż wyjazd powoda jako pracownika Państwowego Muzeum O.-B. w O. do Watykanu w ramach oficjalnej delegacji zagranicznej, zorganizowanej pod patrona- tem Ministra Kultury i Sztuki RP celem przekazania JŚ Papieżowi Janowi Pawłowi II „Księgi Zgonów z Auschwitz” (której powód był redaktorem), w czasie korzystania przez powoda ze zwolnienia lekarskiego zawierającego adnotację „chory może cho- dzić”, stanowi nadużycie w korzystaniu ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego i tym samym - ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, uza- sadniające rozwiązanie umowy o pracę z winy pracownika”, wniósł o orzeczenie co do istoty sprawy „poprzez zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie w całości powództwa”. Pełnomocnik skarżącego wywodził, że zaskarżony wyrok nie jest trafny, gdyż Sąd w sposób dowolny zakwalifikował zachowanie powoda jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. „Nie wskazał bowiem żadnych przed- miotowych aspektów naruszenia, nie podał, jaki rodzaj obowiązków powód miałby naruszyć i jakie miałyby być skutki tego naruszenia oraz czy pracodawca poniósł szkodę”. Sąd nie umotywował także podmiotowego aspektu naruszenia obowiązków przypisując skarżącemu winę umyślną. „Nie negując kompetencji Sądu do oceny za- chowania pracownika pod kątem przesłanek określonych w art. 18 ust. 1 ustawy z 5 dnia 14 grudnia 1974 r.”, zachowania powoda nie można ocenić jako wykorzystania zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z jego celem. Według przepisów zarządze- nia MPiSS z dnia 30 grudnia 1974 r. „wątpliwości w zakresie stwierdzenia, czy pra- cownik narusza wskazania lekarskie, które by wskazywały na wykorzystywanie zwol- nienia niezgodnie z jego celem, rozstrzyga zawsze lekarz, który udzielił zwolnienia”. Dr n. med. Karol P. i jego przełożony lek. med. Franciszek N. zeznali na rozprawie w dniu 26 listopada 1996 r., że wyjazd za granicę nie był naruszeniem warunków zwol- nienia. Podczas wizyty w Watykanie uczestników delegacji pod względem medycz- nym zabezpieczał dr Krzysztof S. Nadto, wyjazd powoda do Watykanu „niewątpliwie przydał splendoru pozwanemu”. Był ściśle związany z pracą powoda, był wyróżnie- niem powoda i pracy jego podwładnych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka- sacji, biorąc pod rozwagę z urzędu wyłącznie nieważność postępowania. Pełnomoc- nik skarżącego jako podstawę kasacji wskazał naruszenie prawa materialnego. Zna- czy to, że nie zakwestionował skutecznie ustaleń stanowiących faktyczną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku, pomimo polemiki z nimi w moty- wach skargi. Ustalenia te należy zatem traktować jako niewadliwe. Jest nimi związa- ny także Sąd Najwyższy rozpoznając kasację. Zgodnie z art. 52 § 1 pkt 1 KP pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z pracownikiem, który w sposób ciężki naruszył podstawowe obowiązki pracownicze. W kontekście poczynionych przez Sąd drugiej instancji ustaleń nieuprawnione jest twierdzenie kasacji, jakoby Sąd zakwalifikował jako cięż- kie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych „wyjazd powoda jako pracownika Państwowego Muzeum „O.-B.” do Watykanu w ramach oficjalnej delega- cji zagranicznej”. Pełnomocnik skarżącego w ramach podstawy kasacyjnej z art. 3931 pkt 1 KPC podważa ocenę i kwalifikację prawną zupełnie innego zachowania Jana P. niż to, które przypisał mu pracodawca. Sąd ustalił, że Jan P. w okresie nieobecności w pracy usprawiedliwionej cho- robą odbył dwukrotnie podróż do L. i do W. (w czasie hospitalizacji trwającej od 21 maja do 7 czerwca 1996 r.), a w dniach od 9 do 12 czerwca 1996 r. przebywał w Watykanie. Do Watykanu wyjechał jako członek delegacji, której na wniosek organi- 6 zatora wyjazdu Stowarzyszenia R. w Polsce - Zarządu Głównego w O. patronował i przewodniczył Minister Kultury i Sztuki. Powód przekazał Janowi Pawłowi II „Księgę Zgonów z Auschwitz”. Do składu delegacji został zgłoszony jako „pomysłodawca i redaktor opracowania”. Wydawcą „Księgi Zgonów z Auschwitz” było Państwowe Mu- zeum Oświęcim - Brzezinka w Oświęcimiu, a redaktorami, oprócz powoda, J. Dębski, S. Goldmann, H. Jastrzębska i S. Kreuzhage. Pobyt Jana P. w Watykanie miał cha- rakter prywatny. Wyjazd nastąpił bez wiedzy pracodawcy. Muzeum nie było poinfor- mowane ani przez powoda, ani przez Ministerstwo o zamiarze przedstawienia Papie- żowi „Księgi Zgonów z Auschwitz”. Nie upoważniło powoda do wręczenia Janowi Pawłowi II tego opracowania. Dyrekcja nie udzieliła zgody na reprezentowanie pla- cówki w Watykanie. Dyrektor Muzeum dowiedział się o zdarzeniu z wiadomości tele- wizyjnych w dniu 10 czerwca 1996 r. Jan P. wykorzystał zwolnienie lekarskie niezgodnie z jego celem. Nadużył prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Poza tym, wykonując czynności „służbowe” bez wiedzy i zgody pracodawcy uchybił obowiązkowi podporządkowania się kierownictwu przełożonych. Miał tego świadomość. Wyjazd do Watykanu przy- gotowywany był od dłuższego czasu z jego udziałem, a o konkretnym terminie po- dróży powód został poinformowany na kilka dni wcześniej. Trafnie oceniły Sądy obu instancji, że postępowanie powoda w ustalonych okolicznościach stanowi ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Zachowanie Jana P. można ocenić jako uchybienie dalszym podstawowym obowiązkom pracowniczym. Jest ta- kim obowiązkiem np. obowiązek stosowania się do wskazań lekarskich (art. 211 pkt 5 KP w związku z art. 100 § 2 pkt 3 KP). Osoba niezdolna do pracy z powodu choro- by mogąca chodzić, wyjeżdżając w podróż zagraniczną w drugim dniu po zakończe- niu leczenia szpitalnego bez konsultacji z lekarzem, narusza ten obowiązek. W inte- resie pracodawcy, ze względów organizacyjnych i finansowych (obowiązek wypłaty pracownikowi niezdolnemu do pracy wskutek choroby wynagrodzenia gwarancyjne- go), leży jak najszybsze odzyskanie przez pracownika zdolności do pracy. Podejmo- wanie czynności mogących przedłużyć okres choroby godzi zatem w dobro podmiotu zatrudniającego (art. 100 § 2 pkt 4 KP). Powód występujący na zewnątrz jako re- daktor opracowania bez upoważnienia pozostałych osób - współredaktorów - naru- szył zasady współżycia społecznego (art. 100 § 2 pkt 5 KP). Nadużył zaufania pra- codawcy „reprezentując” Muzeum bez zgody i wiedzy dyrekcji, a nawet wbrew jej woli. Wyjazd do Watykanu nie był wyróżnieniem ani dla Jana P. jako pracownika, ani 7 dla pracy jego podwładnych, gdyż pracodawca tak tego wyjazdu nie ocenił. Wątpliwy jest także w tej sytuacji splendor jakiego pobyt powoda w Watykanie przydał rzeko- mo Muzeum. Skoro powód naruszył w sposób ciężki podstawowe obowiązki pracownicze, pracodawca był uprawniony do rozwiązania z nim umowy o pracę bez wypowiedze- nia. Postawiony Sądowi zarzut naruszenia art. 52 § 1 pkt 1 KP nie jest zatem uspra- wiedliwiony. Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 KPC, orzekł jak w sentencji. ========================================