II UKN 566/99

Wyrok z dnia 24 maja 2000 r. II UKN 566/99 Nie można zarzucić bezprawności postępowania (art. 415 KC) pracodaw- cy obowiązanemu do przechowywania akt płacowych przez 12 lat, gdy wska- zując na wniosek pracownika wynagrodzenie dla potrzeb waloryzacji świad- czeń emerytalnych uwzględnił wysokość jego wynagrodzenia w okresie obej- mującym 12 lat wstecz od daty złożenia wniosku. Przewodniczący SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Beata Gudowska, Andrzej Wróbel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2000 r. sprawy z powództwa Jana L. przeciwko Zakładom Mięsnym Spółce Akcyjnej „L.” w L. o odszkodowanie, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 25 marca 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Lublinie wyrokiem z dnia 10 listopada 1998 r. [...] oddalił powództwo Jana L. przeciwko Zakładom Mięsnym S.A. „L.” w L. o odszkodo- wanie, zaś w części dotyczącej wydania świadectw rekompensacyjnych sprawę przekazał Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w L. Sąd ustalił, że powód od dnia 7 grudnia 1959 r. do 31 maja 1982 r. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie Przemysłu Mięsnego w L., którego następcą prawnym jest pozwany. W styczniu 1992 r. powód wniósł do pozwanego o rewaloryzację swoich świadczeń rentowych zgodnie z ustawą z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw. Pozwany zakład pracy do- konał nowego obliczenia, z którego wynikało, że dotychczasowy wskaźnik emerytury powoda wynoszący 107,45 % wzrósł o 6,61 % i wyniósł 114,06 %. We wrześniu 1997 r. ponownie zażądał przeliczenia podstawy emerytury. Okazało się wówczas, 2 że wskaźnik wymiaru podstawy emerytury wyniósł 159,47 %. W ocenie Sądu, z ma- teriału dowodowego wynika, że najkorzystniejszy dla powoda przelicznik dotyczył za- robków uzyskiwanych w latach 1972-1974, natomiast pierwotny wskaźnik rewalory- zacji został obliczony na podstawie wysokości zarobków powoda z lat 1979-1982. Sąd ustalił, że zgodnie z regulaminem (instrukcją) organizacji zakresu działania ar- chiwum Okręgowego Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w L. akta płacowe po- winny być przechowywane przez 12 lat. W dacie złożenia przez powoda wniosku o naliczenie wskaźnika w archiwum powinny być przechowywane akta płacowe od 1979 r. Akta z lat wcześniejszych były zdekompletowane. Po odnalezieniu w 1993 r. lub w 1994 r. akt płacowych powoda możliwe było naliczenie wskaźnika na podsta- wie zarobków z okresu od 1972 r. W ocenie Sądu roszczenie powoda o odszkodowanie jest bezpodstawne. Przesłanką zastosowania przepisu art. 415 KC, na którym opiera się roszczenie po- woda, jest zawinione wyrządzenie szkody. Na powodzie spoczywał ciężar udowod- nienia winy zakładu pracy i związanej z tym szkody oraz jej wysokości. Sąd jest zda- nia, że pozwany biorąc za podstawę naliczenia wskaźnika emerytalnego zarobki z lata 1979-1982 nie wyrządził powodowi szkody ze swojej winy. Pozwany był bowiem obowiązany przechowywać akta płacowe przez okres 12 lat, a więc w 1991 r. powi- nien mieć akta od 1979 r. Ponadto wcześniejsze akta płacowe na skutek „przenosin archiwum, działania czasu, zalania archiwum” były niedostępne w 1991 r. Sąd uznał, że niedostępność akt płacowych sprzed 1979 r. była spowodowana działaniem siły wyższej, którą w ocenie Sądu był „upływ czasu w połączeniu z warunkami przecho- wywania akt.” Fakt, że pozwany z własnej inicjatywy w 1994 r. odnalazł i odtworzył akta finansowe powoda nie może skutkować dla niego obowiązkiem naprawienia szkody na podstawie art. 415 KC. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie wyrokiem z dnia 25 marca 1999 r. [...] oddalił apelację powoda od powyższego wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Lublinie. W ocenie Sądu trafne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że na powodzie spoczywał ciężar udowodnienia winy byłego pra- codawcy i związanej z tym szkody oraz jej wysokości. Fakt, że powód nie miał wpisu o wysokości wynagrodzenia w legitymacji ubezpieczeniowej wskazuje na to, że nie dołożył on należytej staranności w obronie swoich interesów. Fakt ten nie może jed- nocześnie obciążać byłego zakładu pracy powoda. Powód zaskarżył powyższy wyrok kasacją, w której zarzucił naruszenie prawa 3 materialnego: „1. (art. 415 KC) przez nieprawidłowe uznanie, że pozwany nie ponosi odpowiedzialności za niezgodne z posiadaną dokumentacją określenie najkorzyst- niejszej dla powoda podstawy naliczenia emerytury oraz przypisanie niedopełnienia tych obowiązków, działaniu siły wyższej w postaci „niedostępności akt powoda”, 2. (art. 6 KC – w związku z art. 5 KPC) na skutek zarzucenia powodowi przez Sąd Okręgowy nieudowodnienia faktów mających znaczenie dla sprawy bez ich określe- nia, przy jednocześnie braku jakichkolwiek sugestii ze strony Sądu Rejonowego w tym przedmiocie.” Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Rejonowego – Sądu Pracy w Lublinie z dnia 10 listopada 1998 r. w części dotyczącej odszkodowania i przekazanie sprawy temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania w innym składzie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest środkiem zaskarżenia orzeczeń sądu drugiej instancji, a zatem przedmiotem rozpoznania przez Sąd Najwyższy nie mogą być zarzuty kasacji odnoszące się do przyjętego przez Sąd pierwszej instancji poglądu, że niedostęp- ność akt płacowych z lat 1972-1974 była spowodowana działaniem siły wyższej, skoro Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w ogóle nie rozważał tej kwestii. Powód dochodzi roszczenia o wynagrodzenie wyrządzonej mu przez zakład pracy szkody, jaka jego zdaniem, wynikła z winy zakładu pracy polegającej na „za- niedbaniu odszukania w archiwum dokumentów potrzebnych dla określenia najko- rzystniejszego dla pracownika wskaźnika emerytalnego.” W orzecznictwie jest przy- jęte, że do przyjęcia odpowiedzialności sprawcy na podstawie art. 415 KC jest ko- nieczne, aby czyn sprawcy pociągający za sobą odpowiedzialność cywilną był bez- prawny, a więc niezgodny z obowiązującymi zasadami porządku prawnego, a przy tym zawiniony (np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 1998 r., I CKU 87/98, Prokuratura i Prawo 1999 nr 3, s. 31). W rozpoznawanej sprawie jest niespor- ne, że zakład pracy obliczając w 1991 r. wskaźnik emerytury powoda uwzględnił jego zarobki z lat 1979-1982, natomiast nie uwzględnił okresu 1972-1974, w którym po- wód otrzymywał wynagrodzenie uprawniające do najkorzystniejszego przelicznika emerytalnego. Nie jest trafny pogląd powoda, że zakład pracy ponosi winę za zanie- chanie obowiązku odszukania w archiwum zakładowym dokumentów płacowych po- 4 woda sprzed 1979 r. dla określenia najkorzystniejszego przelicznika emerytalnego. U pozwanego obowiązywała bowiem instrukcja w sprawie organizacji i zakresu działa- nia Archiwum Okręgowego Przemysłu Mięsnego w L., która odnośnie do terminów przechowywania akt w archiwum zakładowym odsyłała do zarządzenia nr 133 Minis- tra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia 28 grudnia 1972 r., zaś w załączniku nr 2 do tego zarządzenia przewidziano, że karty wynagrodzeń i listy płac przechowuje się przez 12 lat. W związku z tym nie można zakładowi pracy obowiązanemu do prze- chowywania akt płacowych pracowników przez 12 lat zarzucić bezprawności postę- powania, gdy dokonując waloryzacji świadczeń emerytalnych na wniosek pracownika uwzględnił wysokość jego wynagrodzenia w okresie obejmującym 12 lat wstecz od daty złożenia wniosku. Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================