I PKN 498/99

Wyrok z dnia 9 lutego 2000 r. I PKN 498/99 Zgoda pracownika na przedłużenie okresu wypowiedzenia umowy o pracę nie jest tożsama ze zgodą na cofnięcie wadliwego wypowiedzenia i roz- wiązanie umowy o pracę w drodze porozumienia stron, a tym samym nie zmie- nia trybu rozwiązania umowy o pracę (art. 36 § 6 KP). Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski, Walerian Sanetra( sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2000 r. sprawy z powództwa Jana P. przeciwko Bankowi Przemysłowo - Handlowemu Spółce Akcyjnej w K. o od- szkodowanie, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 11 maja 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e W imieniu powoda Jana P. wniesiona została kasacja od wyroku Sądu Apela- cyjnego w Krakowie z dnia 11 maja 1999 r. [...], którym Sąd ten oddalił jego apelację od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krako- wie z dnia 28 sierpnia 1997 r. [...]. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił powództwo Jana P. przeciwko Bankowi Przemysłowo - Handlowemu S.A. w K. o odszkodowanie. Powód z dniem 1 grudnia 1995 r. uchwałą Rady Banku został powołany w skład Zarządu strony poz- wanej. Z tą samą datą Rada nawiązała z nim stosunek pracy powołując go na sta- nowisko wiceprezesa Zarządu na czas nieokreślony. Uchwałą Rady z dnia 30 sierp- nia 1996 r. powód został odwołany ze składu Zarządu oraz w związku z tym wypo- wiedziano mu umowę o pracę. Pismo rozwiązujące stosunek pracy powód otrzymał 2 w dniu 3 września 1996 r. w czasie usprawiedliwionej nieobecności w pracy, „zaś faktycznie ustał on z dniem 31 maja 1997 r. po zgłoszeniu się powoda do pracy.” Przy tak ustalonym i niespornym między stronami stanie faktycznym Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uznał, iż przepis § 35 obowiązującego u strony pozwanej statutu wskazuje, iż Rada Banku nawiązała stosunek pracy z członkami Zarządu na podstawie powołania; nie przeczy temu § 31 pkt. 4 statutu stanowiący, iż Rada uprawniona jest do zawierania umów o pracę z członkami Zarządu. Co prawda brzmienie tego przepisu może budzi wątpliwości, „jednakże intencją stron i utrwaloną praktyką” było nawiązywanie stosunków pracy z członkami Zarządu pozwanego Banku na podstawie powołania. W tej sytuacji – w myśl art. 69 KP - powodowi nie przysługuje roszczenie odszkodowawcze w związku z wypowiedzeniem umowy o pracę. Według Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, gdyby nawet przyjąć, że w związku ze zmianą przepisu art. 68 KP dokonaną z dniem 2 czerwca 1996 r. ustawą z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy i zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 24, poz. 100 ze zm.) stosunek pracy powoda przekształcił się w stosunek pracy na podstawie umowy o pracę , to nieuzasadniony jest zarzut braku uzasadnie- nia wypowiedzenia albowiem z treści pisma rozwiązującego umowę o pracę wynika jednoznacznie, iż przyczyną wypowiedzenia było odwołanie powoda ze stanowiska członka Zarządu Banku. Apelacja powoda od wyroku Sądu pierwszej instancji została oddalona wyro- kiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 2 grudnia 1997 r. Na skutek kasacji po- woda Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 13 października 1998 r. uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż powołanie powoda na stanowisko członka zarządu, a następnie wiceprezesa zarządu spowodowało jedynie nawiązanie organizacyjnego stosunku członkostwa w zarządzie, nie stanowiącego elementu stosunku pracy. Skoro zaś strony łączył umowny stosunek pracy, to sytuację powoda określają przepisy Ko- deksu pracy. Sąd drugiej instancji winien zatem rozważyć, czy rozwiązanie z nim umowy o pracę było zgodne z prawem oraz na ile uzasadnione jest jego roszczenie o odszkodowanie z tego tytułu. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny w pierwszym rzędzie pod- niósł, że w myśl art. 39317 KPC Sąd drugiej instancji związany jest wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez Sąd Najwyższy poprzez wyrażenie poglądu, iż strony łą- czyła umowa o pracę. Jest niesporne, że pismem z dnia 30 sierpnia 1996 r., dorę- 3 czonym skarżącemu w dacie 3 września 1996 r., Rada pozwanego Banku wypowie- działa mu umowę o pracę (za miesięcznym okresem wypowiedzenia) w związku z odwołaniem ze składu Zarządu Banku. Niesporne jest również, iż w tym czasie po- wód korzystał ze zwolnienia lekarskiego, które trwało do 12 kwietnia 1997 r. Umowa o pracę winna zatem ulec rozwiązaniu z dniem 31 października 1996 r. (art. 30 § 21 KP). Żądanie uznania wypowiedzenia za niezgodne z prawem skarżący opiera na naruszeniu przez stronę pozwaną przepisów art. 30 § 4 KP – zarzucając brak mery- torycznej przyczyny – oraz na art. 41 KP, wobec dokonania wypowiedzenia w czasie nieobecności powoda w pracy usprawiedliwionej zwolnieniem lekarskim. Zdaniem Sądu Apelacyjnego trafny jest pogląd Sądu pierwszej instancji, iż wskazana w doko- nanym powodowi wypowiedzeniu przyczyna, określona jako odwołanie go ze składu Zarządu, jest rzeczywista i konkretna bo strony łączyła umowa o pracę na stanowis- ku wiceprezesa Zarządu. Odwołanie skarżącego ze składu zarządu uniemożliwiło zatem dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku . Natomiast nie budzi wąt- pliwości, iż sporne wypowiedzenie naruszyło przepis art. 41 KP, w myśl którego pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie usprawiedliwionej nie- obecności pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. „W przypadku rozwiązania stosunku pracy po upływie okresu wypowiedzenia, powodowi przysługiwałoby zatem odszkodowanie, o którym mowa w art. 471 KP”. „W istocie jednak łącząca strony umowa o pracę uległa rozwiązaniu z dniem 31 maja 1997 r., a zatem z końcem miesiąca następującego po miesiącu, w którym skarżący zakończył zwolnienie lekarskie trwające do dnia 12 kwietnia 1997 r. i za okres ten otrzymał wynagrodzenie.” Sąd Apelacyjny podniósł, że ”strona pozwana przyjęła datę zakończenia biegu miesięcznego wypowiedzenia sto- sownie do przepisu art. 30 § 21 KP, a zatem nie w sposób przewidziany w art. 72 § 1 KP dla odwołania dokonanego w okresie usprawiedliwionej nieobecności w pracy. W takiej bowiem sytuacji bieg wypowiedzenia rozpoczyna się po upływie wskazanej nieobecności, a zatem przepis art. 30 § 21 KP nie ma w omawianym przypadku zas- tosowania”. Zdaniem tego Sądu dla rozstrzygnięcia sprawy decydujące znaczenie ma jednak okoliczność, iż „skarżący nie zakwestionował treści wystawionego przez stronę pozwaną świadectwa pracy, przedłożył w maju 1997 r. zwolnienie lekarskie na dalszy okres oraz przyjął wynagrodzenie za pracę za okres po dniu 12 kwietnia 1997 r. A zatem należy uznać, iż po dacie 31 października 1996 r. powód traktował w dal- szym ciągu stronę pozwaną jako pracodawcę i zgodził się w istocie z datą rozwiąza- 4 nia łączącego strony stosunku pracy. W tej sytuacji rozpoznane w niniejszej sprawie roszczenie odszkodowawcze jest bezprzedmiotowe wobec zapłaty przez pracodaw- cę wynagrodzenia za czas do wskazanej w świadectwie pracy daty trwania umowy o pracę”. Na marginesie Sąd Apelacyjny zaznaczył, że „zgłoszony przez stronę pozwa- ną zarzut potrącenia nie mógł zostać uwzględniony, albowiem pracodawca nie może przez potrącenie dokonane na podstawie art. 498 i następne KC umorzyć wierzytel- ności pracownika bez jego pisemnej zgody. W stosunku do wynagrodzenia za pracę potrącenie jest wyłączone poprzez art. 91 KP, a – zdaniem Sądu Apelacyjnego – odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę podlega ochronie w takim samym zakresie jak wynagrodzenie za pracę. Jest to bowiem świadczenie o charakterze finansowym ze stosunku pracy i – podobnie jak odprawa należna w związku z rozwiązaniem umowy o pracę z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy – pełni funkcję swojego rodzaju zadośćuczynienia za utratę zatrudnie- nia i możliwości zarobkowania”. W skardze kasacyjnej zarzucono, że zaskarżony nią wyrok narusza art. 45 KP w związku z art. 41 KP i art. 97 KP oraz § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie szczegółowej treści świadectwa pracy oraz sposobu i trybu jego wydania i prostowania (Dz.U. Nr 60, poz. 282) przez przy- jęcie, że „nie jest uzasadnione roszczenie pracownika o odszkodowanie w związku z wadliwym rozwiązaniem z nim umowy o pracę, w sytuacji gdy wypowiedziano pra- cownikowi umowę o pracę z naruszeniem przepisu art. 41 KP, przy czym pracownik odwołał się od tego wypowiedzenia do Sądu Pracy a nie zakwestionował odrębnym powództwem treści świadectwa pracy wręczonego mu przed zakończeniem postę- powania sądowego w przedmiocie zgodności z prawem wypowiedzenia”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja ma usprawiedliwione podstawy i dlatego została uwzględniona. Wy- powiedzenie umowy o pracę złożone powodowi jest dotknięte wadą, gdyż nastąpiło w okresie jego choroby, a więc z naruszeniem art. 41 KP. W takim przypadku przepis art. 45 § 1 KP przyznaje pracownikowi – według jego wyboru – roszczenie o przy- wrócenie do pracy (uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne) albo o odszkodowa- nie. To drugie roszczenie ma przy tym wyraźnie charakter sankcji za zachowanie 5 pracodawcy polegające na naruszeniu prawa (przepisów o wypowiadaniu umów o pracę). W charakterze wyjściowego ustalenia należy stwierdzić, że wypowiedzenie choć wadliwe spowodowało rozwiązanie umowy o pracę po upływie miesięcznego okresu wypowiedzenia z nadejściem terminu (wypowiedzenia) wskazanego w art. 30 § 21 KP, a więc jeszcze w okresie choroby powoda. Z niezbyt przejrzystych wywo- dów uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego zdaje się jednakże wynikać, że przyj- muje on pośrednio, iż strona pozwana przedłużyła okres wypowiedzenia aż do 31 maja 1997 r., co należy uznać za dopuszczalne (o ile jest to korzystniejsze dla pra- cownika), ale nie oznacza to jeszcze, że na tej drodze dochodzi do konwalidacji wadliwego wypowiedzenia i że z tytułu naruszenia przepisów o wypowiedzeniu pra- codawca nie powinien ponosić negatywnych dla niego konsekwencji prawnych (sankcji). Zgoda pracownika na przedłużenie długości okresu wypowiedzenia to jesz- cze nie jest zgoda na cofnięcie wypowiedzenia i rozwiązanie umowy o pracę za po- rozumieniem stron, a takie stanowisko – choć w sposób niekonsekwentny - zdaje się przyjmować Sąd Apelacyjny. Jeżeli bowiem powód miałby się zgodzić na cofnięcie wadliwego wypowiedzenia mu umowy o pracę i rozwiązanie jej w drodze porozumie- nia stron, to niezrozumiałe byłoby – co słusznie podnosi się w kasacji – dochodzenie przez niego odszkodowania od swojego pracodawcy. Dochodzenie tego odszkodo- wania świadczy o tym, że uważa on, iż wypowiedzenie było wadliwe i że nie ma z jego strony woli, by godzić się na jego cofnięcie; co najwyżej jego zgoda – choć i to jest wątpliwe – dotyczy przedłużenia długości okresu wypowiedzenia do 31 maja 1997 r. Sąd Apelacyjny stwierdził,. iż „po dacie 31 października 1996 r. powód trakto- wał w dalszym ciągu stronę pozwaną jako pracodawcę i godził się w istocie z datą rozwiązania łączącego strony stosunku pracy”. Może to być różnie rozumiane, a mianowicie tak – jak wskazano wyżej – że zgoda dotyczyła rozwiązania stosunku pracy, a więc obejmowała także cofnięcie wypowiedzenia, bądź też tylko w tym sen- sie, że obejmowała tylko przedłużenie okresu wypowiedzenia, a to oznacza, iż czyn- nością prawną, która rozwiązała umowę o pracę powoda było wadliwe wypowiedze- nie pracodawcy. W tym też kontekście niezrozumiałe jest stwierdzenie, że „w tej sy- tuacji rozpoznawane w niniejszej sprawie roszczenie odszkodowawcze jest bez- przedmiotowe wobec zapłaty przez pracodawcę wynagrodzenia za czas do wskaza- nej w świadectwie pracy daty trwania umowy o pracę”. Jeżeli bowiem umowa o pracę trwała do tej daty to powodowi należało się wynagrodzenie (za gotowość do pracy), 6 nie zmienia to jednakże oceny, że wypowiedzenie było wadliwe i że niejako za tę „wadliwość” należało się powodowi odszkodowanie. Jeżeli by zaś przyjąć, że Sądowi Apelacyjnemu idzie o to, że powód nie tylko zgodził się na inne niż wynikające z art. 30 § 21 KP (w związku z art. 36 § 1 pkt 2 KP) określenie długości okresu wypowie- dzenia (przedłużenie tego okresu) ale także i na coś więcej, a mianowicie również na cofnięcie wadliwego wypowiedzenia i rozwiązanie umowy w drodze porozumienia stron, to powoływanie się na okoliczność, że powodowi wypłacono wynagrodzenie jest niezrozumiałe, bo skoro w istocie (ostatecznie) umowa o pracę rozwiązana zos- tała zgodnie z prawem to jakie znaczenie dla problemu odszkodowania ma pobranie (zgodnie z prawem) tego wynagrodzenia. Przy takim założeniu odszkodowanie po- wodowi nie należałoby się nie dlatego, że zapłacono mu wynagrodzenie za czas do wskazanej w świadectwie pracy daty trwania umowy o pracę lecz z tej racji, iż jej rozwiązanie było zgodne z prawem (nastąpiło w drodze porozumienia stron). W isto- cie więc nie bardzo wiadomo na jakiej podstawie Sąd Apelacyjny uznał, że roszcze- nie odszkodowawcze powoda jest bezprzedmiotowe. Jeżeli miałoby to wynikać tylko z tego, że zapłacono mu wynagrodzenie za czas do wskazanej w świadectwie pracy daty trwania umowy o pracę, to nie wystarcza to do stwierdzenia, że wypowiedzenie nie naruszyło art. 41 KP oraz że powodowi nie przysługiwało odszkodowanie z art. 45 § 1 KP (w związku z art. 471 KP). Jednocześnie z treści uzasadnienia zaskarżo- nego wyroku nie wynika w sposób wyraźny, iż przyjęto w nim, że powód zgodził się na wycofanie złożonego mu wypowiedzenia, a tylko wtedy można by uznać, że do- chodzone przez niego odszkodowanie byłoby „bezprzedmiotowe”. W tym stanie rze- czy kasacyjny zarzut naruszenia art. 45 KP w związku z art. 41 KP jest zasadny. Zgoda bowiem pracownika na przedłużenie okresu wypowiedzenia (dokonanego mu wypowiedzenia) umowy o pracę nie jest tożsama ze zgodą na cofnięcie wadliwego wypowiedzenia i rozwiązanie umowy o pracę w drodze porozumienia stron, podobnie jak zgoda na skrócenie okresu wypowiedzenia nie zmienia trybu rozwiązania umowy o pracę (art. 36 § 6 KP). Należy zaznaczyć, że w ocenie Sądu Najwyższego wyrażony w zakończeniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku pogląd, iż odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę „podlega ochronie w takim samym zakresie, jak wynagrodzenie za pracę”, nie jest trafny. Nie jest przypadkiem, że w przepisach regulujących roszczenia z tytułu wadliwego rozwiązania umowy o pracę ustawo- dawca odróżnia roszczenie o wynagrodzenie (za czas pozostawania bez pracy) od 7 roszczenia o odszkodowanie. To drugie ma inny charakter prawny i pełni inne funk- cje niż wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy i nie może być utożsamiane z wynagrodzeniem za pracę, nawet jeżeli kategorii wynagrodzenia za pracę nadaje się szerokie rozumienie. Z powyższych względów Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39313 § 1 KPC, orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================