III AUa 987/25

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 12 listopada 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. przeniósł na T. D. jako byłego prezesa zarządu odpowiedzialność za zobowiązania (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi w wysokości 68.054,46 zł, w tym:

- na ubezpieczenia społeczne: 37.756,01 z tytułu nieopłaconych składek za styczeń 2021 r. i okres od czerwca do sierpnia 2021 r. z odsetkami naliczonymi na dzień 12 listopada 2014 r.,

- na ubezpieczeni zdrowotne: 6.752,19 zł z tytułu nieopłaconych składek za okres od czerwca do sierpnia 2021 r. z odsetkami naliczonymi na dzień 12 listopada 2024 r.,

- na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych: 2.254,26 zł z tytułu nieopłaconych składek za styczeń 2021 r. i okres od czerwca do sierpnia 2021 r. z odsetkami naliczonymi na dzień 12 listopada 2024 r.

W odwołaniu od decyzji T. D. domagała się jej zmiany poprzez uchylenie jej w całości oraz zwrotu kosztów. Odwołująca podniosła przy tym, że niezgłoszenie wniosku o upadłość spółki (...)nie nastąpiło z jej winy z uwagi na fakt, że sprawami finansowymi spółki zajmowała się drugi członek zarządu.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy domagał się oddania odwołania i zwrotu kosztów.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2025 r., sygn. akt VI U 61/25 oddalił odwołanie (pkt 1) i zasądził od T. D. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. kwotę 5.400 zł z odsetkami, o których mowa w art. 98 §1 ¹ k.p.c. za czas od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego (pkt 2).

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu I instancji. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością pod firmą (...)została wpisana do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (nr KRS (...)) w dniu 6 lipca 2020 r. Przedmiotem działalności spółki jest m. im. działalność agencji pracy tymczasowej. Odwołująca (obywatelka Ukrainy) została wpisana w Rejestrze jako członek zarządu spółki w dacie rejestracji spółki i odwołana z zarządu na podstawie uchwały Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników nr (...) z dnia 15 października 2021 r. (na skutek rezygnacji odwołującej z 14 października 2021 r.). Prezesem zarządu spółki po rezygnacji odwołującej została druga ze wspólniczek spółki M. L. (uprzednio – od chwili rejestracji spółki – członek jej zarządu). Od dnia 1 kwietnia 2021 r. odwołująca była również zatrudniona przez spółkę na podstawie umowy o pracę na stanowisku rekruter/koordynator. Odwołująca zajmowała się rekrutacją ukraińskich pracowników do pracy w Polsce. W 2021 r. spółka zatrudniała w związku z tym około 50 pracowników. Odwołująca nie zajmowała się sprawami rachunkowymi spółki, obowiązki te wypełniała druga ze wspólniczek spółki M. L., która miała doświadczenie w pracy w księgowości. W 2021 r. odwołująca nabrała podejrzeń co do rzetelności i uczciwości postępowania M. L., ustępując w konsekwencji powstałego sporu z zarządu spółki. Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2024 r. Dyrektor ZUS Oddziału w B. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko spółce na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy objęte następnie zaskarżoną decyzją. Postępowanie egzekucyjne prowadzone z rachunków bankowych spółki nie przyniosło, bowiem zaspokojenia wierzyciela w żadnej części.

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o okoliczności bezsporne, dokumenty w aktach rentowych, dokumenty z postępowania egzekucyjnego (tytuły wykonawcze, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, postanowienie z dnia 2 kwietnia 2024 r.) – w „aktach płatnika” oraz na podstawie częściowych zeznań odwołującej (zapis AV). Złożone przez nią zeznania nie były sprzeczne z pozostałym, zebranym materiałem. W tym miejscu Sąd I instancji podkreślił, że zasady doświadczenia życiowego wykluczają prawdziwość twierdzenia, że odwołująca mogła nie zdawać sobie całkowicie sprawy z faktu zadłużenia spółki. Za nieprawdziwością takiego twierdzenia przemawia też data rezygnacji odwołującej z funkcji członka zarządu.

Sąd Okręgowy przypomniał, że stosownie do treści przepisu art. 116 §1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. ordynacja podatkowa (Dz. U z 2025 r. poz. 111) w zw. z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, prostej spółki akcyjnej, prostej spółki akcyjnej w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1428) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy; 2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

W realiach przedmiotowej sprawy odwołująca nawet nie kwestionowała wysokości zaległości spółki, czy też niezgłoszenia w terminie wniosku o upadłość spółki, nie wskazała też mienia, z którego egzekucja pozwoliłaby na zaspokojenie zaległości składkowych, argumentując, że z uwagi na podział obowiązków między wspólnikami spółki nie ponosi odpowiedzialności za niezgłoszenie w terminie wniosku o upadłość spółki. W tym kontekście Sąd Okręgowy podkreślił, iż członek zarządu spółki może uwolnić się od odpowiedzialności wykazując, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy. W orzecznictwie sądowym wskazuje się przy tym, że „brak winy (…) należy rozumieć jako okoliczność o charakterze obiektywnym, która uniemożliwiła członkowi zarządu wykonywania działań” (…) „w świetle przepisów Ordynacji podatkowej okoliczności związane z faktycznym wykonywaniem lub niewykonywaniem obowiązków członka zarządu nie mają znaczenia. Pełnienie funkcji członka zarządu jest bowiem dobrowolne i wymaga zgody osoby powoływanej na to stanowisko. Członek zarządu może zrezygnować ze swojej funkcji w każdym czasie. Charakter prawny funkcji członka zarządu oznacza nie tylko obowiązek wykonywania czynności zarządzających, lecz również zwiększony zakres odpowiedzialności” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 26 kwietnia 2018 r., III AUa 1527/17). W wyroku z dnia 24 września 2008 r., II CSK 142/08 Sąd Najwyższy uznał (rozważając odpowiedzialność z art. 299 §2 k.s.h.), że „członkom zarządu powinien być znany na bieżąco stan finansowy spółki, a co za tym idzie możliwość zaspokojenia długów.” Podobnie, w wyroku z dnia 6 sierpnia 2013 r., I FSK 1291/12 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, nawet, że „członek zarządu spółki nie może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki, jeżeli wykaże, że w składzie zarządu nastąpił podział czynności i do jego obowiązków nie należała piecza nad majątkiem. Skoro bowiem art. 201 k.s.h. stanowi, że zarząd prowadzi sprawy spółki i ją reprezentuje, to należy przyjąć, że taki podział obowiązków nie jest okolicznością wyłączającą winę członka zarządu.” W uzasadnieniu tego ostatniego orzeczenia NSA stwierdził także, że „pełnienie funkcji członka zarządu jest funkcją dobrowolną, wymagającą zgody osoby powołanej na to stanowisko. Członek zarządu może w każdej chwili bez podawania przyczyn z tej funkcji zrezygnować. Jeżeli godzi się jednak na faktycznie drugoplanową funkcję, ufając innym osobom w zakresie zajmowania się przez nie sprawami finansowymi, to ponosić musi ryzyko takiego zaufania.” W konsekwencji, zdaniem Sądu I instancji nie mogły przynieść zamierzonego skutku argumenty odnoszące się do braku wiedzy odwołującej odnośnie do sytuacji ekonomicznej spółki i faktycznego podziału obowiązków wykonywanych przez odwołującą i drugiego członka zarządu, albowiem w świetle stosowanej tu normy prawnej okoliczności te pozostają bez znaczenia dla oceny winy członka zarządu. Z powyższych względów, na podstawie art. 477 ¹⁴ §1 k.p.c. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. przy zastosowaniu §2 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).

Apelację od powyższego wyroku wywiodła odwołująca T. D. zaskarżając go w całości, zarzucając naruszenie:

I. przepisów postępowania, mających istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, tj. art. 477 ^{( 14 )}§1 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na oddaleniu odwołania, podczas gdy z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego wynika, iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki(...)sp. z o.o. z siedzibą w B. nastąpiło bez winy odwołującej się, co stanowi przesłankę wyłączającą jej odpowiedzialność, jako byłego członka zarządu z tytułu zaległości za składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych,

II. przepisów prawa materialnego, tj. art. 116 §1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 108 §1 w zw. z art. 107 §1 i 2 pkt 1 i 2, art. 109 §2 pkt 1 oraz art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. ordynacja podatkowa, w zw. z art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez ich niewłaściwą wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe niezastosowanie, polegające na błędnym uznaniu przez Sąd I instancji, iż brak wiedzy odwołującej się w zakresie stanu finansowego spółki (...) sp. z o.o. wynikający z przyjętego podziału funkcjonalnego członków zarządu ww. spółki nie może stanowić o braku winy odwołującej się w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości ww. spółki, podczas gdy odwołująca się w żaden sposób nie naruszyła swoich obowiązków wynikających z pełnionej przez nią funkcji członka zarządu ww. spółki, jak również nie sposób przypisać odwołującej się niedbalstwa w prowadzeniu spraw ww. spółki.

Mając na względzie powyższe zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia w pkt I poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji organu z dnia 12 listopada 2024 r., zmianę zaskarżonego orzeczenia w pkt II poprzez przyznanie od organu na rzecz odwołującej się zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm prawem przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty oraz zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym wg. norm prawem przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty.

Na podstawie art. 102 ust. 1 k.p.c. skarżąca wniosła o zwolnienie się od obowiązku ponoszenia kosztów procesu organu w całości z uwagi na trudną sytuację życiową. W przypadku nieuwzględnienia niniejszej apelacji skarżąca wniosła o rozłożenie zasądzonej na rzecz organu należności na raty, stosownie do treści art. 320 k.p.c., tj. na 68 rat, przy czym 67 rat będzie płatnych w wysokości 1.000,00 zł do dnia 15 każdego miesiąca, w którym rata będzie wymagalna, a 68 rata w wysokości 1.054,46 zł do dnia 15 miesiąca, w którym będzie wymagalna.

Ponadto apelująca wniosła o zobowiązanie organu do przedłożenia, a następnie dopuszczenia oraz przeprowadzenia przez Sąd dowodu z dokumentów postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem M. L., celem wykazania następujących faktów: prowadzenia egzekucji względem drugiego wspólnika spółki (...)sp. z o.o., wysokości należności wyegzekwowanej przez organ względem drugiego wspólnika, w tym wskazania wysokości wyegzekwowanej należności głównej, odsetek oraz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu apelacji skarżąca wskazał, iż analizy pojęcia „braku winy” w rozumieniu art. 116 §1 pkt 1 lit. b) ordynacji podatkowej należy dokonywać z uwzględnieniem specyfiki funkcji członka zarządu spółki kapitałowej, co oznacza, iż celem uwolnienia się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki kapitałowej, strona będąca aktualnie bądź uprzednio członkiem zarządu musi wykazać wszelkie akty staranności nie tylko w sferze prywatnej, ale również zawodowej, tj. korporacyjnej.

Od początku istnienia spółki pomiędzy odwołującą się, a M. L. doszło do podziału pełnionych funkcji w ramach funkcjonowania zarządu przedmiotowej spółki. Wszelkie kwestie finansowe dotyczące bieżącej działalności spółki, w tym kwestie natury finansowej oraz zobowiązań publicznoprawnych spoczywały na M. L., natomiast kwestie dotyczące przedmiotu działalności spółki (powiązane z kodem PKD spółki), a dotyczące rekrutacji pracowników do pracy na terenie Rzeczypospolitej Polskiej należały do zadań odwołującej się. Odwołująca się, jak i M. L. nigdy nie kwestionowały powyższego podziału obowiązków. Dopiero z czasem, gdy odwołująca powzięła poważne wątpliwości odnośnie rzetelności prowadzenia spraw finansowych spółki postanowiła ustąpić z zarządu ww. spółki. W powyższym przypadku, zdaniem skarżącej nie sposób mówić o jakimkolwiek niedbalstwie czy zawinieniu odwołującej się w kontekście prowadzenia spraw finansowych spółki.

W zakresie wniosku o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów procesu postępowania apelacyjnego skarżąca wskazała, że obecnie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, ani nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia z tytułu umowy o pracy, zlecenia czy też innej umowy o charakterze cywilnoprawnym. Ponadto obecnie nie posiada stosownych oszczędności pozwalających jej na ponoszenie kosztów postępowania apelacyjnego.

Wniosek o rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty, również uwarunkowany jest aktualną sytuacją finansową odwołującej się. W przypadku nieuwzględnienia apelacji, rozłożenie na raty zasądzonego świadczenia skutecznie pozwoli na wypełnienie potencjalnie ciążącego na odwołującej się świadczenia bez konieczności wszczynania postępowania egzekucyjnego. Powyższe pozwoli zaoszczędzić stronom czasu oraz kosztów potencjalnego postępowania egzekucyjnego w przyszłości.

W zakresie wniosku dowodowego skarżąca wskazała, iż powzięła informacje od jednego z pracowników organu rentowego, iż jednocześnie została wydana decyzja na rzecz M. L. w zakresie przeniesienia na nią odpowiedzialności za zaległe składki na tożsamą kwotę, co w przypadku zaskarżonej decyzji. Jednakże z uwagi na uprawomocnienie się decyzji względem M. L. organ rentowy wszczął postępowanie egzekucyjne, które prowadzone jest pod odrębną sygnaturą, co de facto uniemożliwia odwołującej zapoznanie się ze szczegółami przedmiotowego postępowania. Dopuszczenie oraz przeprowadzenie przez Sąd II instancji ww. dowodów ma fundamentalne znaczenie dla określenia wysokości ciążącego na odwołującej się zobowiązania, albowiem wedle posiadanych informacji organ rentowy rozpoczął egzekucję względem M. L. należności wynikających z nieopłaconych składek.

W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o jej oddalenie w całości jako bezzasadnej oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie apelacyjne według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja podlegała oddaleniu jako bezzasadna.

Przedmiotem sporu między stronami była kwestia odpowiedzialności T. D. jako byłego prezesa zarządu za zobowiązania płatnika(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 68.054,46 zł.

W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy dokonał właściwych ustaleń stanu faktycznego w zakresie elementów istotnych dla rozstrzygnięcia oraz prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy. Sąd ten swoje ustalenia oparł na dowodach opisanych w uzasadnieniu wyroku, zaś rozważania tego sądu mają pokrycie w prawidłowo dokonanych ustaleniach faktycznych. Uzasadnienie jest analityczne i czytelne oraz poddaje się kontroli instancyjnej. Argumentacja Sądu I instancji jest logiczna i klarowna, tymczasem tylko
w przypadku gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych związków przyczynowych,
to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona. Takiego braku logiki czy oczywistych sprzeczności skarżący nie wykazał.

Sąd Apelacyjny, działając w oparciu o treść przepisu art. 235 ² §1 pkt 5 k.p.c., pominął wniosek dowodowy zgłoszony w apelacji. Wbrew stanowisku skarżącej, dowód nie ma fundamentalnego znaczenia dla określenia wysokości ciążącego na niej zobowiązania. Pamiętać należy, że odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest solidarna. Ponadto organ rentowy już w postępowaniu przed Sądem I instancji pismem z dnia 11 kwietnia 2025 r. (k. 45) wyjaśnił, że również wobec M. L. wydał decyzję o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania spółki.

Materiał zgromadzony w toku postępowania pozwalał na dokonanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu odwoławczego wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentów postępowania egzekucyjnego względem M. L. był zbędny. Wystarczające w tym zakresie pozostają przepisy prawa oraz niesporne okoliczności sprawy.

Przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 350) do składek na ubezpieczenia społeczne mają odpowiednie zastosowanie enumeratywnie wymienione w tym przepisie przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 111), w tym także przepisy regulujące odpowiedzialność osób trzecich za zobowiązania podatkowe.

Stosownie natomiast do art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Tak więc do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i ubezpieczenie zdrowotne odpowiednie zastosowanie znajduje art. 31 tej ustawy, a w konsekwencji odpowiednie zastosowanie mają również wymienione w nim przepisy Ordynacji podatkowej, w tym przepisy o odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe (tak: w uchwałach Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2008 r., sygn. akt II UZP 1/08 oraz z dnia 4 czerwca 2008 r., sygn. akt II UZP 3/08, niepubl.).

Odpowiedzialność członków zarządu spółki kapitałowej za jej zaległości podatkowe uregulowana jest przede wszystkim w art. 116 Ordynacji podatkowej. Z brzmienia wskazanego przepisu wynika m.in., że za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy; 2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Stosownie do treści §2 tej normy odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu oraz zaległości wymienione w art. 52 oraz art. 52a powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.

Kształtujący odpowiedzialność członków zarządu spółki kapitałowej za jej zaległości podatkowe i składkowe przepis art. 116 o.p. zakreśla ramy normatywne osobistej odpowiedzialności członka zarządu spółki kapitałowej za składki na ubezpieczenia, których spółka ta nie uregulowała. Przepis ów stanowi źródło samoistnych roszczeń wynikających z nałożenia na członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania spółki o charakterze publicznoprawnym. Odpowiedzialność ta, jako uzależniona od istnienia zobowiązania publicznoprawnego, ma charakter akcesoryjny i następczy, gdyż nie może powstać bez uprzedniego powstania obowiązku w stosunku do pierwotnego dłużnika. Jest to także odpowiedzialność subsydiarna (posiłkowa) biorąc pod uwagę, że wierzyciel podatkowy (składkowy) nie ma swobody w kolejności zgłaszania roszczenia do podatnika lub osoby trzeciej, lecz w pierwszej kolejności musi dochodzić należności od podatnika.

Przepis ten określa dwie pozytywne i trzy negatywne przesłanki odpowiedzialności członków zarządu spółki kapitałowej za jej zobowiązania publicznoprawne powstałe w czasie pełnienia przez nich funkcji w zarządzie spółki. Przesłanki pozytywne tej odpowiedzialności, których zaistnienie wykazać musi Zakład Ubezpieczeń Społecznych, to: bezskuteczność egzekucji prowadzonej przeciwko samej spółce oraz powstanie zobowiązania składkowego, które przerodziło się w zaległość składkową w czasie pełnienia przez daną osobę obowiązków członka zarządu spółki. Obie przesłanki winny być spełnione łącznie w chwili wydania decyzji przenoszącej odpowiedzialność na osobę trzecią. Zatem powstanie po stronie osoby trzeciej odpowiedzialności za zaległości składkowe jest uzależnione od czynności organu rentowego, który obciąża wykazanie istnienia wskazanych przesłanek - ich udowodnienie bowiem jest warunkiem wydania decyzji, mającej charakter konstytutywny i stanowiącej źródło odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania składkowe spółki.

Przesłanki negatywne odpowiedzialności zdefiniowane zostały następująco: wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowania układowe) albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez winy członka zarządu, jak również wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości spółki w znacznej mierze.

Tak, jak na organie rentowym spoczywa ciężar udowodnienia okoliczności pozytywnych, tak członek zarządu, aby uwolnić się od odpowiedzialności, powinien wykazać którąkolwiek z okoliczności negatywnych wskazanych powyżej - świadczą o tym słowa „…chyba, że członek zarządu wykaże, że…” (por. wyrok NSA w Warszawie z 26 października 2005 r sygn. akt FSK 30/05; wyrok NSA w Warszawie z dnia 14 września 2005 r., sygn. FSK 2062/04).

Przypomnieć można, że (...) z o.o. HIFIVE została wpisana do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 6 lipca 2020 r. Przedmiotem działalności spółki jest m. im. działalność agencji pracy tymczasowej. Odwołująca (obywatelka Ukrainy) została wpisana w Rejestrze jako członek zarządu spółki w dacie rejestracji spółki i odwołana z zarządu na podstawie uchwały Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z dnia 15 października 2021 r. (na skutek rezygnacji 14 października 2021 r.). Prezesem zarządu spółki po rezygnacji odwołującej została druga ze wspólniczek spółki M. L.. Od dnia 1 kwietnia 2021 r. odwołująca była również zatrudniona przez spółkę na podstawie umowy o pracę na stanowisku rekruter/koordynator. Odwołująca zajmowała się rekrutacją ukraińskich pracowników do pracy w Polsce. W 2021 r. spółka zatrudniała w związku z tym około 50 pracowników. Odwołująca nie zajmowała się sprawami rachunkowymi spółki, obowiązki te wypełniała druga ze wspólniczek spółki M. L., która miała doświadczenie w pracy w księgowości. W 2021 r. odwołująca nabrała podejrzeń co do rzetelności i uczciwości postępowania M. L., ustępując w konsekwencji powstałego sporu z zarządu spółki.

Bezsporne było, iż skarżąca T. D. pełniła funkcję prezesa zarządu spółki w okresie obejmującym zaległości składkowe wobec organu rentowego określone w decyzji. Spełniona zatem została przesłanka z art. 116 §2 o.p. dotycząca czasu powstania zaległości.

Przechodząc do analizy spełnienia kolejnej przesłanki, a mianowicie bezskuteczności egzekucji z majątku spółki, na uwadze mieć należy, iż niedopuszczalne jest obciążanie osoby sprawującej funkcję członka zarządu odpowiedzialnością za zaległości spółki z tytułu składek bez przeprowadzenia formalnej egzekucji zakończonej niezaspokojeniem wierzyciela.

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 maja 2009 r., I UZP 4/09 wskazał, iż bezskuteczność egzekucji z majątku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, o której mowa w art. 116 §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa w związku z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, może być stwierdzona wyłącznie w postępowaniu w sprawie egzekucji należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, poprzedzającym wydanie decyzji o odpowiedzialności członka zarządu spółki za te należności. W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż przewidzianą w art. 116 §1 Ordynacji podatkowej przesłankę „bezskutecznej egzekucji”, rozumieć należy jako sytuację, w której nie ma jakichkolwiek wątpliwości, iż nie zachodzi żadna możliwość zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności z jakiejkolwiek części majątku spółki. Konieczne jest więc wszczęcie postępowania egzekucyjnego, w toku którego taka bezskuteczność zostanie stwierdzona. Bezskuteczność egzekucji należności składkowych jako przesłanka odpowiedzialności członków zarządu za te zobowiązania spółki musi więc zostać potwierdzona przez organ ubezpieczeń społecznych przed wydaniem decyzji w tym przedmiocie.

Nie można tracić z pola widzenia, iż art. 116 Ordynacji podatkowej nie służy przeprowadzaniu kontroli prawidłowości prowadzenia postępowania egzekucyjnego, które jako postępowanie wykonawcze stanowi odrębną procedurę, opatrzoną specyficznymi środkami odwoławczymi, takimi jak zarzuty, czy skarga na czynności egzekucyjne. Ewentualna wadliwość postępowania egzekucyjnego powinna być podnoszona i skarżona przewidzianymi środkami w tym właśnie postępowaniu. Nie jest zatem rzeczą sądu weryfikacja, w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki, czy organ egzekucyjny wykorzystał wszystkie sposoby wyegzekwowania zobowiązania, w sytuacji gdy dysponuje wiążącym dla niego postanowieniem umarzającym postępowanie egzekucyjne ze względu na jego bezskuteczność. Znaczenie ma zatem rezultat postępowania egzekucyjnego, nie zaś szczegółowa ocena jego przebiegu, w tym efektywności podejmowanych działań. (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 23 września 2021 r., I SA/Ke 193/21). Przesłanka bezskuteczności egzekucji rozumiana jest jako brak możliwości przymusowego zaspokojenia wierzyciela publicznoprawnego w toku wszczętej i przeprowadzonej przez organ egzekucyjny egzekucji skierowanej do majątku spółki. Może być wykazana nie tylko na podstawie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, ale także w inny sposób. Znajduje to potwierdzenie zarówno w wykładni językowej art. 116 §1 o.p., z którego nie wynikają żadne wymogi co do formalnego stwierdzenia bezskuteczności egzekucji z majątku spółki, jak i wykładni systemowej, opartej na analizie art. 59 §1 i 2 ustawy o z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1619). Bezskuteczność egzekucji stwierdza się na podstawie okoliczności wynikających z czynności przeprowadzonych w postępowaniu egzekucyjnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2013 r., II UK 329/12). Stwierdzenie istnienia przesłanki „bezskuteczności egzekucji”, może nastąpić dopiero po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, obejmującego zaległości podatkowe podatnika, a postępowanie egzekucyjne winno być prowadzone w stosunku do całego majątku spółki, jej wszystkich aktywów (por. uchwała NSA z 8 grudnia 2008 r., II FPS 6/08; wyrok NSA z 9 maja 2017 r., I FSK 1614/15).

Pozwany taką bezskuteczność egzekucji wykazał. Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2024 r. organ rentowy umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko spółce na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy objęte zaskarżoną decyzją. Postępowanie egzekucyjne prowadzone z rachunków bankowych spółki nie przyniosło, bowiem zaspokojenia wierzyciela w żadnej części.

W tym miejscu obowiązek działania wynikający z art. 116 §1 pkt 2 ordynacji podatkowej przeszedł więc na stronę skarżącą, która nie sprostała temu zadaniu. Skarżąca nie wskazała bowiem – w sposób odpowiadający dyspozycji art. 116 §1 pkt 2 – mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości wobec pozwanego organu w znacznej części.

Niezależnie od powyższego podkreślenia wymaga, iż wskazanie mienia, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości spółki w znacznej części ma mieć miejsce w toku postępowania administracyjnego w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu. Wynika to głównie z tego, że okoliczność wskazania mienia rzutuje bezpośrednio na wydanie decyzji (patrz: wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 8 grudnia 2009 r., I SA/Wr 976/2009). Członek zarządu, obarczony odpowiedzialnością za zaległości składkowe spółki, ma więc obowiązek udowodnić, że mienie, z którego egzekucji umożliwiałaby zaspokojenie zaległości składkowych w znacznej części wskazywał w toku postępowania egzekucyjnego ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2010 r., II UK 157/09).

W niniejszej sprawie skarżąca wskazywała, że w spółce nie zajmowała się sprawami finansowymi, a tylko rekrutacją pracowników. Z powyższego wywodzi brak swojej winy za powstałe zobowiązania wobec organu rentowego. To na odwołującej ciążył obowiązek wykazania racji swojego stanowiska. Jako członkowi zarządu powinien być znany na bieżąco stan finansów spółki, niezależnie od pełnionych czynności.

Sąd Okręgowy zasadnie uznał, że nie zaszła żadna z okoliczności uwalniających skarżącą od odpowiedzialności za zobowiązania spółki wobec pozwanego organu, przy czym wykazanie przedmiotowych przesłanek obciążało – zgodnie z powyższymi wywodami - skarżącą.

Wnioskodawczyni nie wykazała również, iż we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo, iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jej winy.

Przypomnieć należy, że to na członkach zarządu spoczywa odpowiedzialność za prawidłowe zadeklarowanie i uiszczenie należności publicznoprawnych, a w przypadku utraty płynności finansowej podjęcie odpowiednich kroków. Jednym z obowiązków prezesa zarządu jest bieżące monitorowanie stanu wypłacalności spółki. Przesłanki upadłości mają charakter alternatywny i równorzędny, co oznacza, że zaistnienie chociażby jednej z nich daje podstawę do ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy, a tym samym obliguje zarząd do złożenia stosownego wniosku. W sytuacji, gdy zaistnieje stan niewypłacalności spółki w którejkolwiek z wersji wymienionej w art. 11 p.u.n., członek zarządu ma obowiązek wystąpić do sądu z wnioskiem o ogłoszenie upadłości spółki.

Sąd Apelacyjny zważył, iż w przedmiotowej sprawie w czasie pełnienia przez T. D. funkcji prezesa zarządu istniały podstawy do zgłoszenia wniosku o upadłość spółki. Spółka już za miesiąc styczeń 2021 r. posiadała zaległości wobec organu rentowego. Z tego względu, w ocenie Sądu Apelacyjnego bezsprzecznie istniały przesłanki do zgłoszenia wniosku o upadłość spółki lub wszczęcie postępowania układowego.

Stan niewypłacalności jest stanem obiektywnym i nie podważa jego istnienia subiektywne i błędne przeświadczenie członków zarządu o dobrej kondycji finansowej spółki i możliwości realizacji wszystkich jej zobowiązań. Od odpowiedzialności za zaległości składkowe spółki członkowie zarządu mogliby uwolnić się wykazując, że niezgłoszenie we właściwym czasie wniosku o upadłość spółki lub wszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez ich winy. Ze względu na brak zdefiniowania pojęcia winy w Ordynacji podatkowej należy w tym zakresie sięgać do wzorców wypracowanych w prawie cywilnym. Przyjąć więc trzeba, że w powołanym przepisie chodzi o każdą postać winy, a nie tylko o winę umyślną. Jako kryterium w tym zakresie powinno się przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. W przypadku członków zarządu spółek kapitałowych jest to miernik podwyższonej staranności, uwzględniającej pewne (podwyższone) ryzyko gospodarcze związane z prowadzeniem jej działalności. Osoba zainteresowana powinna wykazać brak winy, czyli udowodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że uchybienie określonemu obowiązkowi było od niej niezależne. W judykaturze wyjątkowo uznaje się, że członek zarządu nie ponosi winy za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości albo wniosku o wszczęcie postępowania układowego, jeżeli został odsunięty od prowadzenia spraw spółki, nie został do nich dopuszczony, powierzono mu w zarządzie zajmowanie się takimi zagadnieniami, że nie miał wglądu w sprawy finansowe spółki i nie mógł wiedzieć, że zaprzestała ona spłacania długów (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2008 r., I UK 39/08). Winy tej nie wyłącza też choroba członka zarządu, jeśli miał on możliwość podjęcia działań zmierzających do zapewnienia prawidłowego działania spółki w tym okresie. Przyjmuje się wreszcie, że winy w niezgłoszeniu we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości zasadniczo nie wyłącza brak wiedzy członka zarządu na temat kondycji finansowej firmy, ani relacje zachodzące między poszczególnymi osobami wchodzącymi w skład zarządu, skoro na każdym z członków tego organu spółki spoczywa obowiązek i zarazem uprawnienie reprezentowania i prowadzenia jej spraw. Każdy z nich powinien też zachować należytą staranność w podjęciu działań zmierzających do ochrony interesów wierzycieli spółki zagrożonych stanem jej niewypłacalności i niedopuszczeniu do sytuacji, w której żaden z wierzycieli nie zostanie zaspokojony lub niektórzy zostaną zaspokojeniu ze szkodą dla innych. Przeszkodą w wystąpieniu z wnioskiem o upadłość spółki nie może być również brak akceptacji pozostałych członków zarządu lub zgromadzenia wspólników dla tego rodzaju decyzji (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 października 2006 r., II UK 85/06; z dnia 19 lutego 2008 r., II UK 100/07; z dnia 27 maja 2009 r., II UK 373/08; z dnia 24 sierpnia 2009 r., I UK 75/09 i z dnia 15 września 2009 r., II UK 406/08).

Zatem zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, że odwołująca nawet nie kwestionowała wysokości zaległości spółki, czy też niezgłoszenia w terminie wniosku o upadłość spółki, nie wskazała też mienia, z którego egzekucja pozwoliłaby na zaspokojenie zaległości składkowych. W związku z powyższym ponosi ona odpowiedzialność za zobowiązania spółki wobec organu rentowego za zaległości składkowe za okresy kiedy pełniła funkcję prezesa zarządu spółki z o.o. (...).

Jeśli chodzi o zgłoszony w apelacji wniosek o rozłożenie zasądzonej należności na raty, należy wskazać, że adresatem takiego wniosku jest organ rentowy a nie Sąd. Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując taki wniosek uwzględnia możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. W przypadku decyzji pozytywnej organ zawiera z dłużnikiem umowę układu ratalnego z harmonogramem spłat, a w przypadku stanowiska odmownego wydaje decyzję, która może zostać poddana kontroli sądowej.

W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia apelacji T. D. i uznając zaskarżony wyrok za odpowiadający prawu, Sąd Apelacyjny, działając na podstawie art. 385 k.p.c., oddalił apelację jak w punkcie 1. wyroku.

W punkcie 2. wyroku Sąd Apelacyjny, działając na podstawie art. 98 §1, 1 ¹ i 3 k.p.c., art. 99 i art. 108 § 1 zd. 1 k.p.c. w zw. z §2 pkt 6 i §10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935), jak też mając na uwadze wartość przedmiotu zaskarżanie zasądził od skarżącej na rzecz pozwanego kwotę 4.050 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia.

Sąd Apelacyjny podkreśla, że ocena, czy w danej sprawie znajdzie zastosowanie art. 102 k.p.c. powinna być zawsze dokonywana przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności zaistniałych w sprawie, które uzasadniałyby odstępstwo od podstawowych zasad, decydujących o rozstrzygnięciu w przedmiocie kosztów procesu. Odstąpienie od obciążania strony przegrywającej sprawę kosztami procesu (w całości lub części), poniesionymi przez jej przeciwnika procesowego, jest zatem możliwe jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, przekonujących o tym, że w danym przypadku takie obciążenie byłoby niesłuszne i niesprawiedliwe. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że sama sytuacja ekonomiczna strony przegrywającej spór, nie stanowi podstawy zwolnienia - na podstawie art. 102 k.p.c. - od obowiązku uiszczenia nieopłaconych kosztów sądowych, chyba że na rzecz tej strony przemawiają dalsze szczególne okoliczności, które same mogłyby być niewystarczające, lecz łącznie z trudną sytuacją ekonomiczną wyczerpują znamiona wypadku szczególnie uzasadnionego. Zdaniem Sądu Apelacyjnego odwołująca nie wykazała trudnej sytuacji życiowej, która uzasadniałby zastosowanie wobec niej dobrodziejstwa art. 102 k.p.c.

SSA Daria Stanek