II UKN 126/99

Wyrok z dnia 23 września 1999 r. II UKN 126/99 Sędzia w stanie spoczynku, który z mocy prawa traci prawo do emerytu- ry lub renty z ubezpieczenia społecznego, nie podlega wyłączeniu z obowiązku ubezpieczenia społecznego z tytułu wykonywania praktyki adwokackiej. Przewodniczący: SSN Barbara Wagner, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Zbigniew Myszka (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 września 1999 r. sprawy z wniosku Wacława K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w O. o ustalenie obowiązku ubezpieczenia społecznego, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 września 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyro- kiem z dnia 29 września 1998 r. oddalił apelację wnioskodawcy Wacława K. od wyro- ku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie z dnia 27 maja 1998 r. [...], oddalającego odwołanie wnioskodawcy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w O. z dnia 24 lutego 1998 r., ustalającej, że po 1 stycznia 1998 r. podlega on nadal ubezpieczeniu społecznemu z tytułu wykonywa- nia zawodu adwokata. W sprawie tej ustalono, że decyzją z dnia 25 lutego 1993 r. Minister Sprawied- liwości - działając na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. Nr 16, poz. 124 ze zm.) - wyraził zgodę na wykonywanie indywi- dualnie zawodu adwokata przez wnioskodawcę, będącego wówczas emerytowanym sędzią. Po zmianie z dniem 1 stycznia 1998 r. przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) wnioskodawca wybrał status prawny sędziego w stanie spoczynku i 2 skorzystał z prawa do uposażenia przysługującego takiemu sędziemu. W związku z dokonanym wyborem wnioskodawca domagał się wyłączenia go przez organ rento- wy z obowiązku ubezpieczenia społecznego z tytułu wykonywania zawodu adwoka- ta, do czego miały uprawniać go regulacje zawarte w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gos- podarczą. Na tle takich ustaleń Sąd Apelacyjny uznał za trafne stanowisko Sądu Woje- wódzkiego, iż uprawnienie wnioskodawcy do pobierania uposażenia przysługującego od 1 stycznia 1998 r, jako sędziemu w stanie spoczynku, jest niezależnie od podle- gania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu wykonywania indywidualnej praktyki adwokackiej. W konsekwencji zgłoszone żądanie wyłączenia go po dniu 1 stycznia 1998 r. z obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu wyko- nywania zawodu adwokata było bezpodstawne. W kasacji wnioskodawca podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą i podtrzymał żądanie ustalenia, że - jako sę- dzia w stanie spoczynku korzystający z prawa do uposażenia, poczynając od 1 stycznia 1998 r. - nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu. Zda- niem skarżącego Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który jest zwolniony „ w stosun- ku do emerytowanych sędziów z obowiązku przekazywania im świadczeń”, nie powi- nien pobierać od nich składek ubezpieczeniowych, za które w przyszłości nie zaofe- ruje im „ekwiwalentnie dosłownie niczego”. Sąd Najwyższy uznał, że kasacja jest bezzasadna. Począwszy do wejścia w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. nowej regulacji za- wartej w art. 781 § 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów pow- szechnych (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 ze zm., powoływanej dalej jako pusp) przewidującej, iż od wynagrodzenia sędziów nie pobiera się składek na ubezpieczenie społeczne, przyjmuje się, że sędziowie oraz sędziowie w stanie spo- czynku nie podlegają obowiązkowi emerytalnego i rentowego ubezpieczenia spo- łecznego. Wnioskodawca jest sędzią w stanie spoczynku, który skorzystał z upraw- nień związanych z tym stanem, w tym z prawa do uposażenia przysługującego sę- dziemu w stanie spoczynku w wysokości 75 % wynagrodzenia zasadniczego wraz z dodatkiem za wysługę lat, pobieranego na ostatnio zajmowanym stanowisku sędzie- 3 go (art. 711 § 2 pusp). W sprawie jest niekwestyjne, że tytułem ustalenia obowiązku dalszego podlegania wnioskodawcy obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu nie jest jego status sędziego w stanie spoczynku, ale wykonywanie przezeń indywi- dualnej praktyki adwokackiej. Równocześnie jednak, przejście sędziego w stan spoczynku powoduje z mocy (art. 71 § pusp) utratę prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego. Wobec takiej regulacji normatywnej wnioskodawca nie może zasadnie powoływać się na swoje wcześniejsze uprawnienia emerytalne, które przecież utracił korzystając z wybranego przez siebie statusu prawnego sędziego w stanie spoczynku. Status ten gwarantuje mu przywileje związane z sędziowskim stanem spoczynku, w tym prawo uposażenia sędziego w stanie spoczynku, które jest korzystniejsze niż odpowiednie świadczenie z ubezpieczenia społecznego (emerytura), jaka przysługiwała poprzednio wnioskodawcy po zaprzestaniu wykonywania czynnej służby sędziows- kiej, tj. przed dokonaniem wyboru statusu i uprawnień sędziego w stanie spoczynku. Przede wszystkim wskutek takich uwarunkowań normatywnych żądanie wniosko- dawcy, który z dniem 1 stycznia 1998 r. skorzystał ze statusu prawnego sędziego w stanie spoczynku, a w konsekwencji wybrał prawo do uposażenia, przez co równo- cześnie utracił prawo do wcześniej pobieranej emerytury, nie mogło być uwzględnio- ne. Sędzia w stanie spoczynku wykonujący dodatkowo zawód adwokata nie może powoływać się na regulacje, jakie były zawarte w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gos- podarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) i przewidywały, iż osoby prowadzące działalność gospodarczą, które miały ustalone prawo do emerytury, nie podlegały obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, jakiemu podlegają adwokaci wykonujący zawód indywidualnie. Sędzia w stanie spo- czynku, który z mocy prawa traci prawo do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego, nie podlega wyłączeniu z obowiązkowego ubezpieczenia społecznego związanego w wykonywaniem dodatkowego zawodu adwokata niezależnie od kon- trowersyjności rodzaju ubezpieczenia społecznego (pracowniczego czy też osób prowadzących działalność gospodarczą). W tym ostatnim zakresie wnioskodawca nie postawił bezpośrednio żadnych zarzutów kasacyjnych co do ustalenia kontynuo- wania ubezpieczenia na zasadach pracowniczego ubezpieczenia społecznego, przeto Sąd Najwyższy związany granicami kasacji oraz ich uzasadnieniem (art. 39311 KPC), nie rozważał tej kwestii. 4 Wnioskodawca wykonujący indywidualną praktykę adwokacką nie jest zatem zwolniony w tym zakresie z obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne, z których może przecież skorzystać w razie możliwej rezygnacji ze statusu prawnego i uprawnień przysługujących sędziemu w stanie spoczynku, co spowoduje odzyska- nie przezeń uprawnień emerytalnych i możliwość uwzględnienia dalszych okresów ubezpieczenia i opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne - przy ponownym ustaleniu przysługujących mu wówczas uprawnień emerytalnych. Z drugiej strony wnioskodawca, który czuje się pokrzywdzony odmową wyłączenia go z obowiązku ubezpieczenia społecznego z tytułu wykonywanej praktyki adwokackiej, może rów- nież zrezygnować z wykonywania zawodu adwokata, na którego wykonywanie powi- nien zresztą w aktualnym stanie prawnym uzyskać zgodę prezesa właściwego sądu okręgowego (art. 68 § 1 pusp) i korzystać z godnego uposażenia przysługującego mu jako sędziemu w stanie spoczynku. Nie będzie wówczas podlegał „fiskalnemu” obowiązkowi zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne adwokatów. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art. 39312 KPC. ========================================