II UK 122/03

Wyrok z dnia 28 października 2003 r. II UK 122/03 Przewodniczący SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka, Herbert Szurgacz (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2003 r. sprawy z wniosku Pavla K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Od- działowi w O. o ubezpieczenie społeczne, na skutek kasacji wnioskodawcy od wy- roku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 4 grudnia 2002 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu wyrokiem z dnia 25 października 2001 r. oddalił odwołanie Pavla K. od decyzji Zakładu Ubez- pieczeń Społecznych-Oddział w O. z dnia 9 maja 2001 r. o objęciu wnioskodawcy obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym od dnia 1 stycznia 1999 r. Wnioskodawca Pavlo K., obywatel Ukrainy, od 10 września 1996 r. posiada kartę stałego pobytu na terenie Polski. Z dniem 21 kwietnia 1998 r. uzyskał wpis do ewidencji działalności gospodarczej w zakresie handlu obwoźnego. Prowadzenie działalności gospodarczej od dnia 17 kwietnia 1998 r. zgłosił Zakładowi Ubezpie- czeń Społecznych-Oddział w O. ZUS decyzją z dnia 27 maja 1998 r. stwierdził, że jako obywatel obcego państwa wnioskodawca nie podlega ubezpieczeniu społecz- nemu. W związku z przeprowadzoną kontrolą zatrudnienia przez Urząd Pracy uzy- skał informację, iż powinien zgłosić się do ubezpieczenia społecznego, co też uczy- nił. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. - Inspektorat w K.K. wydał w dniu 9 maja 2001 r. decyzję o objęciu wnioskodawcy obowiązkiem ubezpieczenia społecznego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od dnia 1 stycznia 1999 r., naliczając jednocześnie od tej daty składki na ubezpieczenie spo- łeczne i Fundusz Pracy oraz odsetki z tytułu zwłoki w uiszczaniu należności. Zda- niem Sądu decyzja organu rentowego była zgodna z prawem. 2 W apelacji od wyroku Sądu Okręgowego wnioskodawca zarzucając narusze- nie prawa materialnego i procesowego, a mianowicie art. 37 i 38 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 2 i 8 Konstytucji RP oraz art. 316 k.p.c. Według skarżącego strona pozwana powinna z urzędu objąć go ubezpieczeniem społecznym stosownie do treści art. 37 i 38 powołanej ustawy, zwłaszcza że w roku 1998 powzięła wiadomość o prowadzeniu przez niego działal- ności gospodarczej. Wydana więc przez stronę pozwaną decyzja podważa zaufanie do państwa i prawa. Poza tym to strona pozwana zobowiązana była do ustalenia czy Ukraina ma zawartą z Polską umowę w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, nakazującą obcokrajowcowi przebywającemu stale w Polsce uiszczanie składek do ZUS. Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2002 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu oddalił apelację. Z niespornego stanu faktycznego sprawy wynika, że wnioskodawca, prowa- dzący od kwietnia 1998 r. pozarolniczą działalność gospodarczą, po dniu 31 grudnia 1998 r. nie złożył wniosku o objęcie go ubezpieczeniem społecznym stwierdzając, że nie był zorientowany w zmianie od dnia 1 stycznia 1999 r. obowiązujących prze- pisów prawnych. W miesiącu maju 1998 r. został poinformowany przez ZUS, że jako obcokrajowiec jest wyłączony z ubezpieczenia społecznego. Zdaniem Sądu okoliczność ta nie zwalnia wnioskodawcy od obowiązku zgłoszenia do ubezpiecze- nia społecznego po zmianie ustawowych zasad podlegania ubezpieczeniu społecz- nemu. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 135, poz. 887 ze zm.) obowiązkowo ubezpie- czeniom emerytalnym i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność. Do takich osób należy wnioskodawca, niezależnie od tego że jest obywatelem Ukrainy. O objęciu go obowiązkowo ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym zadecydowało posiadanie przez niego karty stałego pobytu. W myśl art. 5 ust. 2 powołanej ustawy nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w ustawie tylko tacy oby- watele państw obcych, których pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru stałego i którzy są zatrudnieni w obcych przedstawicielstwach dyploma- tycznych, urzędach konsularnych, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach międzynarodowych, chyba że normy międzynarodowe stanowią inaczej. Niewątpli- 3 wie wnioskodawca nie jest żadną z osób wymienionych w tym przepisie, a w przedmiocie ubezpieczeń społecznych między Ukrainą a Polską nie została zawarta żadna umowa. Kasacja ubezpieczonego od wymienionego wyroku została oparta na zarzu- cie naruszeni art. 3 ust. 1 i 3, art. 37 i art. 38 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz naruszeniu art. 378 k.p.c. Zdaniem skar- żącego, obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia istnieje jedynie w stosunku do osób, które rozpoczęły działalność gospodarczą po dniu 1 stycznia 1999 r. lub też po tej dacie rozpoczęły działalność wcześniej zawieszoną względnie podjęły dzia- łalność na nowo, po likwidacji działalności prowadzonej wcześniej, nie dotyczył na- tomiast skarżącego, który działalność gospodarczą prowadził nieprzerwanie od kwietnia 1998 r. Zgodnie z art. 37 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w przypadku niedokonania zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego - zgłoszenia do- konuje z urzędu Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W myśl art. 38 ust. 2 powołanej ustawy Zakład wydaje decyzję o objęciu ubezpieczeniami społecznymi, w razie gdy zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych nastąpiło przez Zakład. W sytuacji, kiedy w obrocie prawnym pozostawała decyzja organu rentowego z dnia 27 maja 1998 r. o niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, na organie rentowym spo- czywała powinność wydania decyzji zmieniającej i zgłoszenia wnioskodawcy do ubezpieczenia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o sus obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu podlega osoba fizyczna, która na obszarze Rzeczypo- spolitej Polskiej m. in. prowadzi pozarolniczą działalność. Dotyczy to również oby- wateli państw obcych, których pobyt na obszarze RP ma charakter stały (art. 5 ust. 2 ustawy). Posiadanie karty stałego pobytu jest równoznaczne z uzyskaniem ze- zwolenia na stałe zamieszkanie na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej (art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach, Dz.U. Nr 114, poz. 739). Wnio- skodawca posiada kartę stałego pobytu, co oznacza, iż podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. Każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych (art. 36 ust. 1 ustawy o s.u.s.). 4 Kolejne ustępy 2 do 9 art. 36 określają tryb zgłaszania do ubezpieczenia. W sto- sunku do osób określonych w art. 6 ust. 1 pkt 1-4, obowiązek zgłoszenia do ubez- pieczenia należy do płatnika składek, którym w tych przypadkach zasadniczo jest pracodawca. W przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność, tzn. rów- nież w przypadku wnioskodawcy, obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia społecz- nego należy do tych osób (art. 36 ust. 3). Zgłoszeń do ubezpieczenia społecznego dokonuje się w jednostce organizacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w ter- minie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia. Regulacja prawna ubezpieczenia społecznego cechuje się tym, że z datą określoną w przepisach prawa, bądź z momentem wynikającym z ogólnych zasad obowiązywania przepisów prawa w czasie, z mocy ustawy powstają określone uprawnienia bądź obowiązki, względnie zmieniana jest dotychczasowa sytuacja prawna określonej osoby, nawet jeśli została ona określona wcześniej decyzją ad- ministracyjną organu rentowego, np. o niepodleganiu ubezpieczeniu. Decyzje orga- nu rentowego mają bowiem zasadniczo charakter deklaratoryjny, tzn. jedynie stwierdzają, że w świetle obowiązujących przepisów zaistniała określona sytuacja prawna i zmiana stanu prawnego może skutkować tym, iż tracą one moc. W rozpoznawanej sprawie organ rentowy, a następnie Sądy obu instancji, trafnie przyjęły, że w okolicznościach sprawy, które nie są sporne, wnioskodawca, prowadzący działalność gospodarczą z dniem 1 stycznia 199 r. został objęty obo- wiązkiem ubezpieczenia i że ciążył na nim obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia. Skarżący natomiast sprzecznie z zasadami wykładni literalnej i systemowej oraz bez uwzględnienia charakteru przepisów ubezpieczenia społecznego twierdzi, że zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego w gruncie rzeczy dla wnioskodawcy nie miało charakteru obowiązkowego, obarczył natomiast tym obowiązkiem organ ren- towy, który, zgodnie ze stanowiskiem skarżącego, działając z urzędu miałby wyszu- kiwać osoby, które nie zgłosiły się do ubezpieczenia i dokonywać ich zgłoszenia. Z przytoczonych motywów, w oparciu o art. 39312 k.p.c., orzeczono jak w sentencji. ========================================