II UZP 38/94

wyroku z dnia 31 maja 1985 r., w którym uznano, że wykonywanie w okresie korzystania ze zwolnienia lekarskiego każdej pracy, nawet "(...) zalecanej przez lekarza i przyczyniającej się do poprawy stanu zdrowia (...), powoduje utratę prawa do zasiłku chorobowego oraz, że pracownik: "(...) może wykonywać pewne prace nie powodujące utraty prawa do zasiłku chorobowego pod warunkiem, że prace te nie mają charakteru zarobkowego." Wprawdzie do takiego wniosku mogła prowadzić ścisła wykładnia gramatyczna, jednakże jej wynik budzi wątpliwości, bowiem wykonywanie pracy bez wynagrodzenia jest sprzeczne z istotą stosunku pracy, narusza przepisy art. 13 i 84 kodeksu pracy. Analizując omawiany przepis należy zwrócić uwagę, że wprawdzie jest on ko- lejnym przepisem o charakterze represyjnym, mającym na celu ograniczenie wypłaca- nia świadczeń z ubezpieczenia społecznego osobom, które poprzez określone działanie spowodowały swoją niezdolność do pracy (art. 16 i 17 ustawy), jednakże obejmuje on sytuacje, w których do oceny, czy spełnione są przesłanki utraty prawa pracownika do zasiłku, potrzebna jest wiedza medyczna. Funkcją tego przepisu jest więc nie tylko jego represyjność ale i zabezpieczenie prawidłowego przebiegu procesu leczenia koniecznego dla odzyskania przez pracownika zdolności do pracy. Na tę drugą funkcję wskazuje też ust. 2 omawianego art. 18, w myśl którego okoliczności, o których mowa w ust. 1 (okoliczności uzasad- niające utratę prawa do zasiłku chorobowego wymienione w tym przepisie), ustala się w trybie przewidzianym w art. 55 ust. 2, czyli poprzez działania organów upoważnionych do kontrolowania prawidłowości korzystania ze zwolnień lekarskich. Tryb tego działania jest uregulowany zarządzeniem Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 30 grudnia 1974 r. w sprawie kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy (M.P. Nr 42, poz. 263), zwanym dalej zarządzeniem. W myśl § 13 ust. 2 tego zarządzenia wątpliwości, czy wykonywane przez pracownika czynności są czynnościami uciążliwymi, mogącymi przedłużyć okres niezdolności do pracy, oraz czy naruszenie przez pracownika wskazań lekarskich traktować należy jako wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego celem rozstrzyga lekarz, który udzielił zwolnienia, wpisując swoją opinię do karty choroby. Rozstrzygnięcie, czy wykonywanie pracy podczas korzystania ze zwolnienia lekarskiego w jednym z dwóch zakładów pracy, w których pracownik był równocześnie zatrudniony przed powstaniem niezdolności do pracy stanowi podstawę pozbawienia pracownika prawa do zasiłku chorobowego wymaga więc ustalenia, czy kontynuowana praca stanowi, czy też nie stanowi uciążliwych czynności mogących przedłużyć okres niezdolności do pracy względnie czy jest czy nie jest niezgodna z celem tego zwolnienia. Na taką potrzebę wskazuje - zdaniem Sądu Najwyższego - zarówno wykładnia systemowa, jak i funkcjonalna wyżej podane. Przy wykładni art. 18 ustawy należy też uwzględnić, że jego ust. 2 nie tylko wskazuje tryb postępowania służący ustaleniu okoliczności, o których stanowi ust. 1, lecz jest również regułą wskazującą zasady jego stosowania (tj. stosowania ust. 1). Truizmem jest stwierdzenie, że na podstawie art. 5 ustawy prawo do zasiłku chorobowego przysługuje pracownikowi w razie stwierdzenia przez lekarza jego cza- sowej niezdolności do pracy z powodu choroby lub niemożności wykonywania pracy oraz w pewnych sytuacjach wymienionych w art. 6. Czasowa niezdolność do pracy jest to podstawowa, zasadnicza przesłanka, od której spełnienia uzależnione jest powstanie prawa do tego zasiłku. Wszystkie inne przesłanki, o których mowa w ustawie, są przesłankami wtórnymi, mającymi znaczenie tylko wówczas, gdy zaistnieje stwierdzona przez lekarza czasowa niezdolność do pracy. Niezdolność do pracy nie jest stanem, do oceny którego można zastosować obiektywne kryteria. O niezdolności tej z jednej strony decyduje zarówno określony stan chorobowy jak i jego nasilenie, a z drugiej struktura psychofizyczna chorego oraz charakter wykonywanej przez niego pracy. Są więc nie tylko możliwe ale i prawdopodobne sytuacje, że pracownik wykonujący w dwóch zakładach pracy zatrudnienia w różnym charakterze, staje się niezdolny do jednej pracy, zachowując zdolność do wykonywania drugiej. Zdaniem Sądu Najwyższego, skoro lekarz prowadzący leczenie jest uprawniony do stwierdzenia, że istniejący stan chorobowy powoduje, że pracownik jest czasowo niezdolny do określonej pracy, to również do tego lekarza należy stwierdzenie, czy pracownik zachował, pomimo choroby, zdolność do drugiej, również dotychczas wykonywanej pracy a także, czy jej wykonywanie ( w czasie trwania czasowej niezdolności do pracy) nie stanowi innych okoliczności przewidzianych w art. 18 ust. 1 ustawy a powodujących utratę prawa do zasiłku. Zdaniem Sądu Najwyższego nie ma podstaw do przypisania ustawodawcy intencji zmuszania pracownika, sankcją utraty prawa do zasiłku chorobowego, do pobierania zasiłku chorobowego z obu zakładów pracy, jeżeli choroba nie powoduje niezdolności do każdej pracy. Dlatego też logicznym wydaje się wniosek, że ust. 2 omawianego art. 18 ma zastosowanie również w takich sytuacjach, jak w niniejszej sprawie, w której powstało rozpatrywane zagadnienie prawne. Na marginesie przytoczonych wywodów Sąd Najwyższy zauważa, że opinia lekarza leczącego, jeżeli budzi uzasadnione wątpliwości, podlega weryfikacji w pos- tępowaniu sądowym, w szczególności poprzez przesłuchanie lekarza leczącego w charakterze świadka, jak i poprzez zasięgnięcie opinii biegłego lekarza odpowiedniej specjalności. Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd Najwyższy, działając na podstawie art. 391 k.p.c., rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, udzielając odpowiedzi jak w sentencji uchwały. ========================================