I PKN 48/00

uzasadnienie wyroku. Uzasadnienia wyroków Sądów obu instancji nie czynią zda- niem powoda zadość tym powinnościom. Sąd pierwszej instancji przyjął, iż przyczyny wypowiedzenia umowy powodowi są rzeczywiste i zgodne ze stanem faktycznym. Sąd drugiej instancji podzielił to stanowisko, choć mógł z urzędu, nie będąc związany granicami apelacji, rozpoznać sprawę na korzyść powoda. Powód przed tym Sądem domagał się uznania za bezskuteczne wypowiedzenia umowy. Powód wywiódł, że wśród podniesionych w kasacji "najcięższy" jest zarzut naruszenia Prawa spół- dzielczego. Stosunek pracy powoda został bowiem potraktowany, jako stosunek "ko- deksowej" umowy o pracę, a tymczasem powód pozostawał z pozwaną w spółdziel- czym stosunku pracy. 4 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wbrew wywodom kasacji w sprawie jest istotne stosowanie przez Sądy prawa procesowego, a nie materialnego. Sądy w istocie nie zastosowały żadnych przepi- sów prawa materialnego, gdyż uznały, że roszczenie sformułowane przez powoda w ogóle nie może być skutecznie dochodzone. Ze wskazanych w kasacji jako naruszo- ne przepisów prawa procesowego oczywiście niesłuszny jest zarzut dotyczący art. 328 § 2 KPC, także w stosunku do Sądu drugiej instancji. Sąd ten bowiem w swoim uzasadnieniu bynajmniej nie przyjął, aby wskazana przez pracodawcę przyczyna wypowiedzenia stosunku pracy była rzeczywista w znaczeniu obiektywnie istniejącej i prawdziwej. Podstawą rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że przepisy prawa nie przewidują możliwości dochodzenia roszczenia o zmianę przez sąd wskazanej przez pracodawcę przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę. Podkreślenia wymaga, że zarzuty procesowe kasacji dotyczą w istocie postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Dotyczy to zarówno zastosowania art. 5 KPC, jak i wskazanego w uzasad- nieniu kasacji art. 212 KPC. Tymczasem kasacją zaskarża się wyrok sądu drugiej instancji i zarzuty procesowe powinny dotyczyć postępowania przed tym sądem. Za- warty w zakończeniu uzasadnienia kasacji wywód dotyczący niezwiązania Sądu dru- giej instancji granicami apelacji nie został poparty wskazaniem żadnego przepisu prawa, który miałby być naruszony. Jest to zresztą zarzut niesłuszny, gdyż także w sprawach z zakresu prawa pracy, sąd drugiej instancji nie może orzekać ponad czy obok żądania, a zmiana powództwa jest możliwa tylko w granicach określonych w art. 383 KPC (por. np. wyrok z dnia 24 marca 1999 r., I PKN 631/98, OSNAPiUS 2000 r. nr 10, poz. 381; wyrok z dnia 4 marca 1999 r., I PKN 619/98, OSNAPiUS 2000 r. nr 9, poz. 345; postanowienie z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 419/98, OSNAPiUS 1999 r. nr 24, poz. 783). Jeżeli więc powód zmienił powództwo przed Sądem drugiej instancji, to uczynił to nieskutecznie, a Sąd ten nie mógł orzec o żad- nym innym roszczeniu niż zgłoszone i rozpoznane przez Sąd pierwszej instancji. Bezzasadny jest więc też względem Sądu drugiej instancji zarzut naruszenia art. 5 KPC już z tej przyczyny, że nawet gdyby Sąd ten pouczył powoda o potrzebie zmiany powództwa, to i tak nie mógłby jej uwzględnić. Powód w sposób jednoznaczny sformułował swoje żądanie jako zmierzające do zmiany przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę. Wnosił więc o ukształtowanie przez sąd tej przyczyny w sposób odmienny niż uczyniła to strona pozwana. Sfor- 5 mułowanie żądania jest rzeczą powoda (art. 187 § 1 pkt 1 KPC). Zgodnie z art. 5 KPC sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pou- czać o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Jednakże zakres stosowania tego przepisu nie obejmuje powinności udzielania wskazówek dotyczą- cych możliwości i podstaw prawnych dochodzenia określonych roszczeń (wyrok z dnia 8 czerwca 2000 r., V CKN 60/00, OSNC 2000 r. z. 12, poz. 229). Jeżeli więc powód formułuje jednoznacznie żądanie, to nie można wymagać od sądu pouczenia go o bezzasadności powództwa i wskazywania innych roszczeń, które mogłyby być uwzględnione (całkiem inną sprawą jest czy Sąd pierwszej instancji prawidłowo za- stosował art. 468 § 2 pkt 1 KPC, czy nie było podstaw do zakwalifikowania powódz- twa jako zmierzającego do ustalenia - art. 189 KPC i czy Sąd pierwszej instancji nie powinien orzec o innym roszczeniu na podstawie art. 4771 § 1 KPC; żaden z tych przepisów nie został wskazany jako podstawa kasacji, a nadto żaden nie odnosi się bezpośrednio do postępowania przed Sądem drugiej instancji). Konkludując należy stwierdzić, że powód jednoznacznie sformułował żądanie jako zmierzające do ukształtowania prawa czy treści stosunku prawnego (zmiany przyczyny wypowiedze- nia umowy o pracę); katalog powództw o ukształtowanie jest zamknięty i w obowią- zującym stanie prawnym nie ma przepisów przewidujących takie powództwo (nie są nimi w szczególności przepisy prawa materialnego wskazane w kasacji); Sąd drugiej instancji nie naruszył żadnego ze wskazanych w kasacji przepisów prawa proceso- wego (wskazanych w kasacji art. 5, art. 212 i art. 328 § 2 KPC nie naruszył także Sąd pierwszej instancji). Z tych względów kasacja podlegała oddaleniu na podstawie art. 39312 KPC. ========================================