III UZP 4/02

wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 1978 r., II URN 54/78, nie publikowany, z dnia 5 listopada 1975 r., II URN 16/75, nie publikowany, z dnia 5 kwietnia 1995 r., II UR 3/95, OSNAPiUS 1995 nr 17, poz. 222, z dnia 24 marca 1995 r., II URN 7/95, OSNAPiUS 1995 nr 17, poz. 219 oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 1994 r., II UZP 5/94, OSNAPiUS 1994 nr 6, poz. 97). Transformacja systemu zabezpieczenia społecznego doprowadziła do współ- istnienia z jednej strony solidarnego zabezpieczenia od ryzyk życiowych, a z drugiej do samodzielnego kształtowania tego ubezpieczenia przez jednostkę, przy wzajem- ności składki i świadczeń. W konsekwencji, rację bytu ubezpieczenia stanowią zgro- madzone fundusze, których redystrybucja podlega ścisłym regułom ustawowym, a podstawę roszczeń wobec funduszu ubezpieczenia chorobowego stanowi opłacanie (dobrowolne lub przymusowe) składek na to ubezpieczenie. W obowiązującym obec- nie systemie przyjęta została definicja okresu ubezpieczenia, czyli okresu realizowa- nia się stosunku ubezpieczenia, jako okresu opłacania składek na odpowiednie ubezpieczenie, z czego wypływa wniosek, że stosunek ten - jako tytuł ubezpieczenia - realizuje się tylko wówczas, gdy osoba będąca podmiotem ubezpieczenia chorobo- 5 wego opłaciła przypadającą od niej składkę. Nie odnosi się to do okresów nieskład- kowych; istnieją okresy, w których nie ma obowiązku jej opłacania. Nie ma składki między innymi wówczas, gdy dochodzi do zawieszenia wzajemnych obowiązków przez pracownika i przez pracodawcę (świadczenia pracy i wynagrodzenia). Okresy te nie stanowią tytułu ubezpieczenia z tego przede wszystkim powodu, że podczas ich trwania nie może dojść do spełnienia się ryzyka ubezpieczenia chorobowego, czyli do utraty zarobku. Za okres ten nie jest zatem pobierana składka na ubezpie- czenie, w wyniku czego, za przypadający w tym czasie okres choroby zasiłek choro- bowy nie przysługuje. Przy takim spojrzeniu, zamiana w przepisach regulujących prawo do zasiłku chorobowego określenia „ustanie zatrudnienia” na „ustanie tytułu ubezpieczenia” jawi się jako istotna, nadająca temu prawu w art. 7 obowiązującej ustawy o świadczeniach pieniężnych nową treść. O ile poprzednio (przed dniem 1 stycznia 1999 r.) tytułem prawa do świadczeń było zatrudnienie (art. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.), do którego odwoływał się art. 6 dawnej ustawy zasiłkowej, o tyle w ubezpieczeniu chorobowym pracownika tytuł ten uzy- skuje zatrudnienie rozumiane jako pozostawanie w stosunku pracy, jeżeli w okresie tym pobierane było wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego. Oparty na odmiennych przesłankach pogląd Sądu Okręgowego, że skoro pra- cownik podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu przez cały okres po- zostawania w stosunku pracy, to cały ten czas stanowi tytuł ubezpieczenia chorobo- wego, nie jest prawidłowy. Tak też należy ocenić zaprezentowane przez Prokuratora Prokuratury Krajowej stanowisko odwołujące się do przepisów art. 13 ustawy o sys- temie ubezpieczeń społecznych i art. 3 ust. 1 ustawy zasiłkowej z dnia 25 czerwca 1999 r., nie można bowiem zgodzić się z poglądem, że tytuł ubezpieczenia chorobo- wego trwa również wówczas, gdy dochodzi do zawieszenia obowiązku świadczenia pracy przez pracownika i wzajemnego świadczenia wynagrodzenia przez pracodaw- cę, a w ostateczności do ustania obowiązku składkowego; w rzeczywistości w tej sytuacji - zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy - zachodzi przerwa w ubezpieczeniu. W konsekwencji, za trafne trzeba uznać stanowisko Sądu Apelacyjnego, że zatrudnienie w czasie urlopu bezpłatnego, będącego przerwą w realizacji pracowni- czego obowiązku świadczenia pracy, udzielanego przez pracodawcę w związku ze szczególnymi potrzebami pracownika, nie stanowi tytułu podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu. Okresu tego nie wlicza się zresztą do stażu pracy, od 6 którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 174 § 2 KP), a okres choroby przypa- dającej w czasie urlopu bezpłatnego nie przerywa jego biegu (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 1973 r., I PR 408/73, OSNCP 1974 nr 5, poz. 96). Odmienne potraktowanie tego okresu redukowałoby się do tezy, że tytułem ubezpieczenia chorobowego jest zatrudnienie, które nie rodzi obowiązku ubezpie- czenia; tezy sprzecznej z art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubez- pieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. W uzupełnieniu należy jednak zaznaczyć, że Sąd Apelacyjny nie ma racji twierdząc, że ubezpieczony uzyskujący prawo do zasiłku chorobowego w sytuacji, gdy ustanie zatrudnienia nastąpiło po urlopie bezpłatnym, nabyłby więcej praw niż przysługiwało mu w trakcie zatrudnienia. Sąd drugiej instancji pomija fakt, że zasiłek przewidziany w art. 7 ustawy jest świadczeniem o charakterze wyjątkowym, udziela- nym po ustaniu okresu objętego składką na ubezpieczenie, bez ekwiwalentu w tej składce, przysługującym z tytułu spełnienia się ryzyka określonego ogólnie jako „nie- zdolność do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia”. Na tle poprzednio obowiązują- cego przepisu art. 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. Sąd Najwyższy uznał, że cho- dzi w tym wypadku o ochronę niemożności znalezienia i podjęcia nowego zatrudnie- nia (por. uchwałę z dnia 10 grudnia 1984 r., III UZP 55/84, OSPiKA 1985 nr 7-8, poz. 154, uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 18 kwietnia 1996 r., II UZP 23/95, OSNAPiUS 1996 nr 24, poz. 376 oraz uchwałę z dnia 30 sierpnia 2001 r., III ZP 11/01, OSNAPiUS 2002 nr 1, poz. 18). W konsekwencji powyższych rozważań Sąd Najwyższy przyjął, że jeżeli - zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - tytułem ubezpiecze- nia chorobowego jest zatrudnienie lub inna działalność, która rodzi obowiązek tego ubezpieczenia, to nie jest nim okres, w którym pracownik korzysta z urlopu bezpłat- nego. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 390 § 1 KPC). ========================================