I PKN 445/97

Wyrok z dnia 19 grudnia 1997 r. I PKN 445/97 Uprawnienie pracownika do ponownego zatrudnienia, z którego został zwolniony z powodu zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych lub zmian organizacyjnych (art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn doty- czących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz. U. 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) – powstaje również w razie zamiaru pracodawcy zatrudnienia nowego pracownika w tej samej grupie zawodowej, wykonującej zespół ro- dzajowo wewnętrznie społecznych czynności zawodowych, a nie tylko na kon- kretnym stanowiskiem pracy, wyodrębnionym w strukturze organizacyjnej za- kładu pracy. Warunkiem realizacji tego uprawnienia jest zgłoszenie przez pra- cownika zamiaru powrotu do zakładu pracy w terminie wskazanym w tym prze- pisie. Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN Adam Józefowicz (sprawozdawca), Kazimierz Jaśkowski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 1997 r. sprawy z powódz- twa Ewy D. przeciwko G.B. Sp. z o.o. w W. - Oddział w O. o nawiązanie stosunku pracy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 22 maja 1997 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu- Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku do ponownego rozpozna- nia i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Powódka Ewa D. wystąpiła przeciwko G.B. Spółce z o.o. w W. - Oddziałowi w O. z powództwem o nawiązanie stosunku pracy. W uzasadnieniu pozwu podała, że - 2 - była zatrudniona w pozwanej Spółce w okresie od 21 lutego 1995 r. do 30 czerwca 1996 r. na stanowisku kasjerki-fakturzystki. Umowę o pracę rozwiązano z nią z przy- czyn ekonomicznych. Jednakże po rozwiązaniu umowy pozwany zakład zatrudnił na jej stanowisku innego pracownika. Dlatego na zasadzie art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) powódka domaga się przywrócenia do pracy na do- tychczas zajmowanym stanowisku. Pozwana Spółka wniosła o oddalenie powództwa, twierdząc, że nie zatrudniła innego pracownika na uprzednio zajmowane przez powódkę stanowisko. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Ełku wyrokiem z dnia 10 marca 1997 r. [...] odda- lił powództwo. Sąd ustalił, że stosunek pracy z powódką rozwiązano na podstawie art. 1 ust. 1 wymienionej ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Przyczyną zwolnienia po- wódki z pracy była likwidacja jej stanowiska spowodowana komputeryzacją w dziale sprzedaży. W dniu 28 czerwca 1996 r. powódka złożyła dyrektorowi personalnemu Spółki oświadczenie o gotowości podjęcia pracy w Spółce, gdyby powstała taka możliwość. Sąd Rejonowy nie stwierdził, aby zakład pracy zatrudnił w tej samej gru- pie zawodowej innego pracownika. Powódka była zatrudniona w grupie pracowników księgowości, w której było zatrudnionych 3 pracowników (w tym powódka, B.A. i K.C.), a po rozwiązaniu z powódką umowy o pracę dwie osoby, z których B.A. prze- jęła obowiązki, które wykonywała powódka. Po analizie struktury organizacyjnej pozwanego zakładu i dowodów ze świadków oraz wyjaśnień dyrektora Oddziału w O. Dariusza C., Sąd I instancji nie stwierdził, aby pozwana Spółka zatrudniła nowego pracownika w tej samej grupie zawodowej, w której pracowała powódka. Zdaniem tego Sądu powódka nieprawidłowo interpretuje art. 12 wymienionej ustawy i uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 1994 r., (OSP 1995 nr 3), które nie potwierdzają zasadności jej roszczenia. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, że pracownikowi przysługuje roszczenie o nawiązanie stosunku pracy w razie, gdy za- kład pracy rozwiązał z nim stosunek pracy, a następnie zatrudnia w tej samej grupie zawodowej innego pracownika. Zdaniem Sądu Rejonowego wyrażenie "zatrudnia" oznacza przyjęcie do pracy nowego pracownika dotychczas nie zatrudnionego w zakładzie i nie dotyczy pracownika, który już pracował w zakładzie. Zdaniem Sądu I - 3 - instancji nie jest on uprawniony do ingerencji w politykę kadrową zakładu pracy i przesunięć pracowników na poszczególnych stanowiskach pracy oraz w zakresy ich czynności. W związku z tym nie zaistniały przesłanki z art. 12 ustawy do uwzględ- nienia powództwa, a powołanie się przez powódkę na tę uchwałę było nietrafne. Po rozpoznaniu apelacji powódki Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyrokiem z dnia 22 maja 1997 r. [...] oddalił ją. Sąd Wojewódzki stwierdził, że Sąd I instancji przeprowadził wnikliwie postępowanie do- wodowe i wszechstronnie wyjaśnił przedmiot sporu oraz słusznie uznał, że nie doszło do przejścia pracownika z jednej do drugiej grupy zawodowej, lecz rozszerzenia obowiązków pracowników zatrudnionych w dziale zwanym "pracownią księgowości- kasjerzy". Zdaniem Sądu II instancji, aby powstał obowiązek zakładu pracy ponownego zatrudnienia pracownika musi dojść do zatrudnienia innej osoby na miejsce zwolnio- nej. W związku z tym Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że w sprawie nie ma zastosowania art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., który daje pewną ochronę pracownikom zwalnianym z przyczyn ekonomicznych i szansę po- wrotu do pracy w razie zatrudnienia innej osoby w miejsce zwolnionej. Pełnomocnik powódki będący adwokatem wniósł kasację od powyższego wy- roku, w której zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 393 1 pkt 2, art. 233 § 1 i art. 328 § 2 KPC Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego i wyroku Sądu Rejo- nowego oraz przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem kosztów postępowania za wszystkie instancje. Zdaniem wnoszącej kasację, Sąd II instancji nie rozważył okoliczności świadczących o tym, że na stano- wisku powódki zakład pracy zatrudnił innego pracownika. Kierownik pozwanej Spółki przedłożył 31 maja 1996 r. nową strukturę organizacyjną, w której wyszczególnione było jedno stanowisko kasjera-fakturzysty. Stanowisko to powierzono K.C., który wcześniej pracował w innym dziale, to jest w dziale sprzedaży. Powódka kwestionowała załącznik nr 5, który niezgodnie z prawdą wskazywał 3 stanowiska kasjera-fakturzysty, gdyż były dwa takie stanowiska, zajmowane przez nią i B.A. K.C. nie pracował w komórce księgowej, lecz w obsłudze komputera od 21 lutego 1995 r. na stanowisku fakturzysty. W miesiącu lipcu 1996 r. etat jej został przywrócony i - 4 - objął go K.C., a na jego miejsce przyjęto nowego pracownika W.M. Zdaniem skar- żącej Sąd II instancji nie rozważył tego faktu, lecz ograniczył się do gołosłownego zaprzeczenia faktu zatrudnienia nowego pracownika i nie wyjaśnił, wbrew art. 328 § 2 KPC powodów odrzucenia odmiennych zeznań. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczegól- nych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczą- cych zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.), zakład pracy powinien ponownie zatrudnić pracownika, z którym rozwiązał stosunek pracy z powodu zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych lub w związku ze zmianami organizacyjnymi, produkcyjnymi albo technologicznymi w zakładzie pracy. Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22 lutego 1994 r., I PZP 2/94 (OSNAPiUS 1994 nr 1 poz. 5) w świetle powyższego przepisu istnieje obowiązek zakładu pracy ponownego zatrudnienia pracownika w tej samej grupie zawodowej, jeżeli pracownik zgłosił zamiar powrotu do zakładu pracy. Bezs- porną okolicznością w sprawie jest, że powódka złożyła dyrektorowi pozwanego oświadczenie z 28 czerwca 1996 r. o gotowości podjęcia jakiejkolwiek pracy w poz- wanym zakładzie, gdyby powstała taka możliwość. W swej apelacji od wyroku Sądu I instancji powódka zarzuciła, że pozwany zatrudnił w tej samej grupie zawodowej innego pracownika - po zwolnieniu jej z pracy. Jednakże - jak trafnie zarzuca po- wódka w kasacji - Sąd Wojewódzki oddalając apelację nie rozważył tej okoliczności wbrew art. 233 § 1 KPC i nie wskazał, wbrew art. 328 § 2 KPC dowodów, na których oparł swoje stanowisko zaprzeczające zatrudnieniu przez pozwanego nowego pra- cownika. Tymczasem powódka w kasacji wskazała konkretne nazwisko nowo za- trudnionego pracownika W.M. Ponadto Sąd Wojewódzki stwierdził, że aby powstał obowiązek ponownego zatrudnienia zwolnionego pracownika "musi dojść do zatrud- nienia nowej osoby w miejsce zwolnionej". Sąd Najwyższy nie podziela tak nadmier- nie ścieśniającej interpretacji art. 12 wymienionej ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., gdyż z przepisu tego wynika, że chodzi w nim o ponowne zatrudnienie pracowników "w tej samej grupie zawodowej". Zdaniem Sądu Najwyższego nie należy tego pojęcia - 5 - identyfikować z konkretnym stanowiskiem pracy zwolnionego pracownika, lecz na- leży powiązać je z właściwie rozumianym wyrażeniem ustawowym "tej samej grupy zawodowej", wykonującej zespół rodzajowo wewnętrznie spójnych czynności zawo- dowych, jakościowo odmiennych od innych specjalności zawodowych. Oznacza to, że omawiane wyrażenie ustawowe powinno być rozumiane szerzej niż to przyjął Sąd II instancji. Należy bowiem łączyć je z wyodrębnioną grupą pracowników pod wzglę- dem przygotowania zawodowego do wykonywania pracy w określonym zawodzie lub specjalności zawodowej, a nie konkretnie wykonywanymi czynnościami na stano- wisku pracy, wyodrębnionym w strukturze organizacyjnej zakładu pracy. Słuszny jest zatem zarzut kasacji, że z nadmiernie zwięzłego i ogólnikowego uzasadnienia wy- roku Sądu II instancji nie wynika, czy pozwany zakład pracy zatrudnił innego pra- cownika z naruszeniem art. 12 cytowanej ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. dokonu- jąc jedynie nieistotnych zmian organizacyjnych w celu obejścia obowiązującego prawa. Należało zatem wyjaśnić także tę kwestię prawną, czego brak w uzasadnie- niu zaskarżonego wyroku. Sąd Wojewódzki powinien mieć przy tym na względzie, że uprawnienie pracownika zwolnionego z pracy z powodu zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych lub zmian organizacyjnych w zakładzie pracy do ponow- nego zatrudnienia, o którym mowa w art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., pow- staje w razie zamiaru pracodawcy zatrudnienia nowego pracownika w tej samej gru- pie zawodowej wykonującej zespół rodzajowo wewnętrznie spójnych czynności za- wodowych. Nie należy tego uprawnienia wiązać z konkretnym stanowiskiem pracy wyodrębnionym w strukturze organizacyjnej zakładu pracy. Mając to wszystko na uwadze, Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że za- rzuty kasacji są uzasadnione. Dlatego na zasadzie art. 393 13 § 1 KPC Sąd Najwyż- szy orzekł, jak w sentencji. ========================================