I PKN 443/98

Wyrok z dnia 17 listopada 1998 r. I PKN 443/98 Czas pozostawania bez pracy, za który pracownikowi przywróconemu do pracy przysługuje wynagrodzenie obejmuje okres, w którym pracownik mógł wykonywać pracę, tzn. był gotowy do podjęcia jej świadczenia, a wynagrodze- nia za pracę został pozbawiony wyłącznie wskutek bezprawnej odmowy do- puszczenia go do pracy. Okres niezdolności do pracy, za który pracownik otrzymał zasiłek chorobowy z ubezpieczenia nie jest okresem pozostawania bez pracy w rozumieniu art. 188 § 2 Prawa spółdzielczego - Ustawy z dnia 16 września 1982 r. (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.). Przewodniczący: SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski. Barbara Wagner (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 1998 r. sprawy z po- wództwa Henryka T. przeciwko Spółdzielni Pracy „W.” w W. w likwidacji o przywró- cenie do pracy i zapłatę, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Woje- wódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu z dnia 27 listopada 1997 r. [...] I. u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części zasądzającej kwotę 14.265,90 zł i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu- Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego; II. o d d a l i ł kasację w pozostałym zakresie. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy we Włocławku, wyrokiem z dnia 23 maja 1997 r. [...], oddalił powództwo Henryka T. przeciwko Spółdzielni Pracy „W.” w W. o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne i przywrócenie do pracy. Sąd ustalił, że powód podjął pracę w Spółdzielni w 1962 r. na stanowisku głównego technologa, w 1967 r. 2 został powołany na członka zarządu, a w 1990 r. objął funkcję prezesa. Od 21 kwiet- nia 1995 r. do 16 stycznia 1996 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Z dniem 25 maja 1995 r. został odwołany przez Radę Nadzorczą z funkcji prezesa zarządu. Po wyczerpaniu zasiłku chorobowego Henryk T. został zaliczony do II grupy inwalidów i z tego tytułu przyznano mu rentę. Zawiesiwszy prawo do świadczenia w styczniu 1996 r. powrócił do pracy. W dniu 17 stycznia 1996 r. otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę. Od 18 stycznia do 28 marca 1996 r. przebywał na urlopie, a następ- nie w szpitalu i na zwolnieniu lekarskim. Powód otrzymał odprawę pieniężną na podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Rada Nadzorcza na posiedzeniu w dniu 30 marca 1995 r. podjęła uchwałę nr 2/95 upoważniającą zarząd do zmniejszenia zatrudnienia w 1995 r. o 10 osób. Wśród osób przewidzianych do zwolnienia był powód. Jako uzasadnienie wypowiedzenia wskazano przyczyny podane w uchwale RN nr 6/95 zamiast nr 2/95. Uchwała nr 6/95 stanowi o pogar- szających się od 1993 r. wynikach finansowych Spółdzielni. W ocenie Sądu fakt błędnego powołania uchwały nie może skutkować uznaniem wypowiedzenia za nie- zgodne z prawem lub nieuzasadnione. Wypowiedzenie podpisali wszyscy członkowie zarządu. Organ ten był władny dokonać wypowiedzenia powodowi, który w tym cza- sie nie był już członkiem zarządu. Wyrok ten Henryk T. zaskarżył apelacją. Podniósł, że odwołania go ze stano- wiska i wypowiedzenia umowy o pracę winna była dokonać, zgodnie z art. 49 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze oraz § 55 Statutu Spółdzielni, rada nadzorcza. Ponieważ czynności tych dokonał zarząd są one bezskuteczne. Twierdził nadto, że rozwiązanie z nim stosunku pracy nastąpiło z naruszeniem art. 187 Prawa spółdzielczego, a to wobec braku wymienionej w tym przepisie przyczyny wypowiedzenia. Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od strony poz- wanej na jego rzecz wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy od 11 grudnia 1996 r. do dnia 28 lutego 1997 r. oraz odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez pracy. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu, wyrokiem z dnia 27 listopada 1997 r. [...], zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że przywrócił powoda do pracy i zasądził na jego rzecz, pod warunkiem podjęcia pracy, kwotę 14.265, 90 zł tytułem wynagrodzenia za okres sześciu miesięcy pozostawania bez 3 pracy, w pozostałym zakresie apelację oddalając. Zdaniem Sądu nieprawidłowy jest pogląd, że błędne uzasadnienie wypowiedzenia nie rodzi skutków prawnych. Zgod- nie z art. 191 Prawa spółdzielczego oświadczenie woli o wypowiedzeniu powinno być złożone w formie pisemnej z podaniem przyczyny. Według art. 187 ustawy z dnia 16 września 1982 r. spółdzielnia może rozwiązać stosunek pracy z członkiem spółdzielni tylko w razie zmniejszenia na podstawie uchwały rady nadzorczej stanu zatrudnienia podyktowanego gospodarczą koniecznością lub przyznania emerytury. Pozwany nie powołał się w wypowiedzeniu na te przyczyny, naruszając tym samym art. 188 § 1 ustawy. Jedynym roszczeniem z tytułu wadliwego wypowiedzenia spółdzielczej umowy o pracę jest przywrócenie do pracy. Swoistość spółdzielczego stosunku pracy wyraża się między innymi w obowiązku pozostawania w stosunku pracy. Tym samym brak podstaw do stosowania w odniesieniu do spółdzielczego stosunku pracy art. 45 KP. Żądanie powoda zasądzenia wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez pracy jest bezzasadne. Zgodnie z art. 188 § 2 Prawa spółdzielczego pracownikowi przywróconemu do pracy przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, nie dłużej jednak niż za okres sześciu miesięcy. Sześciomiesięczne wynagro- dzenie przyznane powodowi należało pomniejszyć o wypłaconą mu odprawę pie- niężną z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn ekonomicznych. Nie ma na- tomiast podstaw do odliczenia od zasądzonego wynagrodzenia kwoty zasiłku choro- bowego pobranego w okresie pozostawania bez pracy. Kwestia ta, aczkolwiek uprzednio sporna, po uchyleniu § 2 art. 188 Prawa spółdzielczego ustawą z dnia 2 lutego 1996 r., nie budzi kontrowersji. Powyższy wyrok strona pozwana zaskarżyła kasacją. Wskazując jako jej podstawę naruszenie prawa materialnego, a to art. 191 i art. 188 § 2 Prawa spół- dzielczego wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca zarzuciła, że Sąd błędnie zinterpretował art. 191 ustawy przyjmując, że mylne podanie przyczyn uzasadniających wypowiedzenie rodzi skutki prawne w pos- taci bezskuteczności oświadczenia woli o wypowiedzeniu. Stanowisko takie nie uwzględnia reguł wykładni oświadczeń woli wynikających z art. 56 i art. 65 § 1 KC. Sąd powinien był ustalić czy zaistniały rzeczywiste przyczyny wypowiedzenia. Sąd naruszył także art. 188 § 2 Prawa spółdzielczego przyjmując, że brak jest podstaw do odliczenia od zasądzonego na rzecz powoda wynagrodzenia kwot pobranego przez niego zasiłku chorobowego. Przepis ten mówi o wynagrodzeniu za czas pozostawa- 4 nia bez pracy. „Pozostawanie bez pracy” implikuje zdolność do podjęcia pracy. Gdyby powód nawet miał możliwość podjęcia pracy nie mógłby jej podjąć, gdyż był niezdolny do pracy. W odpowiedzi na kasację powód wniósł o jej oddalenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzut naruszenia art. 191 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdziel- cze (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.) jest bezzasadny. Zgodnie z art. 187 tejże ustawy „Spółdzielnia może rozwiązać z członkiem spółdzielczą umowę o pracę w czasie trwania członkostwa, z zachowaniem przewidzianego w Kodeksie pracy okresu wypowiedzenia, w razie: 1) zmniejszenia na podstawie uchwały rady spółdzielni stanu zatrudnienia podyktowanego gospodarczą koniecz- nością, 2) przyznania członkowi prawa do emerytury”. Przyczyny te, skonkretyzowa- ne, zostały wyliczone enumeratywnie. W każdym innym przypadku wypowiedzenie spółdzielczej umowy o pracę nie jest dopuszczalne. Cytowany przepis należy wykła- dać bardziej rygorystycznie niż art. 45 KP wprowadzający wymóg zasadności przy- czyny wypowiedzenia. Treść uchwały nr 6/95 Rady Nadzorczej Spółdzielni Pracy „W.” nie zawiera postanowień, które można by zakwalifikować jako jedną z ustawo- wych przyczyn wypowiedzenia umowy o pracę członkowi. „Pogarszanie się wyników ekonomicznych Spółdzielni” nie jest tym samym czym „zmniejszenie stanu zatrud- nienia podyktowanego gospodarczą koniecznością”. Nie jest prawidłowy prawny wy- wód strony skarżącej dotyczący reguł wykładni oświadczeń woli. Wykładni oświad- czeń woli dokonuje się wówczas, gdy są one niejasne, sporne. Oświadczenie woli pozwanej Spółdzielni o wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę nie budzi wątp- liwości interpretacyjnych. Jest jednoznaczne zarówno co do zamierzonych skutków prawnych jak i przyczyn rozwiązania. Jako przyczynę wypowiedzenia strona pozwa- na podała treść uchwały Rady Nadzorczej nr 6/95 – pogarszające się od 1993 r. wy- niki finansowe Spółdzielni. Przyczyna ta, konkretna i prawdziwa, nie uzasadnia wy- powiedzenia umowy o pracę członkowi spółdzielni. Wypowiedzenie zostało zatem dokonane, jak trafnie ocenił Sąd drugiej instancji, z naruszeniem art. 187 Prawa spółdzielczego. Zgodnie z art. 188 § 1 Prawa spółdzielczego, w razie rozwiązania spółdziel- czej umowy o pracę z naruszeniem art. 187, członkowi spółdzielni służy roszczenie o 5 przywrócenie do pracy. Należy zgodzić się z poglądem Sądu drugiej instancji, że art. 45 KP nie ma zastosowania w odniesieniu do spółdzielczej umowy o pracę. Że za- tem, z jednej strony - pracownik nie ma możliwości wyboru roszczeń, z drugiej - sąd nie może w miejsce przywrócenia do pracy orzec odszkodowania. Wyłączność rosz- czenia restytucyjnego jest konsekwencją wynikającego z art. 182 § 1 ustawy obo- wiązku spółdzielni i członka spółdzielni pozostawania ze sobą w stosunku pracy. Członkowi spółdzielni, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy, przysługuje za czas pozostawania bez pracy, nie dłużej jednak niż sześć miesięcy, wynagrodzenie obliczone na podstawie przeciętnego wynagrodzenia bieżącego z ostatnich trzech miesięcy oraz odpowiedni udział w części nadwyżki bilansowej. Ra- cję ma Sąd drugiej instancji, że od zasądzonego na rzecz pracownika wynagrodzenia nie podlegają odliczeniu kwoty pobranych przez niego zasiłków chorobowych. Traf- ność tego, w przeszłości kontrowersyjnego, poglądu potwierdził ustawodawca skreś- lając ustawą z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze zm.) zarówno art. 47 § 2 KP jak i zdanie 2 w § 2 art. 188 Prawa spółdzielczego. Nie znaczy to jednak, że na rzecz członka spół- dzielni należy zawsze zasądzić wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, pojmowany jako okres od rozwiązania stosunku pracy do przywrócenia do pracy. Wynagrodzenie przewidziane w art. 188 § 2 Prawa spółdzielczego spełnia funkcję kompensacyjną, odszkodowawczą. Wypłacane jest w miejsce wynagrodzenia, które pracownik otrzymałyby za wykonaną pracę, gdyby, w rezultacie wadliwego rozwiąza- nia stosunku pracy, nie doznał przeszkód w jej świadczeniu ze strony pracodawcy. Jedyną przyczyną utraty prawa do wynagrodzenia musi więc być wadliwe rozwiąza- nie stosunku pracy. Przyznanie wynagrodzenia nie może jednak bezpodstawnie wzbogacać pracownika. Dlatego okres, za który przyznano wynagrodzenie winien uwzględniać czas, w którym pracownik mógł wykonywać pracę, tzn. był gotowy do podjęcia jej świadczenia. Choroba pracownika i zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy z tej przyczyny powoduje, że nie nabywa on prawa do wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy (z zastrzeżeniem art. 92 KP). Utrata zarobku rekompensowana jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego - zasiłkiem chorobowym. Nie ma żadnych racjonalnych argumentów przemawiających za tym, by niezdolny do pracy z powodu choroby pracownik pozostający bez pracy wskutek wadliwego rozwiązania umowy o pracę miał być traktowany korzystniej niż niezdolny do pracy z powodu cho- roby pracownik pozostający w stosunku pracy. Jakkolwiek więc kwota pobranego 6 przez pracownika zasiłku chorobowego nie podlega odliczeniu od kwoty zasądzone- go wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, to okres pobierania zasiłku z tytułu niezdolności do pracy powinien być odliczony od okresu pozostawania bez pracy, za który pracownikowi wynagrodzenie przysługuje. Sąd drugiej instancji nie rozważał sprawy w tym aspekcie. Zasądził na rzecz powoda wynagrodzenie za sześć miesięcy, przyjmując, że przez taki okres pozostawał on bez pracy. Nie dokonał ustaleń co do czasu pozostawania powoda bez pracy z powodu wadliwego wypo- wiedzenia spółdzielczej umowy o pracę, okresu pobierania zasiłku chorobowego przypadającego na ten czas (po 28 marca 1996 r.) i relacji między obu tymi okresa- mi. Po ustaleniu tych okoliczności Sąd oceni je i zakwalifikuje prawnie uwzględniając pogląd prawny wyrażony przez Sąd Najwyższy. Kierując się powyższymi motywami Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39313 § 1 KPC, orzekł jak w sentencji. ========================================