I PKN 216/97

Wyrok z dnia 20 sierpnia 1997 r. I PKN 216/97 Po wejściu w życie ustawy z dnia 29 września 1994 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 113, poz. 547) radca prawny miał prawo do dodatkowego wynagrodzenia z tytułu zastępstwa sądo- wego, określonego w art. 22 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, jeżeli zakładowy układ zbiorowy pracy nie zawierał w tym zakresie korzystniejszych dla niego postanowień. Przewodniczący Prezes SN: Jan Wasilewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef Iwulski, Maria Mańkowska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 1997 r. sprawy z powództwa Jerzego B. przeciwko [...] Zakładom Przemysłu Bawełnianego "Z." w Z. o wyna- grodzenie, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 13 marca 1997 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Zambrowie z dnia 29 listopada 1996 r. [...] i przekazał sprawę temu Sądowi Rejono- wemu do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e Jerzy B. w pozwie z dnia 11 października 1996 r. wniósł o zasądzenie od [...] Zakładów Przemysłu Bawełnianego "Z." w Z. kwoty 5301 zł wraz z ustawowymi odset- kami, jako wynagrodzenia należnego mu z tytułu zastępstwa w postępowaniu sądowym, na podstawie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 sierpnia 1992 r. w sprawie dodatkowego wynagrodzenia radców prawnych (Dz.U. Nr 64, poz. 326). Pozwane Zakłady wniosły o oddalenie powództwa podając, że powód zatrudniony był na podstawie umowy o pracę, określającej wynagrodzenie na warunkach przewidzianych w porozumieniu w sprawie zakładowego systemu wynagradzania, które - 2 - to porozumienie nie przewidywało dodatkowego wynagrodzenia dla radców prawnych. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Zambrowie wyrokiem z dnia 29 listopada 1996 r. oddalił powództwo. Sąd ustalił, że powód był zatrudniony w [...] Zakładach Przemysłu Bawełnianego "Z." w Z. od dnia 20 lutego 1991 r. do dnia 17 grudnia 1994 r. na sta- nowisku radcy prawnego. Wszystkie umowy o pracę zawierane z powodem na czas określony stwierdzały, że wynagrodzenie będzie płatne w sposób i na warunkach przewidzianych w porozumieniu w sprawie zakładowego systemu wynagradzania. W okresie od dnia 26 marca 1992 r. do dnia 25 lipca 1994 r. powód był pełno- mocnikiem w 18 sprawach z powództwa pozwanych Zakładów. W sprawach tych zostały zasądzone koszty zastępstwa procesowego. Sąd Rejonowy stwierdził, że w okresie zatrudnienia powoda w [...] Zakładach Przemysłu Bawełnianego "Z." w Z. obowiązywała ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (jednolity tekst: Dz.U. z 1990 r. Nr 69, poz. 407). Powołując się na nią Sąd przyjął, że uprawnienie radców prawnych do wynagrodzenia z tytułu zastępstwa sądowego w zakładach pracy, w których zawarto porozumienie, zależy wyłącznie od treści takiego porozumienia. Sta- nowisko swoje Sąd poparł odwołaniem się do treści uchwały składu siedmiu sędziów SN z dnia 21 listopada 1988 r., III PZP 35/88 (OSNCP 1989 z. 4 poz. 50). Sąd Rejonowy oddalił powództwo, bowiem porozumienie z 21 grudnia 1990 r. - w sprawie wprowa- dzenia zakładowego systemu wynagradzania - obowiązujące w pozwanych Zakładach nie przewidywało dodatkowego wynagrodzenia radcy prawnego z tytułu zastępstwa sądowego. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyrokiem z dnia 13 marca 1997 r. oddalił apelację strony powodowej. Potwierdzając ustalenia Sądu Rejonowego co do obowiązywania ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania w okresie, w którym powód był zatrudniony w pozwanych Zakładach oraz fakt, iż na tej podstawie zawarto porozumienie w sprawie zakładowego systemu wynagradzania z dnia 21 grudnia 1990 r. - nie przewidujące dodatkowego wynagrodzenia dla radcy prawnego z tytułu zastępstwa procesowego, Sąd Wojewódzki uznał, że istota sporu sprowadza się do tego, czy radcy prawnemu przysługuje dodatkowe wynagrodzenie wówczas, gdy nie zostało ono przewidziane w porozumieniu o zakładowym systemie wynagradzania. Sąd przyjął, iż - 3 - ustawa o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania jest ustawą szczególną w stosunku do innych, a w tym i do ustawy o radcach prawnych, w związku z czym to ona określa warunki wynagradzania za pracę w danym zakładzie. Po wyprowadzeniu takich wniosków Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że uprawnienie radcy prawnego do wynagrodzenia z tytułu zastępstwa sądowego zależy wyłącznie od treści porozumienia płacowego obowiązującego w zakładzie pracy. Powód zaskarżył powyższy wyrok kasacją z dnia 18 kwietnia 1997 r., zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zasto- sowanie. W uzasadnieniu kasacji powód kwestionował stanowisko Sądów, iż ustawa o radcach prawnych jest ustawą ogólną w stosunku do ustawy o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania. Ponadto składający kasację zarzuca Sądowi I jak i II instancji, że nie zapoznał się i w związku z tym nie brał pod uwagę zakresu czynności powoda jako radcy prawnego, oraz że nie ustosunkował się do odpowiedzi na pozew. Skarżący zarzucił w szczególności naruszenie art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19, poz. 145 ze zm.). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Pogląd prawny wyrażony przez Sądy orzekające w sprawie był uzasadniony w okresie obowiązywania ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakła- dowych systemów wynagradzania. Ustawa te jednakże utraciła moc z dniem 29 października 1994 r. na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 1 i art. 20 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 113, poz. 547). Wprawdzie według art. 5 ust. 1 pkt 2 tej ustawy obowiązujące w zakładzie pracy zakładowe systemy wynagradzania przekształciły się z mocy prawa w zakładowe układy zbiorowe pracy, jednakże po wejściu w życie wymienionej ustawy obowiązują inne reguły co do regulacji wynagradzania pracowników w układach zbiorowych pracy. Wprowadzone w art. 1 ustawy zmieniającej Kodeks pracy unormowania Działu XI Kodeksu pracy o układach zbiorowych pracy zawierają w art. 241 przepis, iż postanowienia układu nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż ustawowe przepisy prawa pracy lub przepisy wydane na ich podstawie. To unormowanie miało - 4 - również zastosowanie do zakładowych układów zbiorowych pracy, których postanowienia z mocy art. 241 26 KP nie mogły być mniej korzystne dla pracowników niż postanowienia układu ponadzakładowego. W uwzględnieniu tych przepisów radca prawny miał prawo do dodatkowego wynagrodzenia określonego w art. 22 ust. 3 ustawy o radcach prawnych w wysokości wskazanej w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 sierpnia 1992 r. w sprawie dodatkowego wynagrodzenia radców prawnych (Dz.U. Nr 64, poz. 326), jeżeli zakładowy układ zbiorowy pracy nie zawierał w tym zakresie korzystniejszych dla niego postanowień. W sprawie rozpoznawanej powstał zatem problem czy należności, których powód dochodzi, stały się wymagalne w okresie obowiązywania ustawy o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania, czy też już pod rządem Kodeksu pracy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 1994 r. Ze względu na charakter dochodzonych roszczeń, ich wymagalność nie jest zależna od istnienia bądź rozwiązania stosunku pracy. O tym, kiedy te roszczenia stają się wymagalne, decydują zdarzenia wymienione w powołanym rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej. Od ustaleń w tej mierze zależy ocena, czy powództwo i w jakim ewentualnie zakresie było uzasadnione. Orzekające w sprawie Sądy nie poczyniły w tym zakresie niezbędnych ustaleń, ograniczając rozważania o zasadności roszczeń powoda wyłącznie na podstawie przepisów ustawy o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania. Za- łączone zaś w sprawie dokumenty (wyroki, nakazy zapłaty) pozwalają przyjąć, iż niewyjaśnienie sprawy w zakresie koniecznym do jej prawidłowego rozstrzygnięcia, mogło doprowadzić do wydania wyroków naruszających art. 22 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 13 § 2 KPC uchylił zas- karżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego i sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania. ========================================