I PKN 401/99

Wyrok z dnia 1 grudnia 1999 r. I PKN 401/99 Moc wiążąca wyroku wstępnego oznacza, że po jego uprawomocnieniu się nie można podważać zasadności dochodzonego roszczenia. Przewodniczący: SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Walerian Sanetra, Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 1999 r. sprawy z powództwa Ewy B. przeciwko Sądowi Rejonowemu w S. o wynagrodzenie, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz- nych w Koszalinie z dnia 17 marca 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem wstępnym z dnia 17 grudnia 1997 r. Sąd Rejonowy w Białogardzie uznał za usprawiedliwione w zasadzie powództwo Ewy B. przeciwko Sądowi Rejo- nowemu w S. o wyrównanie wynagrodzenia za czas od 1 stycznia do 31 sierpnia 1994 r. wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu, a także o wyrów- nanie nagrody, tzw. „trzynastki”, za 1994 r. wraz z odsetkami od 31 marca 1995 r. Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie, że wynagrodzenie wypła- cane powódce w czasie od 1 stycznia do 31 maja 1994 r. równało się wynagrodzeniu wypłaconemu w grudniu 1993 r., natomiast od 1 czerwca do 31 sierpnia 1994 r. było wypłacone w oparciu o podstawę wynoszącą 4.685.000 zł przed denominacją, z uwzględnieniem wskaźników odpowiadających stanowisku, określonych w rozporzą- dzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 września 1990 r. w sprawie wynagrodzeń sędziów sądów powszechnych oraz asesorów i aplikantów sądowych (Dz.U. Nr 66, poz. 392), a następnie od 1 lutego 1994 r. w analogicznym rozporzą- dzeniu z dnia 10 marca 1994 r. (Dz.U. Nr 36, poz. 135). W ocenie Sądu Rejonowego przyjęta przez pracodawcę podstawa ustalenia wynagrodzenia powódki była nie- 2 prawidłowa, gdyż powinien ją stanowić art. 71 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Przepis ten, wprowadzając stałe oznaczenie podstawy ustalania wynagro- dzenia sędziów i stwarzając mechanizm automatycznej waloryzacji, miał na celu uniknięcie konieczności każdoczesnego ustawowego podwyższania wynagrodzeń. Mimo to, „w ostatnich latach ustawodawca wprowadził regulacje o charakterze epi- zodycznym, których zamierzeniem było ograniczenie wynagrodzeń sędziów”. W związku z tym, między innymi w okresie objętym wyrokiem wstępnym, strona pozwa- na wypłaciła powódce wynagrodzenie niższe od należnego. Przyjęła bowiem jako podstawę jego ustalenia ustawę z dnia 10 grudnia 1993 r. o kształtowaniu środków na wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej w 1994 r. (Dz.U. Nr 129, poz. 601). Tymczasem ustawa ta nie mogła zastąpić art. 71 Prawa o ustroju sądów pow- szechnych, gdyż określiła jedynie limity podwyżki wynagrodzeń sędziów, natomiast ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych ustaliła zasady wynagradzania sę- dziów. Z tych względów Sąd Rejonowy uznał, że powództwo o wyrównanie wynagro- dzenia za okres od 1 stycznia do 31 sierpnia 1994 r. jest usprawiedliwione w zasa- dzie i na podstawie art. 318 § 1 KPC wydał wyrok wstępny. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie wyro- kiem z dnia 6 maja 1998 r., oddalił apelację strony pozwanej. Przyjął, że w 1994 r. wynagrodzenie powódki powinno być ustalone i wypłacane według zasad określo- nych w art. 71 Prawa o ustroju sądów powszechnych, zatem podstawę jego oblicze- nia powinno stanowić przeciętne wynagrodzenie w sferze produkcji materialnej w gospodarce narodowej, bez wypłat z zysku, ogłaszane co kwartał przez Prezesa GUS w Dzienniku Urzędowym „Monitor Polski”. Dlatego też wyrok Sądu Rejonowe- go, wychodzący z tego samego założenia, jest trafny i zgodny z prawem. Powyższego wyroku nie zaskarżyła żadna ze stron, wobec czego po jego uprawomocnieniu się Sąd Rejonowy podjął czynności zmierzające do ustalenia na- leżności powódki, zaś po wydaniu opinii przez biegłego z dziedziny księgowości wy- rokiem z dnia 8 grudnia 1998 r. zasądził od Sądu Rejonowego w Białogardzie na rzecz Ewy B. kwotę 5.000 zł i umorzył postępowanie w pozostałej części ze względu na ograniczenie przez powódkę żądania do tej właśnie kwoty. Zdaniem Sądu pierw- szej instancji zasądzenie wskazanej przez powódkę kwoty nie nastręcza żadnych wątpliwości, gdyż według opinii biegłego należność powódki, po skapitalizowaniu odsetek na dzień 30 stycznia 1997 r., wynosi 8.392,09 zł. 3 Od powyższego wyroku złożyła apelację strona pozwana, zarzucając błędne przyjęcie Prawa o ustroju sądów powszechnych jako podstawy ustalenia wynagro- dzenia powódki w okresie spornym. Apelację tę oddalił Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie wyrokiem z dnia 17 marca 1999 r. podno- sząc, że wyrok wstępny, rozstrzygający kwestię zasadności dochodzonego roszcze- nia, ma moc wiążącą co do roszczeń dochodzonych w chwili jego wydania. Tym sa- mym kwestionowanie w apelacji ustaleń zawartych w prawomocnym wyroku wstęp- nym jest pozbawione skuteczności. W kasacji od wyroku Sądu Okręgowego strona pozwana zarzuciła naruszenie prawa materialnego wskutek niezastosowania art. 5 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 10 grud- nia 1993 r. o kształtowaniu środków na wynagrodzenia w państwowej sferze budże- towej w 1994 r. i błędne przyjęcie, iż wynagrodzenie powódki w okresie od 1 stycznia do 31 sierpnia 1994 r. powinno być waloryzowane na podstawie aktualnego prze- ciętnego wynagrodzenia w sferze produkcyjnej według zasad przewidzianych w art. 71 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Przytaczając powyższą podstawę strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa. Powódka wniosła o odrzucenie kasacji jako niedopuszczalnej ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia, którą jest kwota 3.548,85 zł. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wbrew poglądowi powódki kasacja nie podlega odrzuceniu ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia, gdyż strona pozwana określiła tę wartość w kwocie 5.000 zł, zgodnie zaś z art. 393 pkt 1 KPC kasacja nie przysługuje jedynie w spra- wach o świadczenia, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięć tysięcy złotych. Wbrew również zapatrywaniu powódki, do strony wnoszącej kasację należy wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia i jeżeli nie przekracza ona uwzględnionej zaskarżonym wyrokiem lub oddalonej nim części żądania, nie ma podstaw do odrzucenia kasacji tylko dlatego, że strona przeciwna określa ją inaczej. W przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy zasądził na rzecz powódki 5.000 zł, zaś Sąd Wojewódzki oddalił apelację strony pozwanej od wyroku zasądzającego tę właś- nie kwotę. Zatem kasacja, zaskarżająca wyrok w całości, była dopuszczalna. Jednak kasacja ta nie mogła być uwzględniona z następujących przyczyn. 4 Według art. 318 § 1 KPC istota wyroku wstępnego polega na tym, że „sąd, uznając roszczenie za usprawiedliwione w zasadzie”, rozstrzyga o zasadności do- chodzonego roszczenia (lub dochodzonych roszczeń) z punktu widzenia jego pods- tawy prawnej. Wydanie wyroku wstępnego zmierza do uniknięcia dalszej bezcelowej pracy sądu związanej z wyjaśnianiem wysokości dochodzonych roszczeń, w sytuacji gdy sama zasada roszczenia jest wątpliwa. Gdy zatem sąd uzna, że są podstawy do pozytywnego orzeczenia o zasadzie dochodzonego roszczenia, wydaje wyrok wstępny. Wyrok ten, określany także w doktrynie wyrokiem samoistnym, wiąże – po jego uprawomocnieniu się – sąd w tym procesie, w którym został wydany. Przysłu- guje od niego apelacja, a także kasacja. Moc wiążąca wyroku wstępnego oznacza więc, że po jego uprawomocnieniu się strona nie może podważać zasadności praw- nej dochodzonego roszczenia, gdyż wyrok ten przesądził o konkretnym prawie lub stosunku prawnym. Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że skoro w wyroku wstępnym z dnia 17 grudnia 1997 r. Sąd Rejonowy w Białogardzie uznał za usprawiedliwione w zasadzie roszczenie powódki o wynagrodzenie, oparte na wskazanej przez nią podstawie prawnej, tj. art. 71 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), to w dalszym postępowaniu dotyczącym wysokości żądania Sąd Rejonowy mógł orzec o nim tylko na tej podstawie. Spór między stronami mógłby natomiast dotyczyć wysokości roszczenia. Nie popełnił więc błędu Sąd pierwszej instancji, który po uprawomocnieniu się wyroku wstępnego określił różnicę w wynagrodzeniu po- wódki, przyjmując zasadę wyrażoną w art. 71 Prawa o ustroju sądów powszechnych, ani też Sąd Okręgowy, który w zaskarżonym wyroku stanowisko to zaakceptował. Nie mógł natomiast odnieść skutku zarzut kasacji, że wynagrodzenie powódki powin- no być określone stosownie do art. 5 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o kształtowaniu środków na wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej w 1994 r. (Dz.U. Nr 129, poz. 601), gdyż prawomocny wyrok wstępny przesądził prawo powód- ki do wynagrodzenia według zasady przewidzianej w art. 71 Prawa o ustroju sądów powszechnych. Innych zaś zarzutów, np. dotyczących wysokości uwzględnionego żądania, strona pozwana nie zgłosiła, jak również nie zaskarżyła wyroku Sądu Okre- gowego z dnia 6 maja 1998 r., którym Sąd ten oddalił apelację strony pozwanej od wyroku wstępnego, korzystnego dla powódki. Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację (art. 39312 KPC). 5 ========================================