I PK 173/04

Wyrok z dnia 16 lutego 2005 r. I PK 173/04 Zatrudnianie wcześniej zwolnionych pracowników po upływie okresu, w którym istnieje obowiązek ponownego zatrudnienia określony w art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracowni- kami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.), nie oznacza, że pracodawca dobrowol- nie wydłuża ten okres. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Zbigniew Hajn (sprawozdawca), Herbert Szurgacz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2005 r. sprawy z powództwa Jadwigi K. przeciwko „A.P.” SA w A. o nawiązanie stosunku pracy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 23 marca 2004 r. [...] o d d a l i ł kasację, nie obciążając powódki kosztami postępowania kasacyj- nego. U z a s a d n i e n i e W pozwie powódka wniosła o ponowne nawiązanie z nią stosunku pracy przez pozwaną. Pozwana Spółka wniosła o oddalenie powództwa w całości. Wyrokiem z 26 marca 2003 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Wadowicach odda- lił powództwo. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka była zatrudniona u strony pozwanej na stanowiskach przewijacza przędzy, pomocy przędzarza i konserwatora maszyn. Stosunek pracy ustał 31 sierpnia 2001 r. wskutek rozwiązania umowy o pracę na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych. Powódka dwukrotnie, tj. 17 czerwca i 24 września 2002 r., zgłosiła pozwanej zamiar powrotu do pracy. Po- zwana Spółka zatrudniła 31 sierpnia 2002 r. 9 osób przebywających poprzednio na urlopach wychowawczych, które zgłosiły powrót do pracy, a nadto przyjęła do pracy 2 na stanowisko przewijacza przędzy 4 inne pracownice, których stosunki pracy ustały z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. Osoby te złożyły w ustawowym terminie oświadczenia o gotowości podjęcia pracy, a ich zatrudnienie było wskazane na sku- tek zwiększenia zamówień. Ponieważ zainteresowanych podjęciem pracy było 209 osób, w tym zdecydowana większość posiadała kwalifikacje do wykonywania czyn- ności przewijacza przędzy, pracodawca zastosował dodatkowe kryteria zatrudniania, między innymi sytuację rodzinną. Powódka zgłosiła gotowość do zatrudnienia w ustawowym terminie oraz posiadała kwalifikacje do zajmowania stanowiska pracy. Takie same warunki spełniały jednak również inne zatrudnione pracownice, mające dodatkowo na utrzymaniu po troje dzieci. W ocenie Sądu Rejonowego, powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie, pomimo że powódka spełniła przesłanki z art. 12 ustawy o zwolnieniach grupowych. Wobec znacznej liczby pracowników z tej samej grupy zawodowej, którzy ubiegali się o ponowne zatrudnienie, pozwana była uprawniona do stosowania dodatkowych kryteriów kwalifikacyjnych, w szczególności uwzględnienia sytuacji rodzinnej. Z uwagi na to, że zatrudnione pracownice miały na utrzymaniu dzieci, w przeciwień- stwie do powódki, uprawnione było zatrudnienie ich, a roszczenie powódki było bez- zasadne. W apelacji powódka zaskarżyła wyrok Sądu Rejonowego w całości i wniosła o uwzględnienie powództwa, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji. Sąd Okręgowy apelację oddalił. Sąd ten stwierdził, że Sąd Rejonowy uchybił obowiązkowi zapewnienia, aby odpis każdego ze złożonych przez jedną ze stron pism procesowych z załącznikami był doręczony stronie przeciwnej tak, aby mogła ona zapoznać się z ich treścią i merytorycznie ustosunkować się do niej przed wyda- niem wyroku. Część dokumentów złożonych przez stronę pozwaną została wpraw- dzie ujawniona przez Sąd pierwszej instancji, ale odpisy ich nie były wydane stronie powodowej. Uchybienie to mogłoby mieć znaczenie dla oceny orzeczenia Sądu Re- jonowego, gdyby istniały uzasadnione podstawy do stwierdzenia, że na ich skutek doszło do nieważności postępowania w związku z pozbawieniem strony możliwości obrony jej praw lub do wydania orzeczenia niezgodnego z prawem materialnym. Sytuacja taka jednak nie zaistniała, a wyrok Sądu Rejonowego odpowiada prawu materialnemu i jest uzasadniony, nawet jeśli orzekać o roszczeniu powódki jedynie na podstawie faktów niespornych i tych z ustalonych przez Sąd Rejonowy, jakich w 3 apelacji się nie kwestionuje. Następnie Sąd Okręgowy wskazał, że art. 12 ustawy z 28 grudnia 1989 r. nie pozwala na przyjęcie wykładni, zgodnie z którą nałożono nim na pracodawcę obowiązek ponownego zatrudnienia pracownika wcześniej zwolnio- nego z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w każdym czasie po zwolnieniu, jeżeli tylko zgłosi on zamiar powrotu do pracy w ciągu roku od rozwiązania stosunku pracy. Nie można przyjąć, że wolą ustawodawcy było wykreowanie nieograniczone- go w czasie obowiązku ponownego zatrudnienia pracownika. Dlatego za Sądem Najwyższym i uzasadnieniem jego wyroku z 21 września 2001 r., I PKN 781/00 (OSNP 2003 nr 18, poz. 432) należy przyjąć, że zawity termin jednego roku od roz- wiązania stosunku pracy odnosi się do obu stron stosunku pracy w tym sensie, że pracownik zwolniony z przyczyn dotyczących zakładu pracy może skutecznie do- magać się powrotu do pracy w terminie jednego roku od rozwiązania stosunku pracy pod warunkiem, że w okresie tego roku pracodawca ponownie zatrudniał lub zatrud- nia pracowników w tej samej grupie zawodowej. Dlatego, zgłaszane przez pełno- mocnika zastrzeżenie co do prawidłowości ustalenia przez Sąd liczby osób zatrud- nionych przez pozwaną po 31 sierpnia 2002 r. nie mogły mieć wpływu na wynik pro- cesu. Nie można także podzielić poglądu, że powrót pracowników z urlopu wycho- wawczego po 31 sierpnia 2001 r. oznaczał ponowne zatrudnianie pracowników w tej samej grupie zawodowej w rozumieniu art. 12 ustawy z 28 grudnia 1989 r. Osoby te pozostawały bowiem w zatrudnieniu, a jedynie okresowo nie świadczyły pracy. Fakty mające oparcie w materiale dowodowym niezakwestionowanym apelacją dowodzą w tej sprawie, że po dacie, w jakiej ustał stosunek pracy powódki, pierwsze zatrudnie- nie osoby spoza grona byłych pracowników, o jakich mowa w art. 12 ustawy z 28 grudnia 1989 r., w grupie zawodowej, w której powódka poprzednio była zatrudniona, nastąpiło po 31 sierpnia 2002 r., tj. po upływie roku licząc od daty rozwiązania sto- sunku pracy między stronami. W tych okolicznościach roszczenie powódki nie mogło zostać uwzględnione, niezależnie od tego, czy i ile osób w grupie zawodowej powód- ki pozwany zatrudnił spoza grona byłych pracowników. W kasacji powódka zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 128 k.p.c., przez ustalenie, że uchy- bienia obowiązkowi zapewnienia doręczenia stronie powodowej pism procesowych z załącznikami nie miały znaczenia dla oceny orzeczenia Sądu pierwszej instancji, a wyrok, pomimo tych uchybień, jest zgodny z prawem materialnym i uzasadniony. Ponadto powódka podniosła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 12 4 ustawy z 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracowni- kami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, przez błędne ustale- nie, że pozwany nie miał obowiązku jej zatrudnienia, ponieważ w okresie roku od jej zwolnienia nie zatrudniał ponownie pracowników w jej grupie zawodowej. W uzasadnieniu kasacji skarżąca wskazała między innymi, że rażące naru- szenie zasad postępowania w zakresie art. 128 k.p.c., wbrew twierdzeniu Sądu Okręgowego, uniemożliwiło stronie powodowej weryfikację przedstawionych doku- mentów w aspekcie spełnienia jednej z przesłanek art. 12 ustawy z 28 grudnia 1989 r., a mianowicie ponownego przyjmowania pracowników w grupie zawodowej po- wódki. Pozbawiło to powódkę możliwości obrony swoich twierdzeń i naruszyło jej prawa procesowe, tym bardziej, że nie była ona w procesie reprezentowana przez pełnomocnika zawodowo wykonującego zastępstwo procesowe, lecz przez przed- stawiciela związku zawodowego. Sąd Okręgowy w sposób dowolny i sprzeczny z przebiegiem postępowania przed Sądem pierwszej instancji ustalił, że uchybienia dotyczące postępowania nie miały znaczenia dla oceny orzeczenia i że wyrok Sądu Rejonowego odpowiada prawu materialnemu i jest uzasadniony. Tak nie jest, ponie- waż wskutek pozbawienia powódki możliwości zajęcia stanowiska co do zgłoszonych dowodów, nie zostały rozstrzygnięte podstawowe dla oceny roszczenia przesłanki wynikające z art. 12 ustawy z 28 grudnia 1989 r. Naruszenie prawa materialnego polegało zdaniem skarżącej na błędnej interpretacji art. 12 ustawy z 28 grudnia 1989 r. w aspekcie powołanego w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 21 września 2001 r. (I PKN 781/00). Prezentowany w tym orzeczeniu pogląd ma zastosowanie tylko wtedy, gdy pracodawca stosuje zasadę, że skorzystać z uprawnień pracowni- czych gwarantowanych art. 12 można pod warunkiem, że w okresie roku od zwolnie- nia ponownie zatrudnieni są pracownicy w tej samej grupie zawodowej. Jak wynika z materiału dowodowego oraz pism i oświadczeń pozwanej, zrezygnowała ona z tej zasady dobrowolnie, gdyż przyjmowała do pracy pracowników zwolnionych w trybie ustawy z 28 grudnia 1989 r., pomimo że przesłanki z art. 12 nie były spełnione. Przy- znała nawet, że stosowała specjalne kryteria przyjęć do pracy zwolnionych wcześniej pracownic, których nie spełniała powódka. Skoro pozwana przyjęła inne, dogodniej- sze dla pracowników zasady stosowania art. 12 ustawy, trudno uznać argumentację Sądu Okręgowego za słuszną. Skarżąca stwierdziła również, że faktycznie praco- dawca wykazał, iż zatrudniał zwolnione wcześniej pracownice na podstawie art. 12 ustawy, pomimo że minął rok od rozwiązania z nimi stosunku pracy. Powódka wnio- 5 sła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, lub zmianę wyroku w całości i uwzględnienie powództwa. W odpowiedzi na kasację strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji i zasą- dzenie od powódki na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw. Nieuzasadniony okazał się za- rzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 128 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, „do pisma procesowego należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla dorę- czenia ich uczestniczącym w sprawie osobom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych.” Zdaniem skarżącej naruszenie to nastąpiło przez ustalenie, że uchybienia obowiąz- kowi zapewnienia doręczenia stronie powodowej pism procesowych z załącznikami nie miały znaczenia dla oceny orzeczenia Sądu pierwszej instancji, a wyrok pomimo tych uchybień jest zgodny z prawem materialnym i jest uzasadniony. Należy wszakże wskazać, że zarzut ten dotyczy postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Sta- wianie w kasacji zarzutów obrazy przepisów normujących postępowanie przed są- dem pierwszej instancji nie jest wprawdzie wykluczone, ale mogą one być skuteczne tylko wówczas, gdy łączą się z zarzutami skierowanymi przeciwko sądowi odwoław- czemu. Skarżący powinien w takiej sytuacji wykazać, że sąd drugiej instancji, z naru- szeniem przepisów normujących postępowanie apelacyjne, nie wziął pod rozwagę uchybienia procesowego popełnionego przez sąd pierwszej instancji lub nieprawi- dłowo je ocenił, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, pomimo wytknięcia tego uchybienia w apelacji. Obok wymienienia przepisów naruszonych przez sąd pierw- szej instancji, muszą być wtedy, w ramach podstawy kasacyjnej, wymienione także przepisy naruszone przez sąd rozpoznający apelację (por. np.: postanowienie Sądu Najwyższego z 4 października 2002 r., III CKN 584/99, LEX nr 57228; wyrok Sądu Najwyższego z 20 sierpnia 2001 r., I PKN 580/00, OSNP 2003 nr 14, poz. 332). Takich przepisów skarżąca w podstawach kasacji nie wskazała. W tej sytuacji Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżo- nego wyroku, w tym ustaleniem, że pozwany pracodawca rozpoczął zatrudnianie w grupie zawodowej powódki po upływie roku od rozwiązania z nią umowy o pracę, co 6 zostało przyznane w kasacji. Zgodnie z art. 12 ustawy z 28 grudnia 1989 r. o szcze- gólnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn doty- czących zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.), za- kład pracy powinien ponownie zatrudnić pracownika, z którym rozwiązał stosunek pracy z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1, w razie ponownego zatrudniania pra- cowników w tej samej grupie zawodowej, jeżeli pracownik zgłosi zamiar powrotu do zakładu pracy w ciągu roku od rozwiązania stosunku pracy. Sąd Najwyższy w obec- nym składzie akceptuje stanowisko, do którego odwołał się także Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że pracownik zwolniony z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy może skutecznie zgłosić zamiar powrotu do pracy w termi- nie jednego roku od rozwiązania stosunku pracy pod warunkiem, że w okresie tego roku pracodawca ponownie zatrudnia pracowników w tej samej grupie zawodowej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 21 września 2001 r., I PKN 781/00, OSNP 2003 nr 18, poz. 432). Stanowisko to, jak wynika z uzasadnienia kasacji, akceptuje również skarżąca, stwierdzając jednak, że strona pozwana, przyjmując do pracy zwolnionych niespełniających przesłanek z art. 12, zrezygnowała z tej zasady dobrowolnie, co więcej sama przyznała, że stosowała specjalne kryteria przyjęć do pracy zwolnionych wcześniej pracownic, których nie spełniała powódka. W takiej sytuacji, zdaniem skar- żącej, skoro pozwana przyjęła inne, dogodniejsze dla pracowników zasady stosowa- nia art. 12 ustawy, to trudno uznać argumentację Sądu Okręgowego za słuszną. W ocenie Sądu Najwyższego twierdzenie to nie jest przekonujące. Z faktu, że praco- dawca, po upływie rocznego okresu, w którym na podstawie art. 12 ustawy z 28 grudnia 1998 r. był obowiązany do ponownego zatrudnienia pracownika, z którym rozwiązał stosunek pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, zatrudnia zwolnio- nych wcześniej pracowników, nie można wyprowadzić wniosku, że dobrowolnie wy- dłuża okres swojego związania obowiązkami wynikającymi z tego przepisu. Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39312 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art. 102 k.p.c. ========================================