I PKN 240/98

Wyrok z dnia 9 lipca 1998 r. I PKN 240/98 Ustalenie, że uzasadnione wypowiedzenie umowy o pracę pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, nie powinno ograniczać się do oceny sytuacji rodzinnej i materialnej pracownika, z pominięciem uspra- wiedliwionego interesu pracodawcy. Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Jadwiga Skibińska-Adamowicz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 1998 r. sprawy z powództwa Anny K. przeciwko Handlowej Spółdzielni Inwalidów „R.” w P. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu z dnia 23 stycznia 1998 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu. U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu wyrokiem z dnia 23 stycznia 1998 r., po rozpoznaniu apelacji powódki od wyroku Sądu pierwszej instancji oddalającego powództwo, wyrok ten zmienił i orzekł o przywróceniu powódki do pracy w Handlowej Spółdzielni Inwalidów „R.” w P. na poprzednich warunkach. Kasację od powyższego wyroku wniosła pozwana Spółdzielnia na podstawie określonej w art. 393 1 pkt 1 KPC, zarzucając naruszenie art. 1 i art. 10 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosun- ków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) oraz art. 8 Kodeksu pracy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 2 Rozpoznając sprawę Sądy obu instancji przyjęły zasadniczo rozbieżną ocenę prawną roszczenia powódki o przywrócenie jej do pracy. Sąd pierwszej instancji ustalił, że pozwana Spółdzielnia wypowiedziała powódce umowę o pracę z zacho- waniem wymaganych w tym zakresie zasad w ustawie z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz.U. Nr 30, poz. 210 ze zm.), wyłącznie na skutek sytuacji ekonomicznej i konieczności likwidacji placówek handlowych, połączonej ze zmniej- szeniem zatrudnienia, w tym zlikwidowanie sklepu, w którym powódka była zatrud- niona. W tych okolicznościach, ale także z przedstawieniem ustaleń dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej powódki Sąd ten uznał, że brak jest podstaw praw- nych do zakwestionowania dokonanego przez pozwaną Spółdzielnię wypowiedzenia powódce umowy o pracę. Z kolei Sąd drugiej instancji na podstawie stanu faktycz- nego ustalonego w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, uzupełnionego w tym tylko, że pozwana Spółdzielnia zatrudnia pracownicę pobierającą emeryturę [...], wyprowadził odmienne wnioski, przyjmując, że wypowiedzenie umowy o pracę acz- kolwiek było uzasadnione, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, gdyż nie uwzględnia sytuacji rodzinnej i materialnej powódki jako pracownika. Powyższa ocena zdaje się utożsamiać zasady współżycia społecznego z jed- nostronną ochroną pracownika w opozycji do interesu prawnego pracodawcy, cho- ciażby wyrażał się on w „uzasadnionym” wypowiedzeniu umowy o pracę. Takie zas- tosowanie klauzuli generalnej nasuwa wątpliwość, zwłaszcza w kontekście oceny Sądu pierwszej instancji, który uznał, że wypowiedzenie umowy o pracę wyniknęło z określonej sytuacji ekonomicznej, której zakład pracy nie może inaczej rozwiązać. Wprawdzie Sąd drugiej instancji rozważał możliwość zatrudnienia powódki w miejsce innego pracownika, jednakże należy zauważyć, że chodziłoby tu tylko pośrednio o ocenę w aspekcie zasad współżycia społecznego przedmiotowej sytuacji, która po- lega na tym, że placówka handlowa Spółdzielni, w której pracowała powódka, została zlikwidowana. W związku z tym, nie tylko z powódką, ale ze wszystkimi pra- cownikami zatrudnionymi w tej placówce rozwiązano umowy o pracę. Nie chodzi tu więc wprost o ocenę w świetle zasad współżycia społecznego tego, czy Spółdzielnia dokonała właściwego wyboru pracowników do zwolnienia z pracy, ale czy słusznie zaproponowała nowe warunki pracy niektórym tylko zwolnionym pracownikom wobec ograniczonej liczby miejsc pracy w innej placówce. Ocena tej sytuacji nie powinna ograniczać się do uwzględnienia potrzeb powódki, ale powinna mieć na uwadze 3 także słuszne potrzeby zakładu pracy. Należy także mieć na uwadze szczególną ochronę pracowników zatrudnionych na podstawie spółdzielczego stosunku pracy, zwłaszcza, że według ustaleń Sądu pierwszej instancji, pozwana Spółdzielnia zacho- wała zasady tej szczególnej ochrony określone w ustawie Prawo spółdzielcze. Na tle powyższych rozważań w szczególny sposób brakuje w ocenie Sądu Wojewódzkiego pogłębionej analizy zagadnienia dotyczącego zasad współżycia społecznego w kontekście przepisów prawa materialnego wskazanych w rozpatry- wanej kasacji. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd w ogóle pominął zarówno art. 8 Kodeksu pracy, jak i przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Wskazane braki w zakresie zasadniczego ustalenia Sądu drugiej instancji oznaczają, że określona w art. 8 Kodeksu pracy klauzula generalna nie została właś- ciwie zastosowana w jej funkcji ochrony przed nadużyciem prawa. Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku stosow- nie do art. 393 13 § 1 KPC. ========================================