I PKN 703/00

Wyrok z dnia 11 stycznia 2001 r. I PKN 703/00 Wykrycie dokumentu w postępowaniu karnym, w którym pracownik zo- stał uniewinniony od zarzutu popełnienia przestępstwa, będącego przyczyną rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia w trybie art. 52 § 1 pkt 2 KP, stanowi podstawę wznowienia postępowania w rozumieniu art. 403 § 2 KPC. Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Walerian Sanetra. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2001 r. sprawy z po- wództwa Andrzeja K. przeciwko Przedsiębiorstwu Niemiecko-Polskiemu „P.-S.” Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w S. o wznowienie postępowania, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie z dnia 7 kwietnia 2000 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2000 r. oddalił apelację powoda Andrzeja K. od wyroku Sądu Rejo- nowego w Sanoku z dnia 21 grudnia 1999 r. [...], oddalającego skargę o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkie- go-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 12 października 1994 r. W sprawie tej pozwany pracodawca (Przedsiębiorstwo Polsko-Niemieckie „P.-S.” Spółka z o.o. w S.) rozwiązał z powodem umowę o pracę bez wypowiedzenia w trybie art. 52 § 1 pkt 2 KP, zarzucając mu popełnienie przestępstwa zagarnięcia mienia należącego do zakładu pracy. Sądy pracy oddaliły odwołanie powoda kwe- stionującego zgodność z prawem tego trybu rozwiązania stosunku pracy. Następnie jednak w postępowaniu karnym powód został uniewinniony od zarzutu popełnienia 2 przestępstwa. Na tej podstawie wniósł skargę o wznowienie postępowania w prawo- mocnie zakończonej sprawie pracowniczej, która ostatecznie stała się przedmiotem kasacyjnego postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1996 r., I PKN 8/96, który uwzględnił kasację powoda, potwierdzając rażące naruszenie przepisów art. 410 i 403 § 2 KPC przez Sąd drugiej instancji. Następnie sprawa była przedmiotem długotrwałego postępowania sądowego. Sąd drugiej instancji skierował skargę do rozpoznania przez Sąd Rejonowy w San- oku, który wyrokiem z dnia 21 października 1997 r. wznowił postępowanie w sprawie, uchylił zapadłe w niej wyroki i zasądził od pozwanego na rzecz powoda odszkodo- wanie w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia oraz sprostował świadec- two pracy w części określającej tryb rozwiązania stosunku pracy oraz oddalił rosz- czenie powoda o przywrócenie do pracy. Sąd drugiej instancji po rozpoznaniu apela- cji obu stron uchylił ten wyrok do ponownego rozpoznania, po którym Sąd Rejonowy w Sanoku postanowieniem z dnia 8 czerwca 1998 r. odrzucił skargę powoda o wznowienie postępowania. Także to orzeczenie zostało uchylone do ponownego rozpoznania, po którym Sąd Rejonowy w Sanoku wyrokiem z dnia 10 marca 1999 r. oddalił skargę powoda o wznowienie postępowania. Również ten wyrok uchylił Sąd drugiej instancji do ponownego rozpoznania wyrokiem z dnia 28 czerwca 1999 r. Po- nownie rozpoznając sprawę Sąd Rejonowy w Sanoku wyrokiem z dnia 21 grudnia 1999 r. oddalił skargę powoda, uznając, że w prawomocnie zakończonej sprawie pracowniczej Sądy meriti „w sposób nie budzący wątpliwości” ustaliły zaistnienie przesłanki z art. 52 § 1 pkt 2 KP, że powód „nadużył swoich uprawnień pracowni- czych”. Sąd drugiej instancji oddalając apelację od tego wyroku, uznał, iż uzyskany przez powoda karny wyrok uniewinniający go od zarzutów popełnienia przestępstwa na szkodę pracodawcy zapadł po uprawomocnieniu się wyroku w sprawie pracow- niczej i nie może stanowić podstawy ani uzasadnienia wznowienia postępowania w sprawie z zakresu prawa pracy według wymagań określonych w art. 403 § 2 KPC lub art. 403 § 3 KPC. W kasacji powoda podniesiono zarzuty naruszenia art. 403 § 2 i 3 KPC przez bezpodstawne przyjęcie, że okoliczności i dowody uzyskane w postępowaniu karnym zakończonym prawomocnym wyrokiem uniewinniającym go od zarzutu popełnienia przestępstwa na szkodę pracodawcy, które zostało wskazane jako podstawa na- tychmiastowego zwolnienia go z pracy w trybie art. 52 § 1 pkt 2 KP, nie wypełniają 3 przesłanek wznowienia postępowania w trybie art. 403 § 2 i 3 KPC. Ponadto - zda- niem skarżącego - wyroki w sprawach pracowniczych zostały oparte na nieprawdzi- wych i sfałszowanych dokumentach w rozumieniu art. 403 § 1 i 2 KPC. W uzasad- nieniu kasacji skarżący argumentował, że na gruncie prawa pracy powód w dalszym ciągu jest traktowany jako przestępca, pomimo że został prawomocnie uniewinniony od zarzutu popełnienia przestępstw, które przypisały mu sądy pracy w prawomocnie zakończonym postępowaniu pracowniczym, co wymaga wznowienia tego postępo- wania w trybie powołanych podstaw kasacyjnych. W odpowiedzi na kasację strona pozwana wniosła o jej oddalenie, twierdząc, że kasacyjne zarzuty są całkowicie bezpodstawne i nieuzasadnione. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest uzasadniona z powodu oczywistego naruszenia art. 403 § 2 KPC, którego rażące naruszenie uznał już Sąd Najwyższy we wcześniejszym postanowie- niu z dnia 7 listopada 1996 r., I PKN 9/96, wskazując na potrzebę wnikliwego rozpa- trzenia sprawy wznowienia postępowania zmierzającego do ponownego zbadania zasadności prawomocnego wyroku wydanego w sprawie pracowniczej powoda w sytuacji, gdy w postępowaniach karnych zapadły orzeczenia niweczące powołaną przyczynę rozwiązania z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia. To wiążące zale- cenie Sądu Najwyższego wymagało koniecznego zweryfikowania postępowania po- zwanego pracodawcy, który powołał jako wyłączną przyczynę niezwłocznego rozwią- zania z powodem umowy o pracę popełnienie w czasie jej trwania „oczywistego” przestępstwa, które miało dyskwalifikować pracownika na zajmowanym stanowisku pracy (art. 52 § 1 pkt 2 KP), co przekreśliły wyniki postępowań karnych, w których pracownik został uniewinniony od jakichkolwiek zarzutów popełnienia czynów prze- stępczych na szkodę pracodawcy. Przyjęcie zgodności z prawem zastosowania przez pracodawcę szczególnego sposobu natychmiastowego pozbycia się pracow- nika na podstawie art. 52 § 1 pkt 2 KP, któremu pracodawca zarzucił oczywiste po- pełnienie przestępstwa uniemożliwiającego dalsze zatrudnienie, wymaga istnienia tej oczywistości przed złożeniem oświadczenia woli pracodawcy w przedmiocie rozwią- zania z tego powodu umowy o pracę i nie może być wynikiem przeprowadzonego postępowania dowodowego w sprawie pracowniczej. Sąd pracy powinien jedynie bezspornie ustalić zaistnienie oczywistego czynu kwalifikowanego przez prawo karne 4 jako przestępstwo na podstawie uzasadnionego przekonania o braku jakichkolwiek wątpliwości co do wyniku ewentualnego postępowania karnego, w którym sąd karny mógłby potwierdzić oczywistość popełnienia przestępstwa. W sytuacjach prowadzo- nych równocześnie postępowań w sprawie pracowniczej i karnej wymaga to z reguły zawieszenia postępowania cywilnego z uwagi na ujawnienie się czynu, którego ustalenie w drodze karnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywil- nej (na podstawie art. 177 § 1 pkt 4 KPC), ponieważ prawomocne orzeczenie sądu karnego uniewinniające pracownika wyłącza możliwość przyjęcia przez sąd pracy, że przestępstwo miało charakter oczywisty w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 2 KP. W przy- padku gdy karny wyrok uniewinniający zapadł po prawomocnie zakończonym postę- powaniu w sprawie pracowniczej, w której sąd pracy przyjął „oczywistość” popełnie- nia zarzucanego pracownikowi czynu przestępczego jako zgodną z prawem przyczy- nę rozwiązania umowy o pracę z winy pracownika w trybie art. 52 § 1 pkt 2 KP za- chodzi kardynalna rozbieżność kwalifikacji prawnych powodująca, że uniewinniony przez sąd karny pracownik może być nadal traktowany jako przestępca na gruncie prawa pracy, która - w przypadku skargi pracownika o wznowienie postępowania cywilnego - w sposób oczywisty wymaga roztropnego rozważenia, czy okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, jakie w postępowaniu karnym doprowadziły do uniewinnienia pracownika, nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy pracowniczej, z których pracownik nie mógł skorzystać w poprzednim postępowaniu (art. 403 § 2 KPC). Konieczna rozwaga sądów meriti w rozpoznawanej sprawie powinna prowa- dzić do wydania nowego orzeczenia w sprawie pracowniczej już w następstwie po- stanowienia z dnia 7 listopada 1996 r., w którym Sąd Najwyższy w istocie rzeczy potwierdził zaistnienie podstaw do wznowienia postępowania. Należało bowiem mieć na uwadze, że w poprzednim prawomocnie zakończonym postępowaniu pracowni- czym pozwany pracodawca posłużył się sfałszowaną kopią faktury zakupu na nazwi- sko powoda samochodu, który błędnie został zarejestrowany jako prywatny pojazd pracownika, co stanowiło przyczynę rozwiązania z nim umowy o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 2 KP, określaną jako popełnienie przestępstwa zagarnięcia mienia na szkodę pracodawcy, z którego następnie powód został oczyszczony (uniewinniony) przez sąd karny, który orzekał na podstawie prawdziwego dokumentu, który wskazy- wał pozwanego pracodawcę jako właściciela nabytego samochodu. Wykrycie praw- dziwego dokumentu w prawomocnie zakończonym postępowaniu karnym, w wyniku którego pracownik został uniewinniony od zarzutu popełnienia przestępstwa na 5 szkodę pracodawcy, powołanego jako przyczyna rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia w trybie art. 52 § 1 pkt 2 KP, stanowi uzasadnioną podstawę wzno- wienia postępowania w rozumieniu art. 403 § 2 KPC. Ten środek dowodowy obiek- tywnie istniał już przed uprawomocnieniem się wyroku w sprawie pracowniczej, ale powód mógł z niego skorzystać dopiero wskutek ujawnienia go w późniejszym po- stępowaniu karnym. Powyższe spowodowało wydanie przez Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 KPC wyroku kasatoryjnego, który zobowiązuje sądy meriti do wydania w grani- cach określonych w art. 412 KPC i na podstawie art. 56 KP w związku z art. 97 § 3 KP ponownego orzeczenia merytorycznego w sprawie pracowniczej powoda - z uwzględnieniem faktu, że prawomocne orzeczenia sądów karnych uniewinniające powoda wykluczają przyjęcie, iż zarzucane mu przestępstwo jako przyczyna rozwią- zania umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 2 KP miało charakter oczywisty. ========================================